Kơtăn kố 4 hơnăm, khu tơru\m pêt sâm Ngọc Linh pơla 220 rơpo\ng cheăm Măng Ri, tơring Tu Mrông [a\ Ko\ng ti tơlo liăn cheăng Sâm Ngọc Linh châ mơjiâng. Ngoh A Chen, ối a pơlê Chung Tam, môi tung mâu ngế apoăng veăng tơru\m pêt sâm [a\ ko\ng ti maluâ hâi châ lâk xo sâm, laga tơdroăng cheăng kâ rơpo\ng hiăng hơ’lêh hên khât. Ngoh A Chen, tối ăm ‘nâi:

‘’Rơpo\ng pêt châ 200 troh 300 xiâm sâm. Ko\ng ti sâm Ngọc Linh Kon Tum ăm nho\ng o gâk ngăn plâ hâi plâ măng vâ tơniăn dêi pơkeăng nhâ loăng. Mơhá liăn ăm vâi krâ rêm khế sap 2 rơtuh 500 rơpâu troh 3 rơtuh 500 rơpâu liăn. Môi hơnăm, Ko\ng ti ăm nho\ng o ko\ng nhân môi ngế 100 xiâm mơdêk pêi lo liăn ăm vâi krâ hên ‘nâng’’.

Tâng môi tiah a tơring Tu Mrông, tơdroăng pêt sâm Ngọc Linh dế châ tơ-[rê ‘nâng kơnôm tơru\m pơla khu tê mơdró [a\ kuăn pơlê, mê a tơring Kon Plông [a\ng loăng pơkeăng pơtối mơnhông tơtêk kơnôm tơru\m pơla khu tê mơdró [a\ kuăn pơlê, mê a tơring Kon Plông [a\ng loăng pơkeăng mơnhông tơtêk kơnôm hnoăng dêi khu kăn pơkuâ rơtế kơvâ cheăng tơring. Laga [a\ tơdroăng séa ngăn, pơkâ pêt lối 600 hectar kong vâ rak vế, pêt mâu loăng pơkeăng tiô troăng krá tơniăn, tơring Kon Plông hiăng ai túa [a\ troăng hơlâ ki nhên to\ng kum kuăn pơlê pêt 100 hectar loăng pơkeăng tung hơnăm kố. Pôa Nguyễn Văn Lân, Kăn hnê ngăn Vi [an tơring Kon Plông tối ăm ‘nâi:

‘’Apoăng ngin mơjiâng troăng pêi cheăng thế ai tơnêi. Má péa nếo, troăng hơlâ ăm tơdroăng kuăn pơlê ai hdrê, mê cho troăng hơlâ ki kal khât. Tơring pro tơ’lêi hlâu vâ kuăn pơlê ai hdrê pêt [a\ hên kơxo# liăn tung mâu tơdroăng pơkâ dêi tơnêi têa ki châ Chin phuh ăm phêp to\ng kum kuăn pơlê. {a\ng kơxo# liăn mê vâ kuăn pơlê ai mâu hdrê loăng kuăn pơlê vâ pêt. Nôkố kuăn pơlê môi tuăn [a\ veăng pêi ‘’.

Kơnôm mâu troăng hơlâ mơhnhôk, to\ng kum ki nhên, to lâi hơnăm achê kố [a\ng pêt loăng pơkeăng a kong pơlê Kon Tum hiăng tâk hên [a\ ai loăng pơkeăng rế hía rế hên tung mâu [a\ng kơdrum hngêi, [a\ng chiâk deăng dêi vâi krâ pêi chiâk deăng. Lâp kong pơlê nôkố hiăng pêt châ lối 315 hectar sâm Ngọc Linh rơtế chât hectar đẳng sâm, reăng r^ng kim tuyến, đương quy, ngũ vị tử [a\ ki ê hía.

Vâ kuăn pơlê khên veăng pêt, po rơdâ [a\ng pêt loăng pơkeăng, tơdroăng tơniăn tíu tê ăm pơkeăng cho má môi.

Pôa A Ming, Kăn hnê ngăn Vi [an cheăm Măng Cành, tơring Kon Plông tối ăm ‘nâi, kố cho ki xiâm kum tơ’lêi hlâu tung mơhnhôk kuăn pơlê pêt 25 hectar loăng pơkeăng tung hơnăm kố:

‘’Cheăm teăng mâ pêi cheăng [a\ khu tê mơdró vâ tơniăn rôe pơkeăng dêi kuăn pơlê cho hmiân tuăn tung pêi pêt loăng pơkeăng. Hên rơpo\ng k^ hơ’lêh ing loăng plâi ki ê mê hơ’lêh pêt loăng pơkeăng môi tiah đương quy, sâm dây, klo#ng tr^ng [a\ tro\ng lếo’’.

{a\ mơ-eăm mơjiâng inâi, tê mơdró pơkeăng [a\ hlối uâ mơdiê, tê pơkeăng tiô troăng pơkuâ, kong pơlê Kon Tum dế thâ po rơdâ kơpong pêt pơkeăng ing mâu troăng pêi, môi tiah mơjiâng kơdrum mơdâ hdrê, kơdrum hngêi, tung kong. Kong pơlê xuân hiăng mơjiâng Tíu xiâm hriăn ple\ng [a\ mơnhông mơdêk pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo.

 Châ tơ-[rê dêi Tíu xiâm kố xuân môi tiah Tíu xiâm xúa ki rơkê khoa hok [a\ kơmăi kơmok dêi kong pơlê tung tơdroăng pro hdrê loăng reăng r^ng kim tuyến, đẳng sâm [a\ mâu loăng pơkeăng ki ê [a\ ivá tê châ hr^ng xiâm hdrê rêm hơnăm dế ăm hlo troăng prôk krá tơniăn dêi kong pơlê tung mơnhông pêt loăng pơkeăng. Tối ‘na tơdroăng pro hdrê reăng r^ng kim tuyến, pôa Phạm Thanh, Ngế pho\ pơkuâ kơpong pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok, tối ăm ‘nâi:

‘’Ngin hiăng tơku\m séa ngăn [a\ châ tơ-[rê roh apoăng. Tung mê ai tơdroăng xông kân le\m tơtro. Má péa nếo, cho châ tơ-[rê cheăng kâ tung [a\ng deăng cho hôm khât.

Ki nhên pêt dâng 300 troh 400 xiâm tung môi met karê mê châ xo dâng 3 kilô lơ lối 3 kilô. Yă tiô kơchơ nôkố dâng 1 rơtuh 500 rơpâu liăn môi kilô drêh, mê pêi lo liăn hên ăm vâi krâ’’.

Vâ châ tơ-[rê chiâng kơpong pêt pơkeăng ki má môi, kong pơlê Kon Tum mơnhên thế mơjiâng inâi [a\ hlối uâ mơdiê, tê kế tơmeăm khoăng tung tơdroăng châ pơkuâ [a\ pêt tung [a\ng kân. Rơtế amê, hên túa ‘na kih thuât; tơku\m po, pơkuâ pêi pêt, hnê mơhno; tê mơdró, uâ mơdiê pơkeăng; troăng hơlâ, troăng hơlâ mơ’no liăn cheăng, to\ng kum [a\ ki ê hía xuân dế châ po rơdâ tơdâng tơ’mô.

 La ngiâ, a péa tơring Tu Mrông, Đăk Glei, kong pơlê Kon Tum pơkâ troh hơnăm 2020 rak vế, po rơdâ pêt châ 1 rơpâu hectar sâm Ngọc Linh [a\ 300 hectar loăng pơkeăng tung pơlê mê cho: đẳng sâm, đương quy [a\ reăng r^ng kim tuyến./.

Khoa Điềm chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng