Kơdrum reăng kiêp hmố Phú Yên châ mơjiâng hơnăm 2024, kân rơdâ 2.000 km karê tơnêi ‘lâng ƀă dâng 1.000 km karê kơpong têa kơxĭ, tơkâ luâ lối 22 cheăm, bêng peăng mâ hâi Lo kong pơlê Dak Lak. Ki má môi ƀă tơdroăng ki tơdjêp pơla tơnêi ‘lâng ƀă têa kơxĭ, kơdrum reăng kiêp hmố ai mâu kong kế lĕm tui tơdroăng môi tiah tuâm Ô Loan, tuâm Cù Mông, kung king Xuân Đài, Nhất Tự Sơn, Hòn Yến...rơtế mâu tíu kơdró ‘măn chal nah tơnêi tơníu ai hơnăm dâng 65 rơtuh hơnăm. Tơdrêng amê, tíu kố ối rak mâu tơmeăm kơnía rôh nah khôi túa lĕm tro  hên hĭn ƀă 3 kơdró ‘măn chal nah tơnêi têa ki lĕm tui tơdroăng, 19 kơdró ‘măn chal nah tơnêi têa, lối 80 kơdró ‘măn chal nah râ kong pơlê ƀă 4 kơdró ‘măn chal nah tơmeăm ‘na ihiâm mơno tơnêi têa.

Tơdroăng tơkoh pơla tơnêi tơníu, têa kơxĭ rơlố, khôi túa lĕm tro ƀă tơdroăng rôh nah mơjiâng chiâng ki kơnâ má môi dêi Kơdrum reăng kiếp hmố Phú Yên. Tiô ngế rơkê ‘na tơnêi tơníu Trần Tân Văn, kố cho mâu tơdroăng ki kal vâ Dak Lak tơmiêt troh la ngiâ mơjiâng Kơdrum reăng kiêp hmố  lâp plâi tơnêi UNESCO.

‘’Kơdrum reăng kiêp hmố lâp plâi tơnêi dêi UNESCO cho môi troăng mơnhông cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla krá tơniăn, ai tơdjâk kân troh tơdroăng pêi cheăng dêi cheăm bêng. Troăng pêi kố nhuô̆m, rak vế ƀă mơnhông ki kơnâ dêi tâi tâng mâu tơdroăng ‘na tơmeăm kơnía rôh nah, tung mê ki kơnâ tơmeăm kơnía rôh nah cho ki xiâm, ki rơhêng vâ tối cho nhuô̆m tơrŭm pơla mâu ki kơnâ tơmeăm kơnía rôh nah kế tơmeăm khoăng ƀă mâu ki kơnâ tơmeăm khoăng rôh nah ki ê’’.

Mơhé Kơdrum reăng kiêp hmố Phú Yên ai hên tơmeăm vâ mơnhông ôm hyo laga nôkố ki kơnâ tơmeăm kơnía rôh nah tá hâi châ xúa tơxâng. A mâu tíu tơmeăm kơnía rôh nah, hngêi trăng troăng klông gum ối iâ. Tơdroăng pêi ôm hyô xuân tá hâi tơdâng tơ’mô, tơdrêng amê mâu tơdroăng hơ’muăn ‘na tơnêi tơníu, tơdroăng rôh nah ƀă khôi túa lĕm tro tá hâi pơtroh tơtro má môi vâ tơmối kô chiâng hlê plĕng trâu tâ ‘na kơpong tơnêi. Kố cho tíu ki phuâng kal vâ xo vâ tơbêng tâng vâ Kơdrum reăng kiêp hmố Phú Yên ôh tá xê to môi inâi mê păng ‘nâng chiâng môi troăng pêi mơnhông krá tơniăn.

Ing tơdroăng nôkố pêi pro, pôa Hoàng Xuân Đôn, Kăn Khu pơkuâ Kơdrum reăng kiêp hmố lâp plâi tơnêi UNESCO Kơpong kân rơdâ to hmố Đồng Văn, kong pơlê Tuyên Quang, mơnhên: Phú Yên ai tơmeăm kơnía hên, troăng klông tơ’lêi, rơtế hên tơdroăng pêi cheăng tiô khôi vâi krâ nah ƀă tơnêi ki rơlối vâ mơnhông ôm hyô, tơdroăng cho troăng pêi ăm tơtro.

‘’Kơdrum reăng kiêp hmố Phú Yên ai tŭm mâu tơmeăm ki vâ mơnhông ‘na tơmeăm rôh nah vâ mơnhông mơdêk, ai liăn vâ mơnhông tơdrêng amê dêi kuăn pơlê, xua kuăn pơlê amê ƀă ăm mơngế a mê. Tơdroăng nôkố cho troăng pêi, kong pơlê xuân thế mơjiâng tơdroăng ki xiâm apoăng cho kuăn mơngế ƀă liăn ngân vâ pêi pro’’.

Tiah mê, ƀai toăn ôh tá xê to mơ’no liăn cheăng pro hngêi trăng troăng klông lơ mơjiâng tơmeăm ôm hyô. Ki kal tâ cho mơjiâng chiâng khu ai ivá vâ kơnó, rak ngăn, tơpui tối inhên ƀă hơ’muăn tơdroăng tơmeăm kơnía rôh nah; tơdrêng amê gum kuăn pơlê hlê plĕng tơmeăm kơnía cho tơmeăm ki vâ mơnhông dêi pơlê pơla.

Pôa Trịnh Hải Sơn, Kăn hnê ngăn Tiêuh ƀan tơdroăng pêi cheăng ‘na Kơdrum reăng kiêp hmố lâp plâi tơnêi Việt Nam, tối Dak Lak kal pêi pro tơdâng tơ’mô ing kêi đeăng hô sơ khoa hok troh rak tơmeăm kơnía ƀă mơdêk hlê plĕng pơlê pơla:

‘’Apoăng cho thế hbrâ hô sơ tŭm lĕm tro ƀă tơdroăng ki veăng dêi mâu ngế hnê mơhno. Má péa cho tơdroăng mơhnhôk rak mâu ki kơnâ tơmeăm kơnía rôh nah, ki rơhêng vâ tối cho tơmeăm kơnía kiêp hmố tung kơpong kơdrum reăng, mơdêk hlê plĕng tung pơlê pơla vâ tơmiêt la ngiâ ah kô chiâng mơnhông ôm hyô. Ƀă thế mơjiâng pơkâ pêi tung pơla kong prâi hơ’lêh vâ mơnhông mơdêk krá tơniăn Kơdrum reăng kiêp hmố kố’’.

Kố xuân cho troăng prôk ki kong pơlê Dak Lak dế mơnhên tung tơdroăng mơjiâng Kơdrum reăng kiêp hmố Phú Yên. Pơkâ ki xiâm cho mơjiâng troăng mơnhông păng ‘nâng, xo rak vế pro xiâm kối ƀă pơlê pơla pro tíu xiâm. Ing xiâm kối mê, kong pơlê kô mơjiâng mâu troăng prôk ôm hyô kiêp hmố, ôm hyô châ tâ, ôm hyô pơlê pơla, hnê hriâm ƀă hriăn plĕng; tơdjêp tơmeăm kơnía kiêp hmố ƀă khôi túa lĕm tro, kơchâi kâ, pơlê tiô khôi vâi krâ nah ƀă pêi chiâk deăng vâ mơjiâng mâu tơmeăm ki kơnâ tơtêk. Pôa Huỳnh Vĩnh Ngọc, Kăn pơkuâ Khu pơkuâ Kơdrum reăng Kiêp hmố Phú Yên, tối ăm ‘nâi tíu cheăng dế pêi pro Tơdroăng tơkêa bro ƀă 12 hnoăng cheăng ki xiâm.

‘’Ngin dế tơkŭm a tơdroăng pêi pro séa ngăn, mơnhên tâi tâng  mâu tơmeăm rôh nah kiêp hmố xuân môi tiah tơmeăm loăng kong kế kuăn kiâ kong tung kơpong kơdrum reăng kiêp hmố vâ pro xiâm kối tơbleăng khoa hok. Ing mê ai mâu tơdroăng mơnhên khoa hok mê pin kô tơkŭm po mâu rôh hôp tơpui tơno khoa hok lâp plâi tơnêi têa xuân môi tiah pro krá ƀă kêi đeăng hô sơ vâ tơbleăng UNESCO tung hơnăm 2027’’.

Inâi UNESCO bu ai ki kơnâ drêng tơmeăm rôh nah châ rak vế ƀă chiâng ivá mơnhông ăm pơlê pơla. Drêng kuăn pơlê châ pơxúa ing tơmeăm kơnía rôh nah pơlê xiâm, vâi xuân kô chiâng mâu ngế rak tơmeăm rôh nah lĕm má môi. Mê cho xiâm kóoi vâ Kơdrum reăng kiêp hmố Phú Yên nếo troh inâi lâp plâi tơnêi, rế chiâng ivá mơnhông mơdêk krá tơniăn./.