Cheăm Hà Tam châ liăn laih lối 100 rơtuh liăn ing pêt krui chôu

Pái hơnăm ngiâ kố, nâ Nguyễn Thị Bắc, ối a thôn 1, cheăm Hà Tam, tơring Đăk Pơ, kong pơlê Gia Lai chôa hơ’lêh lối 5 ha kơtếo ki ôh tá lo liăn dêi rơpo\ng hơ’lêh pêt plâi krui chôu, krui ngeăm kơtôu ngiât [a\ krui ku\n ki ngeăm. {a\ yă 50 rơpâu liăn 1kg plâi, rơnó krui chôu apoăng, ôh tá xêo kơxo# liăn mơ’no cheăng, nâ Bắc châ liăn tơkâ lối 100 rơtuh liăn. Tiô nâ Bắc tối, mâu loăng plâi kố ai kơxo# liăn mơ’no iâ, tơ’lêi pêt [a\ iâ trâm tơdroăng ki tá tơniăn tâng pơchông [a\ kơtếo.

‘’Tơnêi á kô a chê têa, hlo loăng plâi kâ tơniăn pêi lo liăn hên tâ, mê á chôa hơ’lêh pêt hdrê loăng ki ê. Pêt kơtếo tung pơla a chê kố tro lu\p, ôh tá pêi lo liăn, xua mê ngin chôa ‘lâng hơ’lêh. Á hlo plâi kâ hôm tâ, pêi lo liăn tơkâ châ hên tâ’’.

Khên tơnôu hơ’lêh hdrê pêt, pêt loăng plâi kâ, hên rơpo\ng kuăn pơlê hiăng tăng châ troăng prôk nếo.

Nôkố cheăm Cư\ An, tơring Đăk Pơ ai 100 ha loăng plâi kâ tu\m túa, ki hên cho krui ngeăm, krui ku\n ki ngeăm, plâi rơgá, plâi mang kau pin, kuăn pơlê tung cheăm pêi lo châ 4 ta#n plâi, pêi lo liăn tơkâ lối hr^ng rơtuh liăn. Pôa Đỗ Quang Hoàng Hiệp, kăn [o# hnê ‘na pêi chiâk deăng cheăm Cư\ An, Đăk Pơ tối ăm ‘nâi:

‘’Á hlo túa pêt plâi mang kau pin a cheăm châ pơxúa cheăng kâ hên. Tâng pơchông [a\ kơtếo, pêi lo liăn hên tâ sap 3 troh 5 xôh, kơxo# liăn mơ’no iâ. Troăng hơlâ dêi cheăm mơhnhôk vâi krâ hơ’lêh pêt loăng plâi kâ, hlối păn mơnăn mơnôa’’.

Gia Lai ai 7.200 ha loăng plâi kâ. Bu xêo krê to a hơnăm 2017, kơdrum loăng plâi kâ tâk tơ’nôm 1.200 ha, ki hên châ hơ’lêh ing tơnêi pêt kơtếo, tiu, prá alâi ki ôh tá dâi le\m. Mâu tơring mơnhông tơnêi pêt loăng plâi kâ mâu hơnăm achê kố cho }ư\ Pưh, }ư\ Sê, Đăk Pơ, An Khê, Kông Chro. Rơtế kuăn pơlê pêi chiâk deăng, nếo achê kố, Khu pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk kong pơlê Gia Lai tơru\m [a\ Kơ koan khoa hok kih thuât pêi chiâk deăng pêt kong Tây Nguyên tơku\m po Hneăng hôp tơpui tơno ‘’Mơhno troăng rơkê tung mơnhông pêt mâu loăng plâi kâ, môi tiah priât, sầu riêng, krui ngeăm, plâi [ơr vâ tê tung tơnêi têa [a\ tê ngi kong têa ê tơdjuôm troăng hơlâ dêi kong pơlê Gia Lai troh hơnăm 2021’’. Tiah mê, sap nôkố troh hơnăm 2021, Gia Lai tối hdrối po rơdâ [a\ng pêt loăng plâi kâ lối 10 rơpâu ha.

Rơtế [a\ tơdroăng po rơdâ kơdrum loăng plâi kâ, mâu tơring hiăng hbrâ tơru\m [a\ mâu khu tê mơdró uâ mơdiê plâi kâ tung kong pơlê [a\ pá  kong kong pơlê, tơdrêng amê pơchân tối kuăn pơlê mơjiâng khu tơru\m cheăng pêi chiâk deăng, kum mâu kế tơmeăm khoăng môi tiah plâi kâ ai tíu tê tơniăn. Pôa Nguyễn Hiệp, Kăn pơkuâ [ơrô ‘na pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Đăk Pơ tối ăm ‘nâi:

‘’{ơrô ngăn ‘na chiâk deăng hiăng tơbleăng tối ăm Vi [an tơring tơru\m [a\ hngêi kơmăi uâ mơdiê plâi kâ Đồng Dao chu mơhnhôk vâi krâ-nho\ng o hơ’lêh pêt krui kơxái, sik tung la ngiâ. Pak^ng mê, tơring kô hơ’lêh vâ pêt kơtếo, pêt plâi rơkuâ jí, plâi rơgá, plâi mang kau pin. Pêi lo liăn apoăng dêi kuăn pơlê sap 20 rơpâu, ai drêng to kơnâ tâk troh 40 rơpâu liăn 1 kilô, tơdâng liăn laih 100 rơtuh liăn 1 ha. Tiah mê cho châ tơ-[rê khât’’.

Tơdroăng ki khên mơ’no liăn cheăng, hơ’lêh hdrê pêt, ‘nâi tăng troăng prôk ki re\ng kum dêi tơná hlu\n ing pá puât dêi kuăn pơlê pêi chiâk deăng kong pơlê Gia Lai nôkố cho kal khât. Laga, po rơdâ tơnêi  pêt hlối tơru\m pêt tơmeăm ki kơnâ liăn, tăng tíu tê tơniăn, ki rơhêng vâ tối ví tơdroăng po rơdâ tơnêi pêt. Klêi mê, lôi ai tơdroăng kế tơmeăm ôh tá châ tê chúa hvât tung klâng chiâk môi tiah póu, pía kái [a\ tá kơtếo.

Nguyễn Thảo chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng