Tung hngêi ki kân rơdâ 60 met karê dêi rơpo\ng nâ H’Linh Niê, ối a [uôn Yang Reh, cheăm Yang Reh, tơring Krông Bông, kong pơlê Dak Lak tâng to rơkong tơpui, rơkong tó. Nâ H’Linh Niê tối ăm ‘nâi, hâi kố khu pêi cheăng pơtâng tối 1-2-3 troh lăm pôu, hơbruô kơxuô kế tơmeăm khoăng [a\ tơpui tơno [a\ túa ki rơkê tơtro pêi cheăng kâ a mâu kơpong thôn pơlê nếo, mâu troăng hơlâ nếo dêi Đảng, tơnêi têa [a\ Tây Nguyên, kong pơlê Dak Lak [a\ vâi krâ nho\ng o mâu pơlê cheăm tung kơpong. Tơpui tơno [a\ nâl Rơđế xua mê vâi krâ nho\ng o ‘nâi hlê.

Nâ H’Linh Niê tối:

‘’Hâi kố, mô đo#i troh lăm pôu rơpo\ng á, mô đo#i tơpui [a\ nâl Rơđế xua mê á  ‘nâi klê, achê [a\ mơngế hdroâng kuăn ngo ngin. Mô đo#i xuân pơchân rơpo\ng ngin thế rêh ối pêi cheăng tro tiô troăng hơlâ dêi Đảng, rêh ối pêi cheăng tiô luât dêi Tơnêi têa, mơnê mô đo#i hên’’.

Mâu hơnăm hiăng hluâ, tơdroăng pơtâng tối troăng hơlâ dêi Đảng, troăng hơlâ luât dêi tơnêi têa troh mơngế hdroâng kuăn ngo a Dak Lak ối trâm hên pá puât. Ki hên, vâi krâ ôh tá chiâng pơchuât, chiâng chêh, tơpui nâl Xuăn ôh tá hleăng, pro tơdroăng hnê mơhnhôk dêi khu mô đo#i khoh chiâng trâm pá. Xua mê, drêng mâu mô đo#i pêi tơdroăng hnê mơhnhôk a Khu pơkuâ mô đo#i kong pơlê Dak Lak hiăng thế tơkâ hluâ mâu hneăng hriâm tơpui nâl Rơđế vâ trâm tơpui tơno [a\ vâi krâ.

Pôa Y Mui Niê, Kăn pơkuâ [uôn Yang Reh, cheăm Yang Reh, tơring Krông Bông tối ăm ‘nâi, tơdroăng kăn [o# pơtâng tối chu hnê mơhnhôk [a\ nâl Rơđế cho tơ’lêi hlâu:

‘’{uôn Yang Reh tâi tâng cho mơngế hdroâng kuăn ngo Rơđế, ôh tá hlê ple\ng hên, bu dâng 30 – 40% vâi krâ nho\ng o chiâng tơpui nâl Xuăn. Hdrối nah, drêng mô đo#i troh a kố pơtâng tối mê vâi krâ ôh tá hlê ple\ng, mê á thế pơtối lăm pơtâng tối mâu troăng hơlâ dêi Đảng, luât dêi Tơnêi têa. La ngiâ, mô đo#i troh a kố tơpui nâl Rơđế [a\ vâi krâ mê vâi krâ hlê ple\ng, vâi krâ đi đo pêi pro tro’’.

Jâ H’Mi Cil, mơngế hên hơnăm veăng tơdroăng hnê tơpui nâl Rơđế ối tung Khu hriăn ple\ng hnê hriâm hok tro mơngế hdroâng kuăn ngo, cheăng tung Khu pơkuâ hnê hriâm [a\ hnê mơjiâng tơdroăng rơkê kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, mâu hơnăm hiăng hluâ, khu cheăng hiăng tơru\m [a\ kơvâ cheăng tơku\m po hên lâm hnê tơpui nâl hdroâng kuăn ngo ăm khu pêi cheăng pơtâng tối kuăn pơlê.

Kố cho tơdroăng ki tơtro vâ kuăn pơlê châ ‘nâi [a\ mâu troăng hơlâ ki nếo dêi Đảng [a\ Tơnêi têa. Vâ thăm rơkê tung pơtâng tối, đông lêng pêi pro mâu tơdroăng pơtâng tối tơtro [a\ tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ, kum vâi krâ tơ’lêi ‘nâi klê, re\ng ‘nâi tơdroăng kal. Jâ H’Mi Cil tối:

‘’Hlá mơ-éa ki ngin tơru\m [a\ Khu xiâm pơkuâ lêng kong pơlê vâ hnê cho tơtro [a\ tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ, nho\ng o. Pak^ng troăng hơlâ dêi Đảng [a\ luât dêi Tơnêi têa, tung mê, ối ai mâu tơdroăng môi tiah: hnê mơhno vâi krâ ‘na pêi chiâk deăng, mơgrúa kong prâi, gâk ngăn kong, ‘nâi xúa ki rơkê khoa hok kih thuât nếo tung păn mơnăn mơnôa, pêi chiâk deăng [a\ ki ê hía’’.

Thươ\ng tă Bùi Quang Thành, Kăn pơkuâ khu pơtâng tối, {ơrô pơtâng tối, cheăng tung Khu pơkuâ mô đo#i kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi, vâ pêi pro châ tơ-[rê tơdroăng pơtâng tối a pơlê pơla, mê thế ai mâu mô đo#i ki chiâng tơpui nâl hdroâng kuăn ngo. Xua mê, dâng 5 – 6 hơnăm achê kố, đông lêng đi đo mơjiâng mâu pơkâ tơku\m po mâu lâm hnê mơjiâng mơngế rơkê, hnê mơjiâng tơdroăng rơkê vâ khu kăn [o# pơtâng tối pêi cheăng tơtro tâ mê nếo tung tơdroăng pơtâng tối:

‘’Pơtối po rơdâ pêi pro tơdroăng pơtâng tối dêi Khu xiâm pơkuâ lêng kong pơlê mê rêm hơnăm, ngin xuân đi đo po mâu lâm hnê tơpui nâl Rơđế vâ thăm rơkê cheăng, mâu kăn [o# hriâm mê châ pơtroh a mâu pơlê vâ thăm rơkê tơpui nâl hdroâng kuăn ngo, mô đo#i ki lâi tá hâi hriâm mê ăm hriâm mâu lâm pơtối mê, vâ chiâng tơpui nâl hdroâng kuăn ngo. Ing mê, kô chiâng tơpui nâl hdroâng kuăn ngo tung tơdroăng pơtâng tối, trâm tơpui tơno pro nho\ng o tung kơpong hdroâng kuăn ngo’’.

Dak Lak cho kong pơlê ai pơ’leăng mâ kơdrâm má môi Tây Nguyên [a\ dâng 1 rơtuh 900 rơpâu pơ’leăng mâ mơngế, tung mê ai dâng 30% mơngế hdroâng kuăn ngo. Tơdroăng mâu kăn [o# lăm pơtâng tối chiâng tơpui [a\ nâl hdroâng kuăn ngo tung mê, ai nâl Rơđế hiăng kum tung tơdroăng pơtâng tối, kum kuăn pơlê hlâ ple\ng [a\ rêh ối tơtro tiô troăng hơlâ dêi Đảng, troăng hơlâ luât dêi Tơnêi têa. Ing mê, mơjiâng tơdroăng ru\m môi tuăn lâp hdroâng kuăn ngo, mơnhông rak vế ki kơnâ dêi khôi túa le\m tro dêi vâi krâ mâu hdroâng kuăn ngo a Tây Nguyên.

Tuấn Long chêh

A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng