Tiô kơxo# chêh tối mơgêi troh khế 10/2018, lâp tơnêi têa ai vâ chê 3.600 to cheăm châ mơnhên hiăng pêi klêi tơdroăng pơkâ thôn pơlê nếo. Laga, ai môi tơdroăng ki ê nếo ăm hlo, tâi tâng mâu kong pơlê pơrá rah xo mâu cheăm, tơring ki xiâm, pơcháu tơdroăng pơkâ vâ pêi klêi tơdroăng mơjiâng thôn pơlê nếo.

{ă vâ pêi klêi tơdroăng pơkâ, hên tíu athế ‘mâi rơnêu tơdroăng pơkâ tơtro [ă troăng hơlâ mơnhông mơdêk tơdjuôm pro pá kân [ă mâu kong pơlê. Tối tơdroăng ki ai khât a kong pơlê, pôa Nguyễn Minh Hòa, Vi [an hnê ngăn cheăm Mò Ó, tơring Đak Krông, kong pơlê Quảng Trị tối ăm ‘nâi, Mò ó cho môi tung 8 to cheăm ki xiâm dêi lâp kong pơlê Quảng Trị châ rah xo hiăng pêi klêi tơdroăng thôn pơlê nếo.

Ki tô tuăn má môi cho pơkâ tơdroăng kố vâ cheăm pêi klêi thôn pơlê nếo, la vâ pêi klêi tơdroăng pơkâ kố mê pá khât. Nôkố cheăm bu nếo pêi klêi 10/19 tơdroăng pơkâ. ‘’Ngiâ méa’’ cheăm ai hên tơdroăng ki hơ’lêh la bu cho ki ôh tá khât.

Tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê ối trâm hên xơpá, tơdroăng pơkâ pêi lo liăn bu nếo châ 50% tiô pơkâ. Rơpo\ng kơtiê nôkố ối pá 28% tung pơla tơdroăng pơkâ athế pêi klêi pá kơdâm 5%.

‘’Pơkâ sap ing tơring dêi tơná ngin, cho cheăm ki xiâm ‘na thôn pơlê nếo, mê on tơhrik, troăng prôk, hngêi trung, hngêi pơkeăng, hngêi trăng troăng klông châ tơku\m pơkâ pro khât.

Mâu hơnăm hdrối mê hía nah, sap ing tơdroăng ‘’Hơniâp ro Quảng Trị’’, hngêi trăng, troăng klông hiăng châ mơjiâng klêi. Laga, kuăn pơlê kơtiê xuân ối kơtiê, troh tung hngêi kuăn pơlê xuân ôh tá ai klâi. To\ng kum mơnhông mơdêk pêt mơjiâng kế tơmeăm xuân iâ êt, kuăn pơlê ối pá khât. Mê á tơmiât tiah kố, tâng rơhêng vâ thôn pơlê nếo mê ki hdrối tâ athế pro tiah lâi kuăn pơlê ai tơdroăng ki mơnhông mơdêk cheăng kâ, pêi lo liăn tơniăn, ton xo\n mê drêng mê ah pin nếo tơmiât troh tơdroăng thôn pơlê nếo’’.

Ôh ti xê to cheăm Mò Ó, tơring Đak Krông, kong pơlê Quảng Trị mê ối hên cheăm, tơring kơtiê dế trâm tơdroăng kố. A râ cheăm, xua tơdroăng pá ‘na pơkâ mơjiâng thôn pơlê nếo, mê mâu cheăm hmâ pêi klêi mâu tơdroăng pơkâ ki xiâm, tơ’lêi pêi pro môi tiah mơjiâng pro mâu kế tơmeăm khoăng mê tá hâi tơtro\ng troh tung mâu tơdroăng pơkâ ki ku\n môi tiah pêi lo liăn, pêt mơjiâng mâu kế tơmeăm, rơpo\ng kơtiê, mâu tơdroăng pơkâ ki xiâm dêi tơdroăng thôn pơlê nếo cho mơdêk tơdroăng rêh ối liăn ngân, tuăn hiâm dêi kuăn pơlê ôh tá châ tơtro\ng.

Pôa Phạm Trọng Cường, kăn pho\ ngăn mâu tơdroăng pơlê pơla dêi Kuo#k ho#i mơnhên tối: Mâu tơdroăng pơkâ mơdêk, ki xiâm môi tiah: cheăm ôh tá ai ngế ki ối pro xôi lơ cheăm athế pêi klêi 95% tơdroăng ki cheăng ki ê ‘na [aoh hiâm khăm pơlât:

‘’Tơdroăng ki pêi pro tiô troăng hơlâ tung hnoăng cheăng pêi tơdjuôm ăm hlo nhên troăng hơlâ bu cho a hlá mơ-éa [ă kal tí tăng ‘nâi nhên tơdroăng kố sap ing rơkong tơpui tối dêi kuăn pơlê, rơkong tối tơbleăng dêi kuăn pơlê ‘na pêi pro troăng hơlâ kố.

Drêng tơdroăng kố mot tung luât hơnăm 2013 cho tơdroăng ki tơpui tơno kân khât [ă pơkâ mơ’no ăm mâu tơdroăng pơkâ, malối cho kơdroh kơtiê [ă thôn pơlê nếo ăm hneăng ki nếo. Mê á hlo kố cho ôh tá châ rơhéa. Tối tiah mê cho tơdroăng ki hnê mơhno nếo ai sap ing hơnăm 2017 la tơdroăng ki khât gá dêi troăng hơlâ kal athế séa ngăn’’.

Tiô tối tơbleăng dêi pôa Phạm Hải Bình, ngế tơru\m cheăng dêi Khu tơru\m tơdrăng liăn ngân dêi tơnêi têa, ivá pôu râng kân sap ing râ kơpêng chu troh a cheăm athế pêi klêi [ă mâu tơdroăng, xua kố cho hnoăng cheăng kal kí mê ôh tá ai cheăm ki lâi ôh tá vâ pêi pro. Râ kơdâm hiăng xo tơdroăng ki hnê mơhno sap ing râ kơpêng mê athế pêi klêi, hlá mơ-éa tối tơbleăng athế tơtro, ôh tá ai tơdroăng ki tối tơbleăng ki ai khât.

La tơdroăng ki khât athế tiô hlá mơéa mê mâu hlá mơ-éa tối tơbleăng troh Kuo#k ho#i gá tro. Pôa Phạm Hải Bình pơkâ mơ’no rơkong kơ-êng ‘’Tâng 63 to kong pơlê sap ing râ cheăm tối tơbleăng troh a tơring, tơring troh a kong pơlê, kong pơlê troh a tơnêi têa mê gá ôh tá tro kô tơdjâk troh kơlo ki lâi’’.

‘’Ngin mơ’no kơxo# liăn mơjiâng thôn pơlê nếo, ki hên cho kơxo# liăn mung. Pơtih a cheăm Vĩnh Sơn, lối 200 rơtal liăn vâ pêi klêi mơjiâng thôn pơlê nếo mê lối 100 rơtal cho tơdroăng tơkêa dêi Worldbank. Pêi klêi tơdroăng pơkâ thôn pơlê [ă kơxo# liăn ki mung hên kố mê tơ-[rê hôm tơxâng há lơ ôh? Kơxo# liăn dêi tơnêi têa gá iâ, ôh ti xê kơxo# liăn ki vâ kâ [ă pro tiah lâi vâ mơhnhôk mâu tơdroăng pơkâ pêi pro ki ê. Veăng kum ôh tá iâ dêi vâi krâ nho\ng o ki hên cho pro troăng lơ pêi mâu tơdroăng ki ku\n, [ă tâi tâng mâu kế tơmeăm ki kân cho mung liăn liăn ki hên há.

Á môi tuăn kố cho môi tơdroăng ôh tá rơhéa, tâng pin ôh tá ngăn nhên a tơdroăng ki ai khât [ă ôh tá hlo hơ’lêh klâi mê kô ton rế ton tơdroăng ki ôh tá châ rơhéa, tơ’nôm ai túa pơkâ ki ê, mơhrê liăn ngân [ă liăn nâp hnoăng mơhá dêi kuăn pơlê’’.

Mơ-eăm pêi klêi thôn pơlê nếo [ă mâu tơdroăng ki pơkâ thế hôm cho tơdroăng ki rơhêng vâ ai hnoăng pá vâ rơnêu tung pơlê pơla dế nôkố. Mê  cho tơdroăng ki kơ-êng ki rơkê ‘na cheăng kâ Phạm Chi Lan pơkâ mơ’no [ă xuân cho tơdroăng ki ối tơmiât dêi ngin:

‘’Pin hmâ tối cho ngiâ méa thôn hơ’lêh. Tiah mê, gá hơ’lêh a ngiâ méa lơ hơ’lêh ki khât tung rêh ối? Pin kal ki klâi xuân tơmâng prêi pro ăm hlo to a ngiâ tê gá hơ’lêh. La ki khât gá ngiâ méa thôn pơlê hơ’lêh môi tiah lâi? Ki mê xuân kal thế mơnhên tơ’nôm. A tơmiât mê cho tơdroăng rơhêng vâ ai hnoăng hên, mê kơxo# chiâng tơ-[rê, tíu ki kố to lâi chât kơpêng hr^ng, tíu ki tá to lâi chât kơpêng hr^ng, há, tối tơbleăng tơchoâm ăm râ kơpêng, ‘na hnoăng ki pêi pro dêi lâp tơnêi têa cho kơxo# gá hên ‘nâng, la ki khât hôm pơ’lêh há?

Tối tơbleăng tơchoâm mâu kơxo# ki le\m la ki khât gá ai hơ’lêh há lơ ôh? Tơdroăng kơ-êng kố kal châ ngăn nhên. Xua mê, vâ pê klêi tơdroăng pơkâ ai dâng tơdế kơxo# cheăm châ mơnhên tối thôn pơlê nếo tung hơnăm 2019 kal châ ngăn nhên [ă thế tối tro khât.

Xua mơhé vâ châ mơnhên tối thôn pơlê nếo la tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê ối trâm hên xahpá, mê tơdroăng mơjiâng thôn pơlê nếo kô ôh tá tơ-[rê ki klâi.

Kim Thanh chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng