Kong pơlê Kontum ai troăng tơkăng kong tơnêi têa xo\n lối 280km tơdjêp [ă kong têa Lếo [ă Kul. Drô troăng tơkăng kong ai 101 to thôn pơlê dêi 13 to cheăm dêi 4 tơring [ă 21 hdroâng kuăn ngo nho\ng o rơtế rêh ối tơchoâm [ă dêi rơpó, tung mê, kơxo# hdroâng kuăn ngo lối 90%. A hơnăm 1990, drêng kong pơlê Kontum châ mơjiâng nếo ing mâu cheăm, klâ lo ing kong pơlê Gialai-Kontum, tung kơpong hdroâng kuăn ngo ối tung kơpong tíu tơkăng kong ối rak vế hên túa tơlá ton nah oh tá tro môi tiah ‘mé kơtúa poăng dêi mơngế Jeh-Triêng cheăm Đak Long, tơring Đak Glei lơ pơlê ai mơngế hlâ t^ng 10 hâi ôh tá chiâng mot tung kong, ôh tá chiâng lăm pêi cheăng hơngế [ă hên tơdroăng ki ê. Hlo tơdroăng môi tiah tối kơpêng mê, mâu rơxông kăn [o#, mâu lêng gak tơkăng kong dêi kong pơlê Kontum mơ-eăm tăng troăng kum kuăn pơlê xut tah lôi túa tơlá ton nah ki oh tá tro mê, hnê tơdroăng pơkâ dêi Đảng xiâm má 5, hneăng má 8 ‘na mơjiâng [ă mơnhông mơdêk khôi túa le\m tro Việt Nam rơkê ple\ng, hnê mơhno hên khôi túa, vêa vong ki le\m tro dêi kuăn ngo troh tơrêm thôn pơlê. Thươ\ng tă Nguyễn Bá Hưng, kăn pho\ pơkuâ tơdroăng kal kí, Bố đo#i gak tơkăng kong dêi kong pơlê Kontum ăm ‘nâi:

‘’Ngin pêi tro tơdroăng hnê tối, mơhnhôk kuăn pơlê rak vế [ă pơtối rak mâu tơdroăng ki kơnía git ton nah ‘na khôi túa, vêa vong dêi hdroâng kuăn ngo. Pak^ng mê, xut tah mâu khôi túa tơlá ton nah ki ôh tá tro. Ngin pơkâ hnê mơhnhôk kuăn pơlê rak vế, pơtối rak mâu khôi túa ki kơnía git ton nah dêi hdroâng kuăn ngo, mơjiâng mâu thôn pơlê a tíu tơkăng kong chiâng tíu mơhno troăng le\m ‘na khôi túa, vêa vong kơpong tíu tơkăng kong xuân veăng rak ngăn khât hnoăng pơkuâ tíu tơkăng kong dêi tơnêi têa’’.

{ă troăng hơlâ ‘’Hmâng kuăn pơlê tơpui, tối kuăn pơlê hlê, pro ăm kuăn pơlê loi’’, mâu rơxông kăn [o#, mâu lêng gak tơkăng kong Kontum hiăng ‘no hên hnoăng, ivá kân k^n tung tơdroăng xut tah túa tơlá ton nah ki oh tá tro, ối rak vế hên sap ing nah troh nôkố tung rêh ối dêi hdroâng kuăn ngo ki rêh ối drô kơpong tíu tơkăng kong, môi tiah: Túa tơlá nôu hlâ hnối tâp tá kuăn ngá ki nếo kot mâ, thế ngế nôu lăm mơhum dêi kuăn tung kong, xut tah lôi hiâm tuăn ki loi rơkong xêa ôh tá vâ păn ro dêi kuăn ngo Rơ Mâm a pơlê Le, cheăm Mang Mrai, tơring Sa Thầy, xut tah khôi túa lăm prôk ối ukố umê dêi mơngế Brâu a pơlê Đak Mế, cheăm Bờ Y, tơring Ngọc Hồi [ă hên tơdroăng ki ê.

Hvái ngăn tơdroăng hdrối mê hía nah, trung tă Lê Hữu Thiên, kăn ngăn đông gak tơkăng kong Đak Long ăm ‘nâi, môi tung mâu hnoăng pêi châ tơ-[rê ‘na mơhno khôi túa le\m tro dêi mâu kăn [o#, mâu lêng a đông cho hiăng kum mơngế Jeh -Triêng a cheăm tơkăng kong Đak Long, tơring Đak Glêi xut tah túa tơlá mế mơngế hlâ kơtúa poăng ki ối rak vế hiăng hr^ng hơnăm kố. Túa tơlá kố ôh tá xê to mơhrê hên liăn ngân tơmeăm khoăng, hâi ‘mế dêi kuăn pơlê, mê ối rơ-iô tâ, xua gá pro ‘mêi hyôh kong prâi, malối [ă mơngế ki hlâ ai tơdroăng châi tâ tú ing mơheăm. Hlo tiah mê, Mố đo#i gak tơkăng kong đông Đak Long tơru\m [ă mâu kăn hnê ngăn Đảng, khu râ kăn tơring cheăm mơ-eăm xut tah lôi túa tơlá ki ôh tá tro mê. Trung tă Lê Hữu Thiên, tối:

‘’Mâu rơxông kăn [o#, mâu lêng đông tơkăng kong Đak Long hnê tối mâu rơpo\ng kuăn pơlê ki ai ngế hlâ tung rơpo\ng lơ ‘mé kơtúa poăng. Klê hnê tối mâu rơpo\ng ki mê hiăng hlê ple\ng. Ing mâu hơnăm 1990 troh nôkố tung cheăm Đak Long ôh tá ai xếo drêng ai mơngế hlâ tung rơpo\ng hngêi lăm ‘mé kơtúa poăng’’.

Rơtế [ă tơdroăng hnê tối, mơhnhôk kuăn pơlê xut tah lôi khôi túa ton nah ki ôh tá tro, mâu kăn [o# mâu lêng gak tơkăng kong Kontum ối tơru\m [ă kơvâ ngăn ‘na mơhno túa le\m tro dê cheăm, tơring veăng hnê tối, mơhno troăng hơlâ ăm mâu kăn, khu grup a cheăm [ă kuăn pơlê rơtế tơru\m vâ pơtối rak vế khôi túa ki le\m tro môi tiah mâu hâi leh mơd^ng kâ báu nếo, to kuât nếo, to\n chêng tơgôu koăng, kơ’râu xuâng [ă hên khôi túa le\m tro ki ê. Mâu khôi túa ki le\m tro [ă luât dế kố, mâu kăn [o#, mâu lêng đông tơkăng kong Kontum tăng troăng hơlâ pro tơtro pơla mâu tơdroăng ki pêi pro. ‘Na tơdroăng ăm hdréa vâ xo óng mé dêi mâu vâi droh Jeh-Triêng cho môi tơdroăng ki vâ mơhno pơtih.

Hiăng vâ xông droh, vâ châ xo kơnốu, mâu vâi droh Jeh-Triêng thế mot tung kong ko hdréa sap 100 troh 200 pôu hdría vâ tăng ngế rơtăm ki tơná vâ, ngế rơtăm ki mê xuân athế ‘nâi hrăng kơmăng pêi cheăng, kơhnâ, [e#ng [eăn rêm tơdroăng cheăng ki ê há. Kố cho khôi túa le\m tro la tâng vâ ngăn a tơdroăng ‘na rak ngăn kong cho tơdroăng ki pro xôi luât. Hlo tơdroăng ki tối kơpêng mê, mố đo#i gak tơkăng kong Kontum rơtế [ă mâu kăn Đảng, khu râ kăn, khu grup tơring, cheăm hnê tối ăm kuăn pơlê kơdroh kơxo# hdréa ki ăm, [ă hơ’lêh hdréa kong [ă hdría loăng ‘mố. Hlo mố đo#i gak tơkăng kong tối tro, kuăn pơlê vâ môi tuăn  chêh tơdroăng kố ‘mot tung luât pơlê vâ pêi pro. Kơnôm ing mê, tung tơdroăng xo o\ng mế dêi mơngế Jêh-Triêng nôkố, mâu vâi droh xuân ối ăm hngêi peăng kơnốu hdréa la ôh tá pro xôi luât. Tung hâi sôk ro dêi tơná, ngế mé Y Vy, ối a cheăm Đak Dục, tơring Ngọc Hồi hiăng tối tiah kố.

‘’Hdrối nah nâ a, nôu a, jâ á pá puât mot tung kong tăng ko hdréa vâ ăm peăng hngêi ‘na kơnốu. Sap ing mố đo#i hnê tối thế xo hdréa loăng ‘mố vâ ăm hngêi peăng kơnốu hnối châ rak ngăn kong vâ mơnhông cheăng kâ, vâi nâ á sôk ro [ă hnối vâ môi tuăn tơdroăng kố’’.

Hiăng hluâ hên hơnăm mơ-eăm, ngăn ‘’Đông cho dêi hngêi, tíu tơkăng kong cho dêi pơlê xiâm, kuăn pơlê hdroâng kuăn ngo cho nho\ng o môi klêa kliâm’’ [ă ‘’Hmâng kuăn pơlê tơpui, hnê tối kuăn pơlê hlê, pro ăm kuăn pơlê loi’’, mâu rơxông kăn [o#, mâu lêng gak tơkăng kong Kontum rơtế [ă tơdroăng mơhnhôk kuăn pơlê mâu hdroâng kuăn ngo tung kơpong tíu tơkăng kong xut tah túa tơlá ton nah ki oh tá tro, xuân hiăng veăng ‘no hên hnoăng tung tơdroăng kum vâi krâ nho\ng o pơtối rak vế hr^ng kơtum chêng koăng, prôa tơgôu, rơvo\ng hlu\m, hnê kuăn pơlê to\n chêng khoăng, xuâng, pro prôa dêi kuăn ngo, veăng ‘no hnoăng mơjiâng châ 30 to pơlê mơhno túa le\m tro, 20 kơpong kuăn pơlê ki rơkê [ă vâ chê 5 rơpâu rơpo\ng rêh tiô khôi túa le\m tro pro chiâng tíu kơtăng kong dêi kuăn pơlê kring gak tơnêi têa.

Khoa Điềm chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng