Nâ Y Sương [ă mâu kuăn ‘ne\ng ối tâ rá d^ng kâ hmê peăng kơxêi. Ngăn vâi ro, rơpo\ng hngêi tơtô tâ drêng ai mâ nâ Y Nga - môi ngế cheăng ngăn vâi kơdrâi mơhum kuăn ngá dêi cheăm Ngọc Tụ, tơring Đăk Tô, kong pơlê Kon Tum. Nâ Y Nga hiăng péa hdrôh kum ngăn nâ Y Sương mơhum kuăn, [ă prếi chiâng hmâ ngăn dêi rơpó môi tiah nâ o tung rơpo\ng hngêi:

‘’Hdrối nah, a ngăn nâ Y Sương péa hdrôh mơhum dêi kuăn. Môi ngế muăn kot mâ hơnăm 2011, môi ngế kot mâ a hơnăm 2014. Drêng mê á hâi hlê to lâi, hâi ‘nâi hên tơdroăng ‘na ngăn vâi ‘na mơhum kuăn ngá, la á hiăng mơ-eăm lăm hriâm vâ hlê ‘na tơdroăng rak ngăn vâi nâ o tung thôn pơlê, xua vâi nâ o akố rêh ối xahpá, ôh tá ai liăn vâ lăm mơhum a hngêi pơkeăng lơ a tíu ngăn vâi nâ mơhum’’.

Mâu tơdroăng ki nâ Y Nga nếo tối mê xuân cho tơdroăng ki xiâm mơhnhôk nâ Y Nga lăm hriâm kơvâ ngăn vâi kơdrâi mơhum kuăn a thôn, lăm hriâm a hơnăm 2015, a hngêi Trung Trung câp Y tế kong pơlê Kon Tum. Ing hneăng hriâm, nâ Y Nga hiăng ‘nâi xúa mâu tơmeăm ngăn pơkeăng vâ rak tơniăn krúa, mơdêk ki hlê ple\ng drêng ngăn vâi nâ o mơhum kuăn, hlối hnê tối ăm vâi nâ o ‘na tơdroăng rak ngăn ngế nôu [ă kuăn ngá, hnê tối thế lăm khăm drêng dế mơ-êa, drêng mơhum kuăn thế mơhum a hngêi pơkeăng cheăm, tơring.

Klêi mê, a cheăm Ngọc Tụ hiăng ai 20 ngế  kuăn ngá kot mâ ivá mo dâi le\m, pêng tơdroăng hơ-ui pâ kơnôm ing péa kơpeăng ko\ng nâ Y Nga rơtế [ă vâi pú kăn [o# ngăn pơkeăng cheăm kố. Nâ Y Vân, môi ngế nôu hơnăm ối nếo hiăng châ nâ Y Nga kum ngăn khât sap ing dế mơ-êa dêi kuăn rơmúa tung klêa, tối tiah kố:

‘’Klêi kơ’nâi châ nâ Nga hnê tối, á xuân hiăng ‘nâi rak ngăn dêi tơná hên tâ, ‘nâi tơdroăng ôu kâ tu\m’’, kâ mâu trếo kơhiâm, pêi cheăng hiâ, ôh tá pêi cheăng hơngăm’’.

{ok thái pơkeăng Lê Thị Nguyệt, Ngế pơkuâ ngăn hngêi pơkeăng cheăm Ngọc Tụ, tơring Đăk Tô, kong pơlê Kon Tum tối tiah kố, nâ Y Nga ngế ki ngăn vâi kơdrâi mơhum kuăn ngá a thôn pơlê kố nôkố hiăng chiâng tíu kơnôm tơngah khât dêi vâi nâ o tung kơpong:

‘’Nâ Y Nga cho môi ngế cheăng ngăn vâi kơdrâi mơhum kuăn nga a thôn kơhnâ khât [ă hnoăng cheăng tơná. Rêm khế nâ xuân tối tơbleăng nhên tu\m kơxo# mơngế nếo kot mâ. Nâ xuân hmâ lăm hnê tối ăm kuăn pơlê. Mâu vâi nôu, vâi nâ o ki dế mơ-êa ôh tá tơniăn nâ Y Nga xuân hnê tối thế lăm khăm hngêi pơkeăng râ kơpêng. Y Nga ôh tá xê to kum ăm hngêi pơkeăng cheăm mê ối cho tíu ki kơnôm tơngah ‘na hiâm tuăn loi dêi kuăn pơlê a kố’’.

Hnoăng cheăng pêi dêi mâu ngế nâ a thôn pơlê cheăng ngăn vâi nâ o mơhum kuăn ngá môi tiah nâ Y Nga pin hlo hnoăng cheăng pêi kơhnâ khât. Mâu ngế cheăng ngăn vâi nâ o mơhum kuăn ngá a thôn pơlê kố cho mâu  ngế  kuăn ngo, châ rah xo ing tơná kuăn pơlê kuăn ngo, hlê ‘na khôi túa, vêa vong ki le\m tro, túa tơlá rêh ối a pơlê cheăm, mê chiâng tơ’lêi tung tơdroăng pêi cheăng [ă tơpui nâl kuăn ngo tơná vâ hnê tối, ăm pơkeăng hnê ‘na tơdroăng pro nôu tơniăn a thôn pơlê.

Mâu vâi nâ ki ngăn ‘na mơhum kuăn ngá a thôn pơlê châ pơto pơtih, môi tiah ‘’ko\ng ki xo\n’’ dêi kơvâ ngăn pơkeăng, veăng ‘no hnoăng pêi pro tung tơdroăng kơdroh kơxo# mơngế hlâ a ngế nôu [ă vâi ‘ne\ng nếo kot mâ a mâu kơpong hngế hngo, kơpong kơtiê xahpá. {ă tơdroăng ki tơná hlê ple\ng hiăng châ hriâm ing mâu hneăng rôh hnê hriâm xua Khu tơru\m châu Âu po to\ng kum hnê, mâu vâi nâ cheăng ngăn ‘na mơhum kuăn ngá a thôn pơlê kô vêh dêi a pơlê tơná vâi vâ ngăn mơhno tơdroăng ki tơná rơkê tung cheăng rak ngăn ivá mo le\m ăm mâu vâi nâ o rơtế [ă mâu kuăn ‘ne\ng ki nếo kot mâ.

Tung pơla hơnăm 2014-2016, Khu tơru\m châu Âu hiăng to\ng kum 530 ngế cheăng ngăn ‘na mơhum kuăn a mâu pơlê kơtiê xahpá dêi 10 to kong pơlê kơtiê má môi dêi Việt Nam, mê cho: Lào Cai, Yên Bái, Sơn La, Hà Giang, Điện Biên, Cao Bằng, Lai Châu, Kon Tum, Gia Lai, Dak Nông. Riân troh apoăng hơnăm 2017, tơdroăng to\ng kum ‘na kơvâ ngăn pơkeăng rôh má 2 dêi châu Âu to\ng kum hnê ăm lối 200 ngế vâi nâ hriâm ngăn ‘na mơhum kuăn ngá a thôn pơlê.

Tơdroăng ki hơniâp ro dêi mâu ngế nôu, tơdroăng sôk ro dêi pơlê drêng hlo mâu vâi ‘ne\ng kot mâ ivá mo dâi le\m, cho tơdroăng ki xiâm mơhnhôk vâ mâu vâi nâ cheăng ngăn mơhum kuăn ngá a thôn pơlê a kơpong kơtiê xahpá pơtối pêi cheăng rơh^ng, pêng tơdroăng pá puât dêi tơná. Vâi hiăng chiâng tíu ki tơngah dêi lâp pơlê. Tơdroăng mâu ngế cheăng ngăn mơhum kuăn ngá a thôn pơlê kơpong hngế hngo, kơpong hdroâng kuăn ngo rêh ối châ po rơdâ [ă pơtối rak ta ah kô veăng pơtối rak ki tơ-[rê, pêi pro tro tiô pơkâ mơnhông rơpâu hơnăm [ă kô pêi pro mâu tơdroăng Pơkâ mơdêk tơniăn ton ‘na ivá vâi nôu, vâi ‘ne\ng troh hơnăm 2030 ah dêi Việt Nam.

VOV1 chêh

Gương tơplôu [ă tơbleăng