Hâi apoăng hơnăm nếo, pôa Đinh A Chi, ối a pơlê Krối, cheăm Lơ Ku, tơring K[ang, kong pơlê Gia Lai rơtế [ă mâu ngế tung khu pêt kơtếo a pơlê lăm ngăn deăng pêt kơtếo. Kố cho [ăng deăng mơnúa pêt kơtếo ki apoăng dêi pơlê, châ tơku\m pêi pêt sap ing hơnăm 2017. {ăng deăng pêt kơtếo xông ngiât le\m hiăng [ă dế vâ châ ko xo tung hơnăm ki má péa.

Pôa A Chi ăm ‘nâi, pôa veăng pleăng ăm tơnêi vâ pêt mê 5 sao 5, rơnó hdrối nah châ xo dâng 50 rơtuh liăn, riân kơtếo mê châ 60 ta#n ki nếo ko. Hơnăm kố, mơni  kơtếo ki pêt mê kô châ xo hên tâ, mơni kô châ kum ăm xo tơ’mot liăn hên tâ:

‘’Á cho ngế pơkuâ ngăn khu mô đo#i hneăng hdrối nah, mâu lêng tro trếo ‘mêi rôh tơplâ nah, á đi đo mơhnhôk mâu lêng hneăng hdrối nah, vâi krâ nho\ng o tung pơlê đi đo rak vế pêi pro tro tiô luât dêi Đảng, Tơnêi têa, mơ-eăm pêi cheăng kơhnâ vâ hluăn ing hrâ mơnguâ, kơdroh kơtiê. Châ tơnêi têa ‘no liăn ăm pêt kơtếo, hnê khoa hok kih thuât mê kơtếo ki pêt xông dâi le\m, châ xo hên. To rơpo\ng á pêt 5 sao 5 tê la châ xo dêi 60 ta#n kơtếo, mê bố bô xuân sôk ro’’.

Pôa Đinh Bới, Ngế pơkuâ ngăn khu pêt kơtếo pơlê Krối ăm ‘nâi, kuăn pơlê châ po kân rơdâ deăng pêt mê kơnôm ing hnoăng veăng kum tơ-[rê dêi tơdroăng tơkêa bro kum xăm kơtiê kơpong Tây Nguyên. Mâu ngế ki veăng pêt tâi tâng to mâu ki kơtiê, hdrối nah hmâ pêt kơtếo a tơnêi ki ku\n, pêt utâi utá kơtếo ôh tá chiâng hlối ôh tá châ xo hên.

Nôkố kơnôm ai kơxo# liăn veăng ‘no to\ng kum apoăng dêi tơdroăng tơkêa bro cho ăm hdrê, phon rơvât, rơxế pơchoh tơnêi, hlối tơru\m hngêi kơmăi hlối tơniăn ‘na tơdroăng vâ tê dêi kơtếo ki pê lo mê ah mê chiâng pro kuăn pơlê hmiân tuăn pêt rak ngăn. Nôkố hiăng ai 17 rơpo\ng veăng pêt kơtếo a tơnêi rơdâ 16ha. A [ăng klâng pêt kơtếo kố, hiăng ai rơxế pơchoh, pêt po nhâ troh ko xo kơtếo.

Kơnôm ing mê, hơnăm hdrối nah [ăng deăng pêt kơtếo kố châ xo 105 ta#n/ha, luâ tâ tâng vâ pơchông [ă kơtếo ki pin hmâ pêt xo dêi rêm hơnăm tung kơpong châ sap 60-70ta#n/ha. Ing mê, kơxo# liăn châ xo hên tâ, cho tơdroăng ki xiâm kum kuăn pơlê tung pơlê kố vâ châ hluăn ing kơtiê tơniăn ton.

‘’Mơnê ‘nâng kơ tơdroăng tơkêa bro săm kơtiê hiăng to\ng kum kuăn pơlê ngin pêi pêt kơtếo túa pêt tung [ăng deăng ki kân rơdâ kô. Hdrối nah, kuăn pơlê ôh tá ai liăn rôe hdrê, rôe phon, ôh tá ai liăm ăm rơxế pơchoh tơnêi, nôkố kuăn pơlê hiăng châ pêt. Ki kố vâi krâ nho\ng o pêi hlối tơru\m [ă dêi rơpó, rơtế pêi [ă dêi rơpó ‘no liăn pêi pêt, rak ngăn gá tơ’lêi tâ há, drêng ko ah xuân hlâu há [ă hlối tơ-[rê tung cheăng kâ hên tâ. Deăng pêt kơtếo dêi kuăn pơlê xuân môi tiah kơxo# liăn châ xo dêi kuăn pơlê rế tâk hên tâ’’.

Lơ Ku cho cheăm ki kơtiê xahpá dêi tơring K[ang ai vâ chê 800 rơpo\ng kuăn pơlê, dâng 3.200 pơ’leăng mâ mơngế, tung mê mâu kuăn ngo châ lối 80%, ki hên cho mơngế Bơhnéa. Cheăm ai tơnêi pêi chiâk kân rơdâ, tơ’lêi vâ pêt hdrê loăng iâ khế. Tung mê, kơtếo hiăng pêt sap ing hên hơnăm kố la ôh tá hlo tơ-[rê to lâi xua kuăn pơlê pêt ukố iâ, utá iâ, ‘no liăn pêt rơvât phon ôh tá tơ’mô.

Túa pêt kơtếo a [ăng deăng kân rơdâ a cheăm rôh apoăng châ tơbleăng pêi a hơnăm 2017, drêng ai tơdroăng tơkêa bro xăm kơtiê kơpong Tây Nguyên to\ng kum. Troh nôkố, hiăng ai 7 khu rơpo\ng, dêi 5 pơlê [ă dâng 100 rơpo\ng kuăn pơlê tung cheăm châ tơdroăng tơkêa bro kum pêt vâ chê 100 ha kơtếo tiô túa pêi pêt kân rơdâ. Châ ‘no liăn pêt rak ngăn tơdâng tơ’mô, ki tơ-[rê cheăng kâ ing túa pêi ki tiah kố nhên khât, châ tơ-[rê luâ tâ mâu deăng pêt kơtếo ki ê tung kơpong.

Pôa Hồ Nam Dương, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Lơ Ku, tơring K[ang, kong pơlê Gia Lai, ăm ‘nâi, túa pêi pêt kơtếo a [ăng deăng kân rơdâ [ă tơdroăng châ tơru\m krá khât ing kuăn pơlê, kuăn pơlê [ă hngêi kơmăi uâ kơtếo kô cho troăng hơlâ pơkâ tơtro dêi cheăm tung la ngiâ:

‘’Kơtếo kuăn pơlê hiăng pêt sap ing ton nah. La, sap ing ai tơdroăng tơkêa bro xăm kơtiê mê cheăm hiăng pơxiâm tơbleăng pêt a [ăng deăng kân rơdâ hmâ pêt to kơtếo. Tung hơnăm la ngiâ, ngin kô po rơdâ tơdroăng pêi pro xăm kơtiê vâ tơbleăng pêt a mâu [ăng deăng kân ki ê a mâu pơlê vâ kuăn pơlê mơnhông cheăng kâ [ă châ tơ-[rê tâ tung pêi cheăng kâ‘’.

Mâu [ăng deăng tơnêi ki pêi pêt tơchoâm, mâu ngế kơtiê, kuăn pơlê tơru\m [ă dêi rơpó vâ rơtế pêt tiô túa pêi pêt hên, pêi xúa khoa hok kih thuât. Mê cho tơdroăng ki hơ’lêh túa pêi cheăng kâ dêi kuăn pơlê mơngế Bơhnéa a cheăm Lơ Ku, tơring K[ang drêng pêi pro tơdroăng pêt kơtếo a [ăng deăng mơnúa pêi ki kân rơdâ. Túa pêi pêt mê ăm hlo tơ-[rê [ă kô tơ’lêi hlâu vâ po rơdâ lâp kơpong, kum kuăn pơlê a cheăm kơtiê xahpá kố kô hluăn ing kơtiê krá tơniăn ton.

Công Bắc chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng