Tối tơbleăng a hneăng hôp ăm hlo, tơdế apoăng hơnăm kố, ki rơdêi ‘na cheăng kâ dêi kơpong Tây Nguyên tâk 2,72%. Hơnăm kố kơpong Tây Nguyên châ pơcháu lối 14.200 rơtal liăn kơxo# liăn ‘no cheăng tơdjuôm, la troh tâi khế 6, kơxo# liăn ki ‘no ăm châ 31,5% túa pơkâ, iâ tâ kơlo 35,5% kơxo# liăn tơdjuôm tung lâp tơnêi têa.

{ă kơpong cheăng kâ xiâm peăng Tơdế tơnêi têa, tơdế apoăng hơnăm kố mơdêk kơlo ki chu âm 3,22%, cho kơpong cheăng kâ ki xiâm ai tơdroăng cheăng kâ ôh tá mơdêk. Tung mê, Khánh Hòa ki rơdêi kơdroh 12%. Quảng Nam kơdroh 11,5%. Tung tâi tâng kơxo# liăn ‘no cheăng tơdjuôm châ pơcháu ai 38 rơpâu rơtal liăn mê troh nôkố nếo ‘no liăn châ 34%.

Klêi kơ’nâi mâu khu xiâm, kơvâ cheăng tơpui tối, mơgêi rôh hôp, pôa Nguyễn Xuân Phúc, Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa tối nhên, tung pơla túa pơkâ luât kal pơtối pêi klêi mê tơdroăng ki kho\m mơ-eăm dêi Khu pơkuâ ngăn Đảng, kăn hnê ngăn mâu kong pơlê cho khu ki pơkâ [ă tơdroăng mơnhông mơdêk. Tung mê, Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa tối nhên troh péa tơdroăng pơkâ ki kal, má môi cho pôi tá ăm ai tơdroăng ki pro mơhrê liăn ngân tơnêi têa, má péa cho pôi tá kâ kơluâ tung pơla pơkuâ.

Malối, tung hneăng nôkố, Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa pơkâ thế kăn pơkuâ mâu kong pơlê kơpong cheăng kâ xiâm peăng tơdế tơnêi têa [ă kơpong Tây Nguyên pêi pro tơdroăng ki po hneăng hôp Đảng la athế pơtối rak ngăn tơdroăng rêh ối ăm kuăn pơlê:

‘’Môi kơpong tơnêi ki ai ngoh khên tơnôu hlâ hên má môi tung rôh tơplâ xâ, nôkố athế pêi pro re\ng tâ, pêi pro troh tơdroăng tơru\m cheăng rơtế [ă dêi rơpó tung mơnhông. Malối cho kơpong mâu kong pơlê cheăng kâ, mâu khu mơdró kâ. Khu kăn pơkuâ rơtế tơdjuôm ivá, rơtế tơdjuôm hiâm mơno, rơtế môi rơkong tơpui vâ pơkâ tơleăng tro tơdroăng cheăng pêi, rơkê ple\ng ki nếo, pro chiâng ai ivá ki nếo, tơdroăng loi tơngah rơtế mơnhông tung pơla tơnêi têa [ă kong têa ê dế trâm pá.

Pin hiăng [lêi trâng khu xâ mê tung xơpá ‘na cheăng kâ, peăng Tơdế tơnêi têa athế ó rơdêi tâ, kho\m mơ-eăm tâ, pôi tá ăm ai tơdroăng ki pro mơdon môi tiah mâu kong pơlê ki dế trâm môi tiah dế nôkố’’.

Hlo tơdroăng ki mâu kong pơlê peăng Tơdế tơnêi têa [ă kơpong Tây Nguyên ai kơlo liăn ‘no cheăng tơdjuôm iâ, Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa tối túa pơkâ:

‘’Pó tơmâng ngăn klâi drêng ai liăn mê la athế pơtroh lôi kơxo# liăn ki mê? Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh hiăng ai tơdroăng pơkâ ‘na liăn ngân ki kal, Kuo#k ho#i hiăng diâp hnoăng ăm Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh vâ pơkâ tơleăng mâu tơdroăng ki pơkâ mơ’no. Peăng Tơdế tơnêi têa xuân athế pêi pro tro tâ. Pó hlê ple\ng tiah lâi ki ôh tá pơkuâ, hnê mơhno tơdroăng kố? Hâi kố, ai kăn pơkuâ ngăn Đảng, kăn hnê ngăn, 5 to kơ koan ki xiâm dêi mâu kong pơlê akố, pó ‘’pro chiâng ai tơdroăng pá, hmôu pơ tí tăng rah đi đo la ôh tá tơbleăng. Tiah lâi Bình Định, môi kong pơlê xuân ai mâu kế tơmeăm tơ’lêi hlâu môi tiah peăng Tơdế mê ‘no liăn pro mâu tơmeăm gá tơtro tiah mê, tung pơla hên kong pơlê ‘no liăn pá kơdâm 15 - 20%. Tơdroăng kơ-êng pơkâ a kố cho kăn pơkuâ mâu khu râ, khu pơkuâ, Vi [an pro tiah lâi vâ pơkâ tơleăng tơdroăng ki hêng hôu kố?’’

Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa tối nhên hnoăng cheăng ki kal dêi kơpong xiâm ‘na cheăng kâ peăng Tơdế tơnêi têa [ă Tây Nguyên tung mê ai 12 to kong pơlê, ôh ti xê to ‘’ivá pôu râng’’ rak vế tơnêi têa ăm gá tơ’mô mê ối athế mơ-eăm kơpong kố chiâng môi tíu ki mơdêk rơdêi dêi tơnêi têa. Maluâ apoăng tơdế hơnăm ai mâu kong pơlê mơdêk ki rơdêi ‘ro, la Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa pơkâ thế, mâu kong pơlê mơdêk hên má môi tâng chiâng, mơ-eăm mơdêk rơdêi cheăng kâ dêi rêm kơpong pôi tá iâ tâ kơlo pơkâ tơdjuôm tung lâp tơnêi têa:

‘’Kong pơlê Quảng Nam, môi tung 3 to kong pơlê ki tro kơdroh ‘na kơxo# liăn pêi lo hên tung 6 khế apoăng hơnăm mê tơhrâ mơdêk +35 a mơ’nui hơnăm. Pôi tá chiâng ăm kong pơlê peăng Tơdế tơnêi têa, Tây Nguyên ki lâi kơdroh pêi lo liăn. Mâu kong pơlê dế mơdêk tơniăn môi tiah nôkố mê athế pơkâ túa tâk hên tâ. Lâp tơnêi têa mơ-eăm châ 4 – 5% mê pó athế veăng kum tơlo liăn hên.

Má péa cho rak tơniăn kơxo# liăn ‘no cheăng tơdjuôm, cho tâi tâng môi tiah Bình Định hiăng pro. Kơxo# liăn ODA mâu kong pơlê xuân tơhrâ ‘no liăn sap ing 70 - 80 %. Má pái, cho kho\m mơ-eăm pro chiâng tơdroăng ki ‘no liăn mơdró tơ’mot mâu khu ‘no liăn cheăng ki nếo, ivá nếo, kho\m mơ-eăm [ă tơdroăng ki nếo [ă peăng tơdế Tơnêi têa – Tây Nguyên châ tơdjâk troh hneăng hôp hâi kố.

Tiah mê, pak^ng tơdroăng ki mơdêk ‘no liăn pêi cheăng tơdjuôm mê kal tí tăng mâu tơdroăng ki pơxúa dêi kơpong môi tiah ai troh 9 toăng tơ-[ai, 14 to kơno têa kơx^, 9 kơpong cheăng kâ, hên kơpong cheăng [ă kơmăi kơmok hngêi trăng ki le\m, hên kế tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng, mâu kế tơmeăm ki hiăng ai hlâu ‘na ôm hyô kân [ă ai têa kơx^ xo\n. Rơhêng vâ tiah mê athế mơdêk tơru\m kơpong, mơdêk ivá [ă hnoăng cheăng pôu râng dêi mâu kăn [o#. {ă tơdroăng ki achê kố péa kong pơlê Thừa Thiên Huế [ă Quảng Nam ai tơdroăng ki tơru\m ‘na ôm hyô, Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa rơhêng vâ 7 to kong pơlê ai têa kơx^ athế tơru\m [ă Tây Nguyên le\m tro tâ nếo, djâ tơmối troh Tây Nguyên [ă tê mơdró kế tơmeăm tung kong pơlê dêi tá péa kơpong.

Maluâ dế tung pơla hneăng ki xơpá, la Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa loi tơngah kố cho rôh ‘’ki vâ kâi tơkâ luâ xơpá, tơdrêng amê hnối tối loi tơngah kăn pơkuâ [ă kuăn pơlê péa kơpong pơrá ai hiâm mơho mơ-eăm tơkâ luâ rơdêi, pôi tá pro Tơnêi têa, Chin phuh khéa ‘na tơdroăng ki ôh tá kâi mơdêk ‘ro lơ ai hên tơdroăng ki ôh tá kâi pơkâ tơleăng tung mơnhông mơdêk. Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa pơkâ thế khu pơkuâ ngăn đảng, Ho#i đong hnê ngăn mâu kong pơlê kal pơkâ tơdroăng vâ ‘mâi mơnhông ki rơdêi [ă ‘no liăn cheăng tơdjuôm, pơcháu hnoăng cheăng ăm mâu khu râ, kơvâ cheăng mơ-eăm pêi pro, ví tơdroăng ki ‘no liăn châ 50 – 70% mê ‘măn chôu kơxo# liăn ăm hơnăm kơ’nâi, tung pơla ôh tá ai liăn vâ ‘no cheăng kum ăm tơdroăng mơdêk rơdêi, tăng cheăng pêi.

Pak^ng tơdroăng ki mơdêk ‘no liăn pêi cheăng tơdjuôm, Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa pơkâ thế mâu kong pơlê mơdêk mơnhông cheăng kâ krê, cheăng kâ ki ai kơxo# liăn ‘no cheăng ing kong têa ê, mơdêk rơdêi tơdroăng ki hơ’lêh chêh pro hlá mơ-éa, pro tơdroăng ki ‘no liăn cheăng tơniăn ăm mâu khu ki ‘no liăn, hbrâ tro má môi vâ mơnhông cheăng kâ xuân môi tiah cho rôh tơ’lêi hlâu ki vâ tơ’mot kơxo# liăn ki hơ’leh ‘no pêi cheăng dêi kong têa ê. Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa sôk ro Gia Lai hiăng ai troăng hơlâ tơ’mot châ 50 khu mơdró kâ ‘no liăn cheăng a kơvâ pêi chiâk deăng a kong pơlê kố.

Tối rơdêi, Đảng, Tơnêi têa ‘nâi nhên ki xơpá dêi kơpong cheăng kâ xiâm peăng tơdế Tơnêi têa [ă kơpong Tây Nguyên, Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa tối nhên, Chin phuh, Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh đi đo rơtế [ă mâu kong pơlê péa kơpong vâ tơkâ luâ xơpá. Tiah mê, kô pơtối rak tơniăn tơdroăng kâ kâ, mơdêk tơniăn kơchô mơdró, ‘mâi rơnêu ‘mot tơ’nôm pêi klêi mâu troăng hơlâ luât. Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa pơkâ thế mâu kăn xiâm pơkuâ kal pơkâ tơleăng tơdroăng ki pâ thế dêi kong pơlê, pôi tá ăm ai tơdroăng lăm pôu kong pơlê ai khât la lăm pêi cheăng [ă kong pơlê iâ tâ.

{ă mâu khu mơdró kâ, khu ki ‘no liăn cheăng, Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa pơtối mơdêk mơjiâng pro, tê mơdró, mơdêk ki rơkê ple\ng, tơkâ luâ xơpá pơloăng mơnúa vâ rơtế mơnhông tơtêk.

Vũ Dũng - VOV1

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng