Ing pơlê xiâm Hà Tĩnh mot rêh ối pêi cheăng a Dak Nông hiăng lối 30 hơnăm, mô đo#i hneăng hdrối nah Phạm Đức Triển a bêng Nghĩa Phú, pơlê kong krâm Gia Nghĩa hiăng tơleăng mâu tơdroăng pá puât, rơtế [a\ rơpo\ng mơnhông mơdêk cheăng kâ. Troh nôkố, rơpo\ng hiăng ai lối 6 ha loăng plâi mê cho kơphế, plâi hôt [a\ 1ha klôh păn ká.

Pôa Phạm Đức Triển, Mô đo#i hneăng hdrối nah rak ngăn kơdrum loăng plâi

Kơnôm kơhnâ veăng hriâm mâu lâm hnê ‘na khoa hok kih thuât, kơhnâ pêi cheăng mê kơdrum loăng plâi dêi rơpo\ng đi đo pêi châ hên, pôa hiăng pêt tơvât plâi [ơr [ooth, sầu riêng Siam, pêi lo liăn vâ chê 1 rơtal liăn môi hơnăm.

‘’Tâ tơdroăng rêh ối a pơlê pá puât ‘nâng, tơnêi pêi kâ, cheăng kâ a Dak Lak cho hơpok le\m, ôh tá mơ’no ivá tơbrêi hên cho mơjo khât, ing mê on veăng hiăng tơpui tơno, [a\ môi tuăn pêi [a\ mơjiâng cheăng kâ akố. Apoăng xuân tơbrêi tơbrêh ‘nâng, ôh tá châ tơdrêng. Á nếo vêh pro lêng xua mê hriâm tâp [a\ kơhnâ pêi cheăng, tơkâ hluâ pá vâ chôa ‘lâng kơd^ng liăn’’.

Rơtế [a\ tơdroăng rak ngăn mơnhông cheăng kâ rơpo\ng hngêi, pôa Triển ối đi đo hnê túa rơkê ăm nho\ng o ki ê ‘na xúa khoa hok kih thuât tung păn mơnăn mơnôa, pêt loăng plâi. {a\ mâu rơpo\ng pá puât, pôa kum [a\ troăng ăm mung liăn vâ mơ’no pêi cheăng laga ôh tá xo liăn laih. Tơdrêng amê, pôa xuân đi đo kơhnâ tung pơkâ pêi, ki má lối tơdroăng pâ mơnê mâu ngế ai hnoăng a kơpong ki rêh ối cheăng kâ.

Hriâm tâp [a\ pêi cheăng tiô rơkong Pôa Hồ hnê, mô đo#i hneăng hdrối nah Phạm Đức Triển đi đo tơmiât thế kơhnâ tung pêi cheăng, kơd^ng tung mơ’no hrê. Mơnhông tơdroăng ru\m môi tuăn, pôa hbrâ kum mâu pú pro lêng nah, vâi krâ drêng pá puât. Pôa ăm hên pú, khu mung liăn ôh tá xo liăn laih vâ mơnhông păn ro kăn; kum khu pú pro lêng nah liăn mơjiâng pro hngêi, lơ liăn ki tơdjâk troh mơ’no liăn, pêi chiâk deăng [a\ hía hé.

Jâ Hà Thị Xuân, Mô đo#i hneăng hdrối nah, ối a bêng Nghĩa Phú, cho mơngế châ pôa Triển kum hơ’muăn tối:

‘’Á mơjiâng pro hngêi kố xuân ôh tá ai liăn, tăm Triển (cho mô đo#i hneăng hdrối nah) tối tiah lâi ngoh nâ ôh tá lâm kuâ hngêi, mê á tối hiăng tâi liăn ôh tá ai liăn vâ lâm kuâ  hngêi. Mê tăm Triển tối á lăm kơ-êng mâu kơdrâi kơxo# liăn hbrâ vâ pơkoăng ăm kuăn kơnốu pâ ăm mung la lâi pơkoăng mê mơdrếo.

Mơhúa ‘nâng ai on veăng tăm ăm mung nếo ai liăn vâ lâm kuâ hngêi. Tăm Triển rêh ối [a\ pơlê sôk suâ, ai liăn kum nho\ng o. Rơpo\ng xuân pá puât, rêh ối achê dêi pó mê rơpo\ng tăm kum cho le\m tro ‘nâng’’.

Pôa Đào Quảng Cảnh, Pho\ hnê ngăn Khu pơkuâ mô đo#i hneăng hdrối nah pơlê kong krâm Gia Nghĩa tối ăm ‘nâi, ôh tá xê to pêi cheăng kâ rơkê, mê ngoh Phạm Đức Triển ối cho ngế ki djâ troăng ahdrối, má môi tung tơdroăng pêi cheăng khu mô đo#i hneăng hdrối nah, kơhnâ veăng mơjiâng pơlê, kum dêi pó drêng pá puât.

Hên hơnăm pơtối châ Vi [an cheăm kheăn kơdeăn xua kơhnâ rơkê tung tơdroăng mô đo#i hneăng hdrối nah kum dêi pó kơdroh kơtiê [a\ pêi cheăng kâ rơkê.

‘’Mâu mô đo#i hneăng hdrối nah drêng pêi chiâk deăng rơkê, ai tơdroăng cheăng kâ krá tơniăn mê hmâu kum pú khu pro lêng nah mung liăn ôh tá xo liăn laih, mê ngoh Triển hiăng kum mâu khu pú mô đo#i nah ki tơru\m pêi cheăng tung chi ho#i, thăm nếo a chi ho#i ki ê. Ngin kăn [o# râ kơpêng hlo tiah mê cho sôk ro ‘nâng, mơhnhôk dêi pó pro tiah lâi rak tơdroăng pêi kố, po rơdâ tơdroăng pêi kố ing pơlê kố troh pơlê ki ê, ing tôh kơpho# kố troh tôh kơpho# ki ê’’.

Kơhnâ, [eăn [e\ng, hên hơnăm pơtối, rơpo\ng pôa Phạm Đức Triển, mô đo#i hneăng hdrối nah châ Khu pơkuâ kuăn pơlê pêi chiâk deăng mâu râ kheăn kơdeăn xua kơhnâ rơkê tung tơdroăng pêi chiâk deăng, tê mơdró rơkê.

Mơnhông hiâm mơno le\m dêi mơngế lêng Pôa Hồ, kơhnâ veăng tơdroăng pêi cheăng pơlê pơla, [a\ hiâm mơno ru\m môi tuăn, ai hiâm mơno kum dêi pó, pôa Phạm Đức Triển chiâng ngế ki djâ troăng ahdrối vâ khu pú mô đo#i ki ê pêi tiô [ối.

            Hoàng Qui chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng