Ngê̆ nhân Liêng Hót Ha Chong ƀă tơdroăng ki tôu tuăn vâ rak idrâp dêi Khiê̆n plôi
Chủ nhật, 04:00, 06/09/2026 Tơplôu: Nhat Lisa/Lơ Mu K’Yến/VOV Tây Nguyên Tơplôu: Nhat Lisa/Lơ Mu K’Yến/VOV Tây Nguyên
VOV.Xơ Đăng - Kơm buôt (khiê̆n plôi), ai tíu 'nâ tối dêi m'buôt, ding prao, bơnung prao… cho prôa ki hmâ hlo tung tơdroăng rêh ối ‘na hiâm mơno dêi mơngế K'Ho a Tây Nguyên. Laga tung tơdroăng rêh ối nôkố, xua pá vâ hlŭm mê hên vâi rơtăm ôh tá hâk vâ ƀă tơdroăng ki hlŭm khiê̆n plôi. Pro ti lâi vâ châ rak vế đi đo idrâp ki tơviah, tơniâ dêi hdroâng kuăn ngo cho tơdroăng ki tô tuăn dêi ngê̆ nhân Liêng Hót Ha Chong, môi tung iâ mơngế ki ối 'nâi mơjiâng pro ƀă hlŭm rơkê prôa ki kố.

Toăng hngêi ƀă loăng, ƀă tâl dêi ngê̆ nhân Liêng Hót Ha Chong (kot mâ hơnăm 1930, hdroâng kuăn ngo K'Ho Cil) ôh tá ai ki klâi hên, môi tiah hên toăng hngêi ki ê a pơlê Dà Kao, cheăm Dam Rông 4, kong pơlê Lâm Đồng. Tung dế hngêi, rêm tơmeăm châ 'măn rak krúa lĕm. A kơpêng kơtuh, mơnât tâ klĕm um Pôa Hồ bro krâu lĕm; pá xôp cho mâu um rơpŏng hngêi ƀă mâu um, tơmeăm tơbâ vế mâu hơnăm hdrối mê hía nah dêi rơpŏng hngêi ki pôa veăng păn roăng, rak ngăn mâu kăn ƀô̆.

Rế tơdah tơmối mot tung hngêi, ngê̆ nhân Liêng Hót Ha Chong rế mơhno hiâm tuăn hâk phiu xo dêi khiê̆n plôi – cho kơm buốt ‘no amê vâ hlŭm. Pôa rak vế, chôu 'măn dêi khiê̆n plôi krâu khât tung kơtong tĕn ƀă ché ki 'măn a pa pêng kơtuh nhĕng ki kŭn. Pôa tối: "Khiê̆n plôi kố cho idrâp ki hơniâp ro, mơhno tối tơdroăng ki tơrŭm tơrôa, xua ti mê drêng ai tơmối troh lăm pôu a hngêi pin athế xo dêi khiê̆n vâ hlŭm hlối!"

“Khiê̆n plôi kố xúa vâ hlŭm drêng tơdah tơmối, gá xuân môi tiah chêng há. Xua á ôh tá ai chêng mê xúa khiê̆n plôi kố vâ hlŭm tơdah tơmối ga xuân tro há. Khiê̆n plôi xuân hmâ hlŭm a rôh pơkoăng lơ rôh “kâ plâ hơnăm ôu plâ khế” tiô vâi krâ roh nah a rơnó hơngui tung hơnăm nếo (dâng khế 1, khế 2, nôkố tối cho Têt). Khiê̆n plôi  xuân môi tiah chêng Knah dêi mơngế Rơđế há vâ pơlê cheăm thăm rế hơniâp ro".

Pôa tối ăm ngin 'nâi nhên tâ: um méa khiê̆n plôi cho vâ mơhno tối môi rơpŏng hngêi tơniăn lĕm ai 6 ngế: pâ, nôu, 3 ngế kuăn kơnốu ƀă 1 ngế kuăn kơdrâi. Roh nah, mâu rơpŏng ki ôh tá ai liăn rôe chêng ki kơnâ kô xúa khiê̆n plôi rêm hdroh rơpŏng ai tơdroăng hơniâp ro. Ki tơ'lêi akố khiê̆n plôi bu kal môi ngế vâ hlŭm tê hiăng ai idrâp chuât ro tơniâ koh tơdah tơmối, tung pơla mê, chêng kal troh 6 ngế tŏn. Xua mê, khiê̆n plôi châ ngăn môi tiah ngế pú hmâ djâ ăm tơdroăng hơniâp ro ăm tâi tâng rơpŏng hngêi.

“Rêm to klŏng phêa pơrá pong môi to trŭm, mâu hơ’ngrăng kŏng athế 'nâi rơkê vâ tiê, kơdât mê khoh chiâng pro idrâp chuât môi tiah tơdroăng ki hiâm mơno tơná rơhêng vâ. Jâ pôa pin nah pro ti lâi, hâi kố ngin mơhriâm ƀối tiô tiah mê. Peá to klŏng phêa cho vâ mơhno tối ngế pâ ƀă ngế nôu 'măn a pa pêng (nâl K’Ho tối cho me, rơnul) ƀă 4 ngế kuăn (mê cho mbuôt, ndrôh, kon tong, kon công) hdrâ tiô kơ ing ‘ngêi troh a’nâi, krâ ‘măn peăng pá kơdâm xuân ing môi to plôi khăng. Klêi mê, xúa pêt xot vâ pơkrêa i xi pơlôu ki tâ ‘mot rêm to klŏng..."

Pôa Liêng Hót Ha Chong tối ăm ngin 'nâi túa ki vâ mơjiâng pro môi to khiê̆n plôi tiô khôi vâi krâ nah kal athế rơkê ing kŏng pêi, rơhí rơhó, chân kơhnâ khât ing hên tơdroăng cheăng. Ki apoăng cho rah xo plôi khăng, rah plôi ki ai kơbong kân, rơdâ lĕm, pro plôi ki vâ rak mơ’no idrâp chuât ƀă klŏng ki vâ rak hyôh; klêi mê, xo 6 to klŏng phêa ki kŭn hiăng khăng, pong pơlôu drăng plôi mơnúa hmâng idrâp chuât ga; pơtối mê, krâ liâ ki châ mơjiâng pro ƀă meăm hlái, ƀă ƀâ lơ ƀă tơkóu kơlá ki hiăng krâ, ‘nhuăn ăm rơtăng. Pơtối mê, kô tơkŭm mâu klŏng vâ tâ ‘măn tung plôi, xúa pêt vâ pơxi krá pơla mâu klŏng ki tâ tung plôi vâ rak vế hyôh chuât ong. Khiê̆n plôi ôh tá xê to vâ hlŭm tung leh mơdĭng lơ rôh trâm mâ, mê ối tơdjâk troh tơdroăng rêh ối rêm hâi môi tiah túa ki krếo thế nhŏng o kơxo má, lơ kơxêi măng mơhno hiâm mơno vâ tơpui tơno…

Ngê̆ nhân Ha Chong chôa 'lâng tơpui: idrâp ki hơniâp ro dêi Kơm buốt dế rế vâ hía lôi, drêng kuăn cháu pơlê cheăm iâ mơngế 'nâi hlŭm:

"Tung hngêi ai mâu vâi kuăn kơnốu la vâi bu rơhêng vâ rêi prôa chal nếo ôh tá 'nâi xúa prôa chal krâ dêi hdroâng kuăn ngo tơná. Tâng mâu vâi muăn vâ hriâm, á hbrâ vâ hnê tâi tâng. La ki kal má môi cho pro ti lâi châ mơhnhôk chiâng hâk git, vâ rêi, vâ tôu, vâ hlŭm dêi prôa hdroâng kuăn ngo tung hiâm mơno mâu rơxông hơnăm ối nếo..."

Cheăm Dam Rông 4 nôkố bu ối dâng 6 ngế ngê̆ nhân, ƀă pôa Liêng Hót Ha Chong cho ngế ki ối 'nâi rơngê ting ting ƀă hlŭm rơvŏng. Hlo tơdroăng ki rế vâ hía lôi, khu kăn pơkuâ cheăm dế mơ-eăm tăng troăng vâ rak vế. Pôa Liêng Hót Ngát, Kăn ƀô̆ Ƀơrô Mơhno túa lĕm tro – Pơlê pơla cheăm Dam Rông 4, kong pơlê Lâm Đồng tối ăm ngin 'nâi:

"Mâu ngê̆ nhân ki rơkê 'na khôi túa lĕm tro, 'nâi tŏn chêng ƀă hlŭm rơvŏng rế hía rế iâ. Cheăm hiăng ai troăng hơlâ, pơcháu ƀă Pơkâ 'na tơdroăng vêh mơnhông khôi túa lĕm tro. Nôkố ngin dế séa ngăn vâ po lâm krếo mâu ngê̆ nhân hnê nếo ăm khu rơxông nếo, tiô tối hdrối kô pêi pro tung hơnăm la ngiâ. Tơdroăng kố rế kum rak vế cheăng tiô khôi hmâ, rế tơmiât troh tơdroăng ôm hyô vâ tăng tơ'nôm liăn ăm tơná kuăn pơlê".

Pói tơngah tiah kố ƀă tơdroăng ki tơmâng ngăn teăm tơdrêng dêi khu râ kăn pơkuâ, idrâp chuât ki hơniâp ro dêi kơm buôt K'Ho Cil kơpong Dam Rông kô pơtối chuât xơtó. Vâ mâu ngê̆ nhân ki kơhnâ môi tiah pôa Liêng Hót Ha Chong kơdroh iâ tơdroăng ki tô tuăn ƀă jâ pôa, ƀă vâ idrâp chuât ki hơniâp ro mê pơtối rêh ối đi đo tung tơdroăng rêh ối pơlê pơla.

Tơplôu: Nhat Lisa/Lơ Mu K’Yến/VOV Tây Nguyên

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC