VOV4.Sêdang - Kot mâ [ă xông kân a tơnêi kơpong Tây Nguyên, [ă mâu tơdroăng cheăng pêi, hên vâi kơdrâi kuăn ngo hiăng tơkâ hluâ tơdroăng pá, mơjiâng on veăng rơpo\ng hngêi phâi tơtô, veăng ‘no hnoăng mơnhông mơdêk pơlê pơla rêh ối tơniăn. Drêng troh tơbâ hâi vâi kơdrâi Việt Nam lơ 20 khế 10, Nam Trang, ngế chêh hlá tơbeăng dêi Rơ’jiu Việt Nam a kơpong Tây Nguyên ai [ai chêh ‘na vâi kơdrâi hdroâng kuăn ngo ‘’Mâu kơpâu reăng ki le\m’’ dêi kong ngo Tây Nguyên.

          A hneăng hôp khe#n kơdeăn kăn [o# thôn, pơlê ki kơhnâ rơkê xua khu hnê mơhno cheăng Tây Nguyên tơku\m po a mơ’nui khế 9 pơla hdrối kố nah, ai 24 ngế vâi kơdrâi ki kơhnâ rơkê tung mâu rôh xâp hmân ếo hdroâng kuăn ngo. Um méa ‘’ le#m têm rơpiât’’, la vâi cho mâu ngế ki khên tơnôu dêi mâu pơlê pơla Tây Nguyên.

Tiên sih Tuyết Nhung tơbleăng tối ‘na khôi túa le\m tro hdroâng kuăn ngo Rơđế

          Bu nếo châ 30 hơnăm, cho ngế đảng viên dêi chi [o# pơlê Tơ Mât, cheăm Đông, tơring K[ang, kong pơlê Gialai, la 2 hneăng hlối, nâ Đinh Thị Hoan, hdroâng kuăn ngo Bơhnéa châ pôk pro kăn pơkuâ Chi [o#. {e#ng [eăn, kơhnâ, ôh tá xâu pá, nâ Đinh Thị Hoan hiăng veăng kum mơdêk pơlê Tơ Mât, môi pơlê ai tâi tâng cho hdroâng kuăn ngo Bơhnéa chiâng Pơlê mơhno mơjiâng túa le#m tro tiô túa râ kong pơlê. Tơdroăng pơkâ mơ-eăm châ tơ-[rê dêi nâ cho hnê tối [ă mơhnhôk vâ mâu khu tơru\m, khu pú hên a pơlê, cheăm xuân môi tiah kuăn pơlê rơtế tơru\m, môi tuăn pêi pro mâu rôh tơ’noăng tung pêi cheăng kâ, mơjiâng tơdroăng rêh ối nếo: Á đi đo hriâm [ối, ‘nâi nhên tơdroăng pơkâ dêi Đảng, mâu tơdroăng pơkâ dêi kong pơlê vâ tơku\m po tối tơbleăng pêi pro hnoăng cheăng a pơlê. {ă Chi [o# mê á đi đo mơdêk tro tuăn hiâm, túa tơmiât dêi khu pú hên. {ă kuăn pơlê rơtế [ă tơdroăng ki hnê tối ‘na troăng hơlâ dêi Đảng [ă Tơnêi têa mê kal athế hnê mơhno ăm vâi krâ nho\ng o xúa khoa hok kih thua#t tung pêi cheăng kâ. Tối tơbleăng pro hơ’lêh túa tơmiât, túa pêi tung hdroâng kuăn ngo vâ rế hía rế mơ-eăm hluăn ing kơtiê.

Đinh Thị Hoan a hneăng hôp kheăn kơdeăn kăn [o# thôn ki kơhnâ rơkê a Dak Lak

          Xuân cho môi ngế kăn pơkuâ pơlê dêi pơlê, cheăm Tây Nguyên, nâ Y H’Lưr, kot mâ hơnăm 1959, kăn pơkuâ chi [o# Plei Kon Tum Kơ‘Nâm, bêng Thống Nhất, pơlê kong kơdrâm Kontum, tíu ki ai tâi tâng pơ’leăng mâ mơngế cho hdroâng kuăn ngo [ă tiô khôp Pâ Xeăng, mơnhên: Vâ vâi krâ nho\ng o loi tơngah tung troăng hơlâ pơkâ dêi Đảng mê kal athế pro ăm tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ nho\ng o tơniăn. ‘Nâi nhên tơdroăng rêh ối dêi rêm rơpo\ng, nâ rơtế [ă kăn [o# thôn lăm troh tơrêm hngêi vâ mơhnhôk vâi krâ nho\ng o mơ-eăm pêi cheăng kâ: Hbru ăm hdrê tung cheăng kâ, ‘no liăn roê phon, xúa khoa hok kih thua#t, pêt tơmó hdrê loăng. Kơnôm tiah mê tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê a pơlê Kon Tum Kơ‘Nâm hiăng hlo hơ’lêh rêm hâi. Nâ Y H’Lưr tối: Ki hdrối tâ pin athế cho ngế ki djâ troăng ahdrối tung tơdroăng ki pêi pro tiô troăng hơlâ pơkâ dêi Đảng, luât dêi tơnêi têa. Ai tiah mê ‘nôi, drêng mơhnhôk vâi krâ nho\ng o mê gá tơ’lêi hlâu tâ. A thế tối tơbleăng ăm vâi krâ nho\ng o hlo nhên tơdroăng ki tro ‘ló vâ pêi pro, ki lâi ôh tá tro mê ôh tá pêi. Mâu túa pơkâ ki tro ‘ló, tơtro [ă vâi krâ nho\ng o pin mê pin tối tơbleăng mơhnhôk vâi krâ nho\ng pêi pro [ối vâ tơdroăng rêh ối rế hía rế mơnhông tơtêk, cheăng kâ rế hía rế kro mơdro\ng, vâi muăn, kuăn cháu ai tơdroăng cheăng tung la ngiâ tơtro le\m tâ.

Nâ Y H’Lur

          {ă nâ Kawai, hdroâng kuăn ngo Mạ, 44 hơnăm, kăn pơkuâ hnoăng cheăng Măt tra#n xuân cho kăn pơkuâ chi ho#i khu vâi kơdrâi thôn, tôh pơkuâ ki ăm mung liăn thôn 8, cheăm Madagui, tơring Dă Huoai, kong pơlê Lâm Đồng, veăng tung tơdroăng cheăng dêi pơlê pơla, kum pơxúa ăm thôn pơlê cho tơdroăng ki sôk ro tung rêh ối. Nâ cho ngế ki xiâm kơhnâ tơru\m [ă vâi krâ nho\ng o tung thôn, kum mâu rơpo\ng ai tơdroăng rêh ối xơpá, [ă veăng tơdjuôm ivá mơjiâng thôn pơlê nếo. Hơnăm hiăng hluâ, vâi krâ nho\ng o thôn 8, cheăm Madagui, hiăng pleăng lối hr^ng mêt karê tơnêi, tơlo liăn [ă hâi pêi cheăng, pro mâu troăng prôk ki le#m. Tối ‘na hnoăng cheăng mơhnhôk kuăn pơlê, nâ Kawai tối ăm ‘nâi: Vâi kơdrâi rơkê tâ tâng vâ pơchông [ă vâi kơnốu cho a túa ki tơpui tối ‘na hnoăng cheăng gá tơ’lêi hlâu tâ. Pơtih drêng pin lăm xo liăn kum mơjiâng ‘na môi tơdroăng ki lâi ‘lo tung thôn mê vâi krâ nho\ng o xuân pro pá. La pin tơpui tối nhên ăm vâi mê vâi hiăng hlê ple\ng [ă loi tơngah, tơdroăng kố pro ăm hnoăng cheăng tơ’lêi hlâu tâ [ă rêm ngế hlo sôk ro tâ há.

          Hiăng pôu râng dêi hnoăng cheăng cho kăn hnê ngăn vâi kơdrâi tơring Krông Nô, mê nếo cho kăn pơkuâ khu tơru\m vâi kơdrâi kong pơlê Daknông hneăng hdrối, nôkố hiăng pơtê cheăng vêh dêi ke#n pơlê, nâ H’Rem {yă, kot mâ hơnăm 1959 nôkố cho kăn pơkuâ chi [o# {uôn K62, cheăm Dak Drô, tơring Krông Nô, kong pơlê Daknông. Tung rơpo\ng hngêi, nâ cho ngế kơdrâi ki rơkê, ngế nôu ki têm rơpiât, [ă pơlê, cheăm nâ cho ngế ki djâ troăng ahdrối tung mâu tơdroăng pá. Nâ H’Rem tối: Á ôh tá ton tơro\ng hlo mâu tơdroăng ki xơpá, mơ-eăm tung rêh ối. Á xing xoăng hâi khế pơla hnoăng cheăng pơlê pơla [ă tơdroăng cheăng tung rơpo\ng hngêi ăm tơtro. Kơxo# liăn khế ôh tá bê tu\m vâ păn roăng kuăn hriâm mê á pêi chiâk deăng, păn mơnăn vâ ai kơxo# liăn hrê tung rơpo\ng hngêi. Vâi kơdrâi Xuăn, lơ Rơđế, M’nông pơrá ai tơdroăng ki xơpá tung rêh ối tung rơpo\ng hngêi, tơdroăng cheăng. Á rơhêng vâ mâu nâ, o pôi tá ton tơro\ng, mơ-eăm pêi tro rêm hnoăng cheăng, ‘nâi păn roăng, hnê khe#n kuăn ‘ne#ng, tơru\m [ă pơlê pơla.

          Cho kuăn kơdrâi ki má 4 tung rơpo\ng hngêi Rơđế ai troh 12 ngế kuăn a [uôn Mblơt, cheăm Ea Bông, tơring Krông Ana, kong pơlê Daklak, nâ {uôn Krông Tuyết Nhung, kot mâ hơnăm 1969, hiăng ôh tá la lâi pơtê mơ-eăm, nôkố cho Tie#n sih, kăn pơkuâ Bộ môn Ngữ văn-khoa Sư phạm, hngêi trung Đăi hok Tây Nguyên. Ôh ti xê to cô hnê châ hên rơxông sinh viên hâk vâ, Tie#n sih {uôn Krông Tuyết Nhung ối ai hên kế tơmeăm ki hriăn tơmiât pro kơnía ‘na mơhno túa le#m tro Tây Nguyên, môi tiah: Khôi túa ‘na tiô troăng nôu tung rơngêi rơngối Rơđế, Khôi túa pế pơchên kế kâ hdroâng Rơđế, rơngêi rơngối Y Khing Ju\ - H’Bia Ju Yâo, hnoăng cheăng dêi mâu khu pơlê pơla mâu hdroâng kuăn ngo tung kong pơlê tung mơnhông mơdêk krá tơniăn ton Tây Nguyên [ă hên khôi túa ki ê. Tối ‘na tơdroăng cheăng dêi tơná, Tie#n sih {uôn Krông Tuyết Nhung ăm ‘nâi: Tung tơdroăng ki tơru\m cheăng nôkố, ai hên khôi túa le#m tro ki nếo sap ing mâu hdroâng kuăn ngo, mâu kong têa ki ê mot tung tơnêi têa pin, pro hên khôi túa le#m tro dêi mâu hdroâng kuăn ngo, malối cho hdroâng kuăn ngo tung kong pơlê rế hía rế vâ hía lôi. Xua mê, á rơhêng vâ pơ-ô mâu tơdroăng ki kơnía git dêi hdroâng kuăn ngo tơná vâ mâu tơdroăng ki kơnía git mê châ hlo nhên tâ, [ă châ hên ngế ‘nâi troh tâ. Á rah xo tơdroăng ki prôk trâu hơngế tung kơvâ cheăng ki hriăn ngăn khôi túa le#m tro, kố cho mâu kế tơmeăm ki kơnía git ki xiâm, cho xiâm kối mơheăm chhá dêi pâ, pôa, gá kal châ rak vế, pơ-ô pơ-eăng tung túa tơmiât, túa pêi [ă tung tơdroăng rêh ối rêm hâi dêi rêm ngế, malối cho [ă mâu rơxông nếo nôkố.

          Rêm ngế ai môi hnoăng cheăng ki tơ-ê dêi rơpó, hnoăng cheăng tơ-ê dêi rơpó [ă tơdroăng rêh ối kal kơhnâ, chiu pá, rơhêng vâ hriâm [ối, mâu nâ hiăng tơkâ hluâ, mơ-eăm tối rơdêi dêi tơná [ă ai hên tơdroăng ki veăng kum ăm tơdroăng ki mơnhông mơdêk tơdjuôm dêi kơpong Tây Nguyên.

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng