VOV4.Sêdang - Drêng mâu tơdroăng tơkêa bro kân ‘na pêt plâi mak-ka xuân dế châ mơhnhôk pêt a kong pơlê Lâm Đồng, mê hên ngế pêt loăng plâi a kong pơlê kố tô tuăn ôh tá ‘nâi pro ti lâi xua loăng ôh tá kơ’muăn plâi. Hdrê ôh tá dâi le\m cho tơdroăng xâu má môi [a\ hên ngế ki ai [a\ng deăng pêt plâi mak-ka a kong pơlê. Quang Sáng, Ngế chêh hlá tơbeăng cheăng tung Rơ’jíu Việt Nam kơpong Tây Nguyên ai chêh tối ‘na tơdroăng mê a cheăm Liên Hà, tơring Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng.

          Lối 5 hơnăm hdrối, ing tơbleăng tối dêi khu kăn pơkuâ kong pơlê, pôa Nguyễn Đức Hồng, ối a thôn Liên Hà, cheăm Liên Hà, tơring Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng k^ tơkêa roê 100 xiâm hdrê loăng mak-ka pơkle#p tơkâng sap ing môi khu mơdró kâ. Klêi kơ’nâi pêt tơvât tung kơdrum kơphế dêi rơpo\ng, [ă tơkâ hluâ to lâi hơnăm rak ngăn, troh nôkố mâu xiâm hdrê loăng mak-ka hiăng xông kân rơdêi le#m, tơkâng, hlá hlo drêh ngiât la ki hên ôh tá ai plâi. Pôa Nguyễn Đức Hồng tô tuăn tối: Rơpo\ng á pêt 100 xiâm la xua ôh tá ai plâi mê á ko tah lôi, nôkố ối rak ‘măn 20 xiâm. La xiâm ki u ối nôkố xuân bu ai to lâi to xiâm loăng ki ai plâi la plâi gá ôh tá dâi le\m.

          Rơtế [ă khế hơnăm [ă pôa Nguyễn Đức Hồng, pôa Trần Đức Xuân, ối a cheăm Liên Hà, tơring Di Linh, kong pơlê Lâm Đồng xuân roê 100 xiâm loăng mak-ka dêi khu mơdró kâ vêh pêt tơvât tung kơdrum kơphế dêi tơná. Maluâ rak ngăn tro tơdroăng pơkâ la 1 kơpêng 3 xiâm loăng mak-ka kố hiăng hlâ, xiâm ki u ối hlo gá xông kân ôh tá rơdêi bu ai to lâi xiâm tê ai plâi, la ki le\m dêi rêm xiâm xuân bu châ sap ing 1 troh 2 kg plâi. Pôa Trần Đức Xuân, ăm ‘nâi: Mak-ka kố hdrối nah á roê sap ing ko\ng ti Đức Anh. Kố ôh tá xê hdrê loăng mak-ka ki pơklep, xua mê kloăng plâi ôh tá le\m, ôh tá tơdâng tơ’mô.

          Tiô pôa Nguyễn Anh Tuấn, kăn [o# hnê mơhnhôk cheăng cheăm Liên Hà, tơring Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng tối, lâp cheăm ai lối 10 ha kơdrum pêt loăng mak-ka châ pêt mơnúa ngăn tung pơla kố, la ki hên cho hdrê loăng ki ôh ti xê hdrê ki pơklêp tơkâng môi tiah tíu cheăng tê mơdró tơhrâ. Klêi kơ’nâi hlo hdrê loăng ôh tá tơniăn, vâi krâ nho\ng o kuăn pơlê [ă khu kăn pơkuâ kong pơlê tăng troh ko\ng ti Đức Anh vâ pêi pro nhên la mâu rôh tơpui tơno ôh tá châ: Ai Ko\ng ti Đức Anh lăm troh tơpui tơno vâ tê hdrê, khe#n cho tê hdrê ăm vâi krâ nho\ng o vâ po rơdâ kơxo# kế tơmeăm. Apoăng hlá mơéa tơkêa [ă vâi krâ nho\ng o cho tê ăm hdrê pơklêp ki le\m la klêi kơ’nâi pơtroh ăm hdrê mê hlo hdrê ôh ti xê hdrê pơklêp mê cho hdrê ki vâi mơdâ. Tung pơla ko\ng ti Đức Anh kố tê hdrê bu xo iâ tê kơxo# liăn, ối tơdế kơxo# liăn drêng troh hâi pơkâ mê ôh ti hlo vêh xo dêi, mê vâi krâ nho\ng o lăm trâm la ôh tá trâm kơbố xếo.

Vâ ai 1 ha hdrê loăng mak-ka, vâi krâ nho\ng o a cheăm Liên Hà athế ‘no dâng 20 rơtuh liăn roê hdrê, tá hâi riân kơxo# liăn ki ‘no roê phon [ă hâi hnoăng rak ngăn tung pơla 5 hơnăm. La dế kố, drêng châ hlo hdrê ôh tá dâi le\m mê rêm tơdroăng hiăng ôh tá ‘nâi pro tiah lâi, vâi krâ hía dêi tâi kơxo# liăn laih rơtế [ă hâi khế rak ngăn.

          Tiô pôa Phạm S, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an kong pơlê Lâm Đồng tối, lâp kong pơlê nôkố ai lối 950 ha [ăng tơnêi pêt loăng mak-ka, tung kơxo# ki kố ai troh 70% [ăng tơnêi xua kuăn pơlê pêt xêh tiô hdrê ki ôh tá ‘nâi nhên xiâm kối, tơdroăng ki trâm ôh tá mơhúa cho tơdroăng ki ôh tá kâi ví. Vâ ‘mâi rơnêu tơdroăng kố, Vi [an hnê ngăn kong pơlê Lâm Đồng hiăng pơkâ hlá mơ-éa hnê mơhno ăm kơvâ pêi chiâk deăng kong pơlê mơdêk hnoăng cheăng rak ngăn hdrê loăng, kho\m châ pơxâu phâk kơtăng mâu khu tơru\m, mâu ngế phá ki tê mơdró hdrê mak-ka ôh tá dâi le\m, ôh tá ‘nâi xiâm kối. Pôa Phạm S, tối: Kong pơlê Lâm Đồng hiăng hnê mơhno ăm khu ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê athế mơdêk hnoăng cheăng rak ngăn. Athế rah xo mâu kơdrum hdrê ki xua Khu ngăn ‘na chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê tê ăm, rak tơniăn tơdroăng ki rơhêng vâ tơniăn. {ă athế pêt môi kơdrum sap ing 2 troh 3 hdrê, tâng pêt 1 xiâm hdrê mê kô tơdjâk troh tơdroăng ki hdrê loăng mak-ka ôh tá dâi le\m, kô ôh tá ai plâi kơtốu hên.

          Xiâm loăng mak-ka pêt tiô hdrê ki mơdâ kô ôh tá le\m tâi tâng, kố cho tơdroăng ki hiăng châ tối rơdêi tung tơdroăng ki ai khât a Tây Nguyên. Vâ ai mâu kơdrum loăng ki le#m, tơdroăng ki rah xo, mơdâ hdrê athế châ pêi pro tiô pơkâ a hlá mơéa pơkâ 18/2012 dêi khu xiâm ngăn chiâk deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê ‘na rak ngăn mơjiâng pro, tê mơdró hdrê loăng kố, vâ ai hdrê loăng mak-ka ki châ vâi loi tơngah, athế rah xo hdrê ki xiâm, ai kơdrum mơdâ môi túa pơkâ kal iâ hlái ai 7 hơnăm vâ pêi klêi. Tung pơla mê, a Tây Nguyên, ki hên tá hâi ai khu mơdró ki lâi pêi tro tiô tơdroăng ki pơkâ ki tối a kơpêng. Pêt loăng mak-ka drêng tá hâi ai châ hdrê rak tơniăn, ôh tá tơviah klâi ‘’mơjiâng pro hngêi a prêi’’ tro lu\p tâi tâng pro ăm kuăn pơlê trâm tơdroăng pá.

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng