Rơpo\ng ngoh A Rứ, a pơlê Bargok, cheăm Sa Sơn châ {ơrô ngăn ‘na pêi chiâk pêi deăng [ă mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Sa Thầy to\ng kum pêt 2 ha plâi ring rí prâp a kơpong kơdâm xâp loăng ối tung kong i lâng }ư\ Mang Mrai. Veăng tung túa pơkâ kố, pá k^ng tơdroăng ki châ pơcháu tơnêi kong, rơpo\ng ngoh A Rứ ối châ kăn [o# hnê mơhno tơdrêng sap ing rôh trâ văng nhâ troh túa pêt, rak ngăn plâi ring rí:

‘’{ơrô ngăn ‘na pêi chiâk pêi deăng to\ng kum, kuăn pơlê rêm ngế ai 2 ha. Pêt xiâm loăng plâi ring rí a khế 6, vâi kum ăm hdrê. Ki hdrối tâ, athế trâ văng nhâ, chiâ klôh, túa pêt, túa rơvât phon, túa ki xôh pơkeăng nhâ klêi mê nếo a thế mơgrúa le\m tâi tâng tơnêi tơníu’’.

Loăng ring rí prâp cho hdroâng hdrê ing kía, cho túa hdrê pơkeăng nhâ loăng [ă ki kơnía git ‘na cheăng kâ. Loăng pêt hơnăm má 3 kôm châ krí xo [ă yă tê tung kơchô nôkố sap ing 20 – 30 rơpâu liăn/1kg môi pu\m drêng drêh, 120 rơpâu liăn/1kg khăng. Maluâ tá hâi châ krí xo, la loăng ring rí prâp châ ngăn cho troăng prôk ki nếo tung tơdroăng to\ng kum kuăn pơlê mơnhông mơdêk cheăng kâ pêt pá kơdâm kong loăng ki chiâng xêh, kum mơdêk ăm tơdroăng ki pêi lo liăn.

Hlo tơdroăng châ pơxúa sap ing túa pơkâ kố, mê nôkố a cheăm Sa Sơn, tơring Sa Thầy hiăng ai 10 rơpo\ng kuăn pơlê veăng pêt xiâm loăng plâi ring rí prâp pá kơdâm kong loăng ki chiâng xêh [ă tâi tâng [ăng tơnêi ai 20 ha. Pôa Trần Văn Định, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Sa Sơn ăm ‘nâi:

‘’Vâ tối tơbleăng túa pơkâ kố, mê tơring hiăng tơmâng ngăn ăm khu kăn lăm ngăn túa pơkâ nôkố dế châ pơkâ pêt ring rí prâp a mâu tơring ki achê. {ă mâu tơring, cheăm, mê ngin hiăng mơnhên tiah kố, drêng tối tơbleăng túa pơkâ kố, rơhêng vâ mơluâ iâ lơ hên ngin xuân athế ai tơdroăng ki châ tơ-[rê. Ngin lăm troh a mê tơku\m po hôp kuăn pơlê, mơnhên rah xo kuăn mơngế. Vâi athế ai tuăn hiâm hâk vâ, vâi athế kơhnâ tung pêi cheăng vâ pin tối tơbleăng túa pơkâ kố mê nếo châ tơ-[rê. Tung pơla tối tơbleăng troh nôkố tối tơdjuôm ngin hlo kuăn pơlê hâk vâ kơhnâ veăng tung túa pơkâ kố’’.

Tiô pôa Nguyễn Hữu Thạnh, kăn pho\ hnê ngăn Vi [an hnê ngăn tơring Sa Thầy tối, tơring hiăng pơkâ kơpong pêt loăng pro pơkeăng sap nôkố troh hơnăm 2030. Tung mê, krê to tơnêi pêt loăng ring rí  prâp ai 100 ha, ki hên cho pêt pá kơdâm kong loăng ki chiâng xêh a mâu cheăm ki tơdjêp [ă kơpong kong ilâng }ư\ Mang Mrai.

Pák^ng mê kô pêt tơ’nôm mâu hdrê loăng môi tiah gấc, klo#ng tr^ng, kía [ă ba kích vâ mơdêk pêi lo liăn ăm kuăn pơlê. Ki hdrối tâ, tơring kô tơku\m to\ng kum kuăn pơlê pêt a [ăng tơnêi ai 20 ha xiâm loăng ring rí prâp. Drêng hiăng châ tơ-[rê ah kô po rơdâ pêt a mâu cheăm ki ê vâ kuăn pơlê pêt mơjiâng krá tơniăn.

Rơtế [ă túa pơkâ pêt loăng ring rí prâp xua khu kăn pơkuâ tơring Sa Thầy tối tơbleăng, hdrối mê a hơnăm nah châ tơdroăng to\ng kum dêi tíu xiâm tiâ mơnhên krá tơniăn rak ngăn kong kế nhâ loăng [ă mơnhông mơdêk mơhno mơjiâng túa le\m tro dêi pơlê pơla Đông Nam Á, kuăn pơlê a pơlê K’Bay, cheăm Hmoong, tơring Sa Thầy xuân hiăng pêt túa hdrê loăng ki kố a [ăng tơnêi ai 3 ha. Ki khât gá ăm hlo, loăng xông kân le\m, tiô tối hdrối mot tung hơnăm 2018 kô hiăng châ krí xo plâi.

Pôa Đào Xuân Thủy, kăn pho\ pơkuâ Kơdrum kong ilâng }ư\ Mang Mrai tối tiah kố, tơdroăng ki pêt loăng ring rí  prâp pá kơdâm kong loăng ki chiâng xêh gá ai pơxúa khât:

‘’Ngin ngăn kố cho troăng hơlâ pơkâ ki tro. Ngin tơru\m krá khât vâ pêi pro túa pơkâ kố. ‘Na tơdroăng dêi kơdrum mê kum ăm tơnêi tơníu vâ vâi krâ nho\ng pêt. Má péa, ngin to\ng kum hnoăng cheăng go#m văng mâu hlá nhâ, thế mâu nho\ng o séa ngăn, hnê mơhno ‘na kih thua#t, go#m văng mâu hlá nhâ, pêt [ă rak ngăn.

‘Na ki ton xo\n, kơdrum kô to\ng kum liăn ăm tơdroăng rak ngăn rêm hơnăm ăm vâi krâ nho\ng o vâ pro ai pơxúa hên má môi. ‘Na ki ton xo\n mê ngin hiăng tơpui tơno [ă kăn pơkuâ Vi [an hnê ngăn tơring, xua [ăng tơnêi kong ki ‘mâi mơnhông dêi kơdrum kong ilâng [ă pơlê pơla ối hên. Mê ‘na [ăng tơnêi kong vâ pêi mâu túa pơkâ kố gá ối, [ă ngin kô pơtối tơru\m krá rơtế [ă tơring vâ ngin hbrâ ăm mâu tơnêi tơníu tâng kuăn pơlê rơhêng vâ pêt’’.

Rơtế [ă troăng hơlâ pơcháu tơnêi, pơcháu kong [ă pơcháu rak ngăn kong ăm rơpo\ng kuăn pơlê, mê tơdroăng ki khu kăn pơkuâ tơring Sa Thầy [ă mâu tíu cheăng ki pơkuâ ngăn kong a tơring kố to\ng kum kuăn pơlê mơnhông mơdêk túa pêt loăng ring rí prâp pá kơdâm kong loăng kô veăng kum mơdêk ki rơkê ple\ng ăm kuăn pơlê tung hnoăng cheăng rak vế gâk ngăn kong.

Khoa Điềm chêh

Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng