A ngiâ hngêi ki nếo mơjiâng pro le\m kơnâ châ rơtal liăn, pôa Rơ Ông Tuyên, ối a tôh kơpho# Đan Kia, pơlê kân Lạc Dương, tơring Lạc Dương, kong pơlê Lâm Đồng, sôk ro: kơnôm pêt loăng yâu păn hdrong, pêt reăng. Hơnăm 2015, Khu ngăn ‘na chiâk deăng tơring Lạc Dương mơhnhôk hơ’lêh pêt hdrê loăng, hnê kih thuât hơ’lêh pêt hdrê loăng tiô troăng hơlâ xúa kơmăi kơmok chal nếo, rơpo\ng pôa hiăng ko tah dêi 3 sao kơphế ki hiăng krâ vâ pêt loăng yâu xúa kơmăi tôh têa ki ăm gá chiâng tôh xêh. Ing mê, tâng riên rêm hơnăm rơpo\ng pôa châ xo dêi laih lối 100 rơtuh liăn.

Hlo túa pêt kơchâi, reăng xua kơmăi kơmok chal nếo hnối tơ’lêi, hnối châ xo tơ’mot liăn hên, pôa Rơ Ông Tuyên dế hơ’lêh tâi tơnêi ki pêt 7 sao kơphế vâ pêt reăng rôsa:

Pêt kơphế tro ôa hdrong kâ ‘nhiê, la ton môi hơnăm nếo ai liăn. Pêt hdrê loăng kố chía kơdroh ‘no hnoăng pêi cheăng, hâi ki lâi xuân ai liăn. Tâng riân môi rơnó châ xo sap 15-30 rơtuh liăn. Hơnăm la ngiâ a ko tâi dêi kơphế vâ pêt reăng.

Rế hía rế hên túa pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok cha nếo tung kơpong hdroâng kuăn ngo a kong pơlê Lâm Đồng

Tơdrêng [ă tơdroăng xúa kơmăi kơmok ki dâi le\m, hên rơpo\ng hngêi dêi hdroâng kuăn ngo a Lạc Dương ối ‘nâi tíu vâ tê, tơru\m [ă dêi rơpó pêi pêt kơchâi, reăng tiô tơdroăng hiăng k^ tơkêa rôe dêi mâu khu mơdró. Pôa Krajan Wơr, ối a tôh kơpho# Đan Kia, [ă pôa Cil Philip, ối a tôh kơpho# B’Nơr C, pơlê kân Lạc Dương hiăng tơru\m hơ’lêh pêt a tơnêi ki pêt lối 5 sao kơphế vâ pêt hơpê lu\m [ă reăng rôsa. Prế pôa k^ tơhrâ [ă tíu tê rôe vâ rôe tơmeăm ki pê lo [ă yă 5 rơpâu liăn 1 pu\m hơpê lu\m [ă 1 rơpâu liăn 1 tơkâng reăng rôsa. {ă yă tê tơniăn kố, rêm hơnăm pôa Krajan Wơr xo dêi laih vâ chê 300 rơtuh liăn, pôa Philip xuân châ xo dêi 120 rơtuh liăn. Pôa Philip tối ăm ‘nâi:

Hdrối nah, ngin oh tá châ hriâm mê pêi pêt kơchâi ôh tá châ xo liăn hên. Nôkố ngin hiăng châ hriâm mê pêi pêt kơchâi châ xo liăn hên [ă môi hơnăm ngin kô pêt 3 hdrôh. Pêt kơchâi nôkố hiăng pêi tiô khoa hok kih thuât mê châ xo dêi hên môi tiah pin púi vâ. A púi vâ vâi krâ nho\ng o xuân ‘nâi xúa ki rơkê dêi khoa hok kih thuât, vâ tơdroăng pêi pêt châ tơ-[rê [ă tơdroăng rêh ối rêm hâi châ phâi tơtô tâ’’.

Pôa Rơ Ông Tuyên a ngiâ hngêi ki mơjiâng pro lối rơtal liăn [ă kơdrum loăng yâu [ok ki pêi [ă kơmăi tôh têa chal nếo.

Mâu túa pêi chiâk deăng ăm hlo tơ-[rê châ xo liăn hên hiăng cho tíu ki pro pơxúa ăm mâu rơpo\ng hdroâng kuăn ngo a kong pơlê troh hriâm [ối [ă po rơdâ. Nôkố tơring Lạc Dương ai 4 rơpâu rơpo\ng kuăn pơlê pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok chal nếo, tung mê, ai dâng 250 rơpo\ng hdroâng kuăn ngo, [ă kơlo liăn pêi lo rêm hơnăm tâng riân sap 100 troh 150 rơtuh liăn. Khu kuăn pơlê pêi chiâk deăng tơring Lạc Dương dế pơtối mơdêk hnê tối mơhnhôk kuăn pơlê hơ’lêh hdrê pêt, hnối po hên lâm hnê kuăn pơlê xúa khoa hok, cheăng kơmăi kơmok chal nếo, tăng tíu tơru\m cheăng [ă to\ng kum ăm kuăn pơlê mung liăn rôe kơmăi kơmok ki nếo vâ xúa tung pêi pêt. Pôa Nguyễn Hồng Thủy, Kăn hnê ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng tơring Lạc Dương, ăm ‘nâi:

Tơring dế pơkâ troăng hơlâ mơjiâng tôh khu pêi cheăng tơru\m, tôh tơru\m cheăng [ă mâu khu mơdró tê kế tơmeăm pêi lo vâ tơniăn tíu tê. Ing tơdroăng tơru\m cheăng tê kế tơmeăm, mâu kuăn pơlê ki pêi chiâk deăng hlo ai pơxúa ‘na tíu tê mê hên ngế hiăng kơhnâ mơ-eăm pêi. Rêm hơnăm tâng mâu ngế tung kuăn pơlê ki pêi chiâk khên chêh inâi pêi cheăng tiô túa nếo mê tơring kô pro tơ’lêi hlâu vâ to\ng kum ăm kuăn pơlê mung liăn vâ pêi cheăng.

Ki sôk ro dêi pôa Cil Philip a k^ng kơdrum pêt hơpê lu\m ki ai kơmăi tôh xêh.

Pôa Đa Cát Vinh, Kăn hnê ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng kong pơlê Lâm Đồng, ăm ‘nâi, tơdroăng mơnhông mơdêk pêi cheăng xúa kơmăi kơmok ki dâi le\m a tơring tung hơnăm hiăng luâ hlo tơ-[rê ‘nâng. Nôkố lâp tung kong pơlê ai 11 rơpâu ha tơnêi pêi chiâk deăng châ xo lối 500 rơtuh liăn môi ha tung môi hơnăm. Tung mê, lối 700 ha châ xo rêm hơnăm sap 1 troh 3 rơtal liăn. Hiăng ai 971 tôh tơru\m cheăng, rơpo\ng kuăn pơlê châ ăm hlá mơ-éa mơnhên VietGAP, GlobalGAP, Organic [ă ki kân lối 2 rơpâu 500.

Kơdrum reăng rôsa tung hngêi nhe\ng dêi pôa Krajan Wơr

La hvái ngăn tơdroăng pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok ki dâi le\m xuân ối iâ, hâi ai hên khu tơru\m cheăng ki kân. Vâ kum kuăn pơlê hmiân tuăn ‘no liăn cheăng xúa kơmăi kơmok ki dâi le\m tung pêi chiâk deăng krá ton xo\n, pôa Đa Cát Vinh tối tiah kố, tá tơnêi têa [ă khu mơdró kal pơkâ vâ kring vế kuăn pơlê lơ trâm tơdroăng ki oh tá mơhúa ‘na kong prâi oh tá tơniăn [ă ‘na yă tê kế tơmeăm:

Tiô á, tơdroăng hnê tối ăm mâu rơpo\ng pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok chal nếo nôkố cho kal khât vâ kring vế ăm vâi drêng trâm tơdroăng oh tá mơhúa. Pak^ng mê, tơnêi têa xuân thế pơkâ kơpong ki nhên khât [ă thế hnê tối pôi ta po rơdâ tơnêi pêi. ‘Na inâi xuân kal tơmiât troh mâu kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng ki pêi a Lâm Đồng. Pro ti lâi vâ tơniăn ăm mâu tơmeăm ki mê sap ing pêi pêt troh tíu tê pak^ng mê, kal mơjiâng inâi tơmeăm dêi tơná pin, vâ châ tơbleăng tê tung lâp plâi tơnêi’’.

Quang Sáng chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng