Bu tung pơla lối 3 khế hiăng luâ, kăn [o#, mâu ngế cheăng tung Khu ngăn Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa }ư\ Amăng Mrai hiăng tah châ lối 2.000 kơnó, tâ, rơgui, kơtro ki vâ kơdê kuăn kiâ kong. Tâng mot ngăn tung kong, [ă mâ kô châ hlo mâu kơnó, tâ, rơgui, kơtro ki tơ’lêi vâ kêp drăng chêng, hgui a rơno\ng ing mâu kuăn kiâ ki 4 to cheâng ai kơnêi troh a prôa, tơpái [ă kuăn kiâ ki ê hía, mê nếo ‘nâi nhên tơdroăng rak ngăn mâu kuăn kiâ a Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa kố cho pá puât păng ‘nâng.

Prôk bối mâu kơnó, tâ, rơgui, kơtro ki nếo pro, ngoh Rơmanh Tý, ngế cheăng a Tíu rak ngăn kong Đăk Tao, ối tung Khu ngăn Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa }ư Amăng Mrai mơnhên tối tiah kố:

Môi ngế ki lăm lúa kuăn kiâ kong ôh tá tro luât hiăng tro rup

‘’Vâi hiăng kâng tâ tá ôh tá ai troăng lo pá tá drêng kuăn kiâ kơtâu ga kô mot tro tung kơnó, tâ ki mê. Xua hiăng kâng tâ tá kuăn kiâ ôh tá châ lo tiô troăng ê. Hlo tiu ki bâ, ga prôk mot tung mê kô tro kơnó, lơ tâ. Nho\ng o ngin xuân đi đo hmâ lăm mot tung kong vâ tah lêi lôi kơnó, tâ, rơgui, kơtro vâi, vâ rế hía vâi ‘nâi ai mơngế ki lêi tah lôi mâu kơnó, tâ, rơgui, kơtro vâi chía vâ pôi tá pro xếo’’.

Khu ngế ki lăm kơdê kuăn kiâ ki kơnía tung kong ôh tá tro luât a Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa }ư\ Amăng Mrai ai 2 khu, má môi, cho khu ki hiăng hmâ tí tăng lăm lúa, kơdê kuăn kiâ, ki má péa cho kuăn pơlê, xua vâi ngăn tơdroăng lăm lúa tung kong cho tơdroăng ki jâ pôa chal vâi krâ nah hiăng djâ ‘măn.

Pôa Đào Xuân Thủy, Kăn pho\ ngăn Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa }ư\ Amăng Mrai tối ăm ‘nâi, tơdroăng ki lăm lúa, pro kơnó, pro tâ tung kong hiăng pro tơ’nhê hên kuăn kiâ ki kơnía tung kong. Vâ mơdât mâu khu kuăn kiâ chiâng tơmeăm tê mơdró, chiâng hơ’nêh mâm ki kâ kơhiâm a mâu hngêi mơdró kâ kân, mê ngin hiăng ăm lêng lăm tí tăng ngăn, vâ khoh châ lêi tah lôi mâu kơnó, tâ, rơgui, kơtro, kơdroh iâ tơdroăng kuăn kiâ tro kuăn mơngế kơdê pro hơ’nêh mâm:

Tơku\m xo mâu kơnó, tâ, rơgui, kơtro ki vâ rup kuăn kiâ kong ôh tá tro luât

‘’Ngin ai pơcháu cheăng xiâm ăm khu rak ngăn loăng pơlái, kuăn kiâ kong dêi rêm tíu cheăm lăm prôk ngăn. Rêm hâi, rêm khế a thế mot tung kong vâ mơnhên ngăn, tâng trâm hlo ai troăng ki vâi prah mơdrah, pro kơnó, pro tâ, rơgui, kơtro athế ‘nhê tah lôi. Ki má péa nếo, ngin đi đo lăm ngăn vâ re\ng châ trâm hlo, hnê tối mâu kuăn pơlê, vâ kum ăm kuăn pơlê hlê ple\ng hnoăng ki rak vế ngăn kong tối tơchuâm, tung mê ai kuăn kiâ kong ki kơnía tối phá’’.

Maluâ tơdroăng lăm mot ngăn tung kong châ lối rơpâu hdroh, tí tăng mơdât mâu tíu ki hmâ ai kơdrâm mơngế mot lăm lúa, pro kơnó, tâ, rơgui, kơtro tung kong, môi tiah a ‘núa nhâ a thông Ya Book, drô troăng kân 14C, mâu troăng achê kong [ă tơkâ luâ Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa }ư Amăng Mrai, rế hía rế ó.

Tâng 2 hơnăm hdrối nah, sap hơnăm 2014 troh tâi khế 5 hơnăm 2016, kăn [o#, mâu ngế cheăng akố hiăng châ ‘nhê tah lôi 1 rơpâu 800 kơnó, tâ, rơgui kơtro, mê tung pơla 4 khế nếo achê pơla kố nah, tơdroăng ‘nhê tah mâu kơnó, tâ, rơgui, kơtro mê hiăng tâk troh 2000 to, ki vâi pro vâ kơdê mâu kuăn kiâ tu\m hdrê.

Mâu kơnó, tâ ki kân vâ rup kuăn kiâ.

Xua ti mê, tơdrêng [ă tơdroăng mơdât tơdroăng lăm lúa kuăn kiâ kong, mê Khu ngăn ‘na Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa }ư\ Amăng Mrai [ă khu kăn pơkuâ ngăn mâu tơring: Sa Thầy, Ngọc Hồi, Ia HDrai dêi kong pơlê Kon Tum athế tơru\m cheăng vâ mơdât ing hơngế. Pôa Đào Văn Mạnh, Kăn pho\ ngăn ‘na loăng pơlái kuăn kiâ kong dêi tơring Sa Thầy tối:

‘’Khu ngăn ‘na loăng pơlái kuăn kiâ kong hiăng pơcháu cheăng ăm mâu khu ngăn ‘na kế kong a mâu cheăm ki achê kơpong Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa }ư Amăng Mrai thăm kơhnâ tâ tung hnê tối ăm kuăn pơlê pôi tá lăm lúa, kơdê kuăn kiâ kong. Klêi mê, hiăng pơkâ tơkêa [ă mâu hngêi mơdró kế kâ tung pơlê kân Sa Thầy ôh tá khoh tê rôe, kâ mâu hơ’nêh mâm tung kong. Thăm rế pro kơhnâ khât tơdroăng lăm séa ngăn tung kong, malối, athế lăm ngăn tung kong a mâu hâi pơtê [ă a kơmăng’’.

Ngế cheăng tung Khu ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong Ya Book ‘nhê tah kơnó, rơgui, kơtro tung kong

Tiô mâu ngế ki hriăn ple\ng ‘na khoa hok tối, Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa }ư\ Amăng Mrai a kong pơlê Kon Tum ối a pơla 3 hơlâ troăng Đông Dương. Peăng mâ hâi luô pá kơnho\ng tơkoh [ă Tíu rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong Đông An Pha dêi kong têa Lếo.

 Peăng mâ hâi luô tơkoh [ă Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa Vinachay dêi kong têa Kul. Ing tíu ki mê khoh chiâng ai mâu kuăn kiâ kong ki hên hdroâng pro ăm Kơdrum Kong Ilâng Tơnêi têa }ư\ Amăng Mrai khoh chiâng tơ’lêi ai hên khu hdroâng kuăn kiâ ki kơnía git, ing mê, chiâng kơpong ki ai hên mâu nhâ loăng, hdroâng hdrê mâu kuăn kiâ ki tơxâng tơ’mô [ă lâp plâi tơnêi, cho tíu ki ai nhâ loăng rơngiâp le\m a kơpong Đông Nam Á.

Maluâ ti mê, tâng ôh tá châ mơdât hlối tơdroăng ki pro kơnó, pro tâ, rơgui, kơtro, lăm lúa kuăn kiâ kong môi tiah dế kố, mê mơni tung mâu hâi la ngiâ ôh tá ton xếo, mâu hdrê nhâ loăng, hdroâng kuăn kiâ kong tung Kơdrum Kong Ilâng }ư\ Amăng Mrái kô tro hía tâi tâng.

Khoa Điềm chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng