Nâ Trần Thị Bê, thôn 4, cheăm Quảng Điền, tơring Krông Ana tối ăm ‘nâi, on veăng nâ rêh ối [a\ dêi pó hiăng châ lối 20 hơnăm, mê ai troh 15 hơnăm thế rêh ối tro kơnốu pâm xiăn, ôh tá tơniăn ‘na hiâm mơno.

Nâ Bê hơ’muăn tối, mâi nâ ôh tá vâ pêi cheăng, plâ hâi plâ măng to ôu drôu xo. Tu\m tơdroăng kân ku\n tung rơpo\ng nâ pêi tâi tâng. Tơbrêi tơbrêh hiăng tiah mê, laga hâi ki lâi nâ Bê xuân tro mâi nâ hôu, tơpui ‘mêi, pâm xiăn nâ. Ôh tá kâi chiu dêi mâi, nâ bê tăng troăng vâ kơdê dêi châ.

Mơhúa ‘nâng, kuăn kơnốu teăm châ hlo [a\ djâ dêi nôu lăm pơlât a hngêi pơkeăng:

‘’Á cho mơngế kơdrâi, tâi tâng tơdroăng pơrá á pêi tâi tâng, kơnốu á ôu to drôu rêm hâi, rêm roh gá ôu drôu to hôu á tê, hôu sap ing 6 chôu kơmăng troh 1 – 2 chôu kơmăng, xuân ôh tá ăm koi. Troh drêng á hêng hôu ôh tá ‘nâi pro tiah lâi mê á ôu pơkeăng vâ kơdê dêi châ, ôu tâi môi kung kếo pơkeăng hdroang ku\n, kơ’nâi mê châ kuăn djâ pơlât. Péa pái hâi nếo tơleăng’’.

Kăn [o# khu pơkuâ vâi kơdrâi cheăm Quảng Điền troh hngêi pơtâng tối

‘na hbrâ mơdât pâm xiăn tung rơpo\ng ăm nâ o

Môi tiah mê há, jâ Nguyễn Thị Luận rơtế ối a thôn 4, cheăm Quảng Điền, rêm roh kơnốu ôu drôu mê to hôu, thăm nếo ‘’pâm xiăn’’. Rêm hâi môi tiah mê, jâ Luận mơ-eăm mơgât dêi hiâm.

‘’On veăng kơbố xuân ai tơhôu tơhêng. Hiăng ôu drôu mê tăng troăng hôu á. Á mơ-eăm mơgât dêi hiâm ki tô. Ôh tá tơpui pơ’lok ah chiâng tơdroăng kân’’.

Tiô tơbleăng dêi Khu hnê mơhno tơdroăng tâi tâng kuăn pơlê ru\m môi tuăn mơjiâng tơdroăng rêh ối mơhno túa le\m tro [a\ hbrâ mơdât pâm xiăn tung rơpo\ng tơring Krông Ana, kong pơlê Dak Lak, tung 10 hơnăm hiăng hluâ, lâp tơring ai vâ chê 700 roh pâm xiăn tung rơpo\ng hngêi, tung mê ai lối 430 roh xua peăng kơnốu pro.

Pâm xiăn tung rơpo\ng pro chiâng tro rong; pơklât pro tơdroăng pơlăm pơlối; tơpui ‘mêi dêi pó, hôu dêi pó, mơnhâu dêi pó [a\ hía hé.

Vâ kơdroh kơxo# roh pâm xiăn tung rơpo\ng hngêi, tơring Krông Ana hiăng mơjiâng 5 Kâu lăk [o# hbrâ mơdât pâm xiăn tung rơpo\ng a cheăm Quảng Điền; thăm pơtâng tối, hnê mơhno mơdêk tơdroăng hlê ple\ng ăm kuăn pơlê, kăn [o#, khu pơkuâ vâi kơdrâi, mâu ngế tơbleăng tơdroăng cheăng, ngế pơtâng tối; tơku\m po hneăng tơ’noăng ti tăng ple\ng ‘na luât ‘na xo on veăng [a\ rơpo\ng, tơdâng tơ’mô pơla kơdrâi [a\ kơnốu, rơpo\ng hơniâp le\m [a\ hía hé, mơjiâng 77 khu ki tơleăng a pơlê cheăm.

Ki rơhêng vâ tối, apoăng khế 10 hơnăm kố, Vi [an tơring Krông Ana hiăng tơru\m Khu pơkuâ cheăng pêi – Mô đo#i rong râ [a\ Rêh ối pơlê pơla tơbleăng túa pêi ‘’Hngêi ví pơtân’’ a cheăm Bình Hòa. Kố cho tíu ối vâ ví pơtân thâ, rak ngăn châ chăn, hnê ‘na luât, tơniăn hiâm mơno ăm mâu ngế ki tro pâm xiăn.

Pôa Nguyễn Hồng Quân, Pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm, kăn pơkuâ túa ‘’Hngêi ối ví pơtân’’ cheăm Bình Hoà, tối ăm ‘nâi:

‘’Túa pêi ví pơtân kố kô kum hnê mơhno tu\m tơdroăng ‘na tơdroăng hbrâ ví. Túa pêi kố tơmeăm khoăng châ mơ’no rôe mê cho bung vâ ăm môi ngế lơ nôu prế kuăn tro pâm xiăn ví ối pơtân tung 1 troh 2 hâi, ai tu\m pơkeăng, tơmeăm kâ tung péa hâi. Tâng ối ton mê kô tăng troăng vâ to\ng kum. Túa pêi kố cho tơ’lêi hlâu ăm cheăm. Troh nôkố xuân tá hâi tơdah ngế ki lâi. Ngin xuân tơpui ‘nêk dêi pó cho mơjiâng túa pêi kô rế ôh tá ai cheăng pêi rế tơtro’’.

{a\ tơdroăng veăng pêi pro kơtăng dêi khu râ kăn pơkuâ pơlê, cheăm, tơdroăng pâm xiăn tung rơpo\ng a Krông Ana tung pơla kố nah hiăng ai hơ’lêh le\m. Tâng tung hơnăm 2017, lâp tơring ai 64 roh pâm xiăn tung rơpo\ng, laga sap apoăng hơnăm troh nôkố bu ai 32 roh [a\ ôh tá ai roh ki lâi thế pơxâu phâk xôi kân.

Jâ Vũ Thị Thành Huế, Kăn pơkuâ ‘na mơhno túa le\m tro, cheăng kal, pho\ pơkuâ Khu hnê mơhno tơdroăng lâp kuăn pơlê ru\m môi tuăn mơjiâng tơdroăng rêh ối mơhno túa le\m tro [a\ hbrâ mơdât pâm xiăn tung rơpo\ng dêi tơring Krông Ana, kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, tung la ngiâ, {ơrô mơhno túa le\m tro, tơdroăng kal tơring pơtối tơbleăng ăm Vi [an tơring thăm pơtâng tối ‘na tơdroăng pâm xiăn tung rơpo\ng, tơdrêng amê, pâ thế mâu Kâu lăk [o# hbrâ mơdât pâm xiăn tung rơpo\ng thăm mơnhên ngăn tâ mê nếo troh rêm rơpo\ng vâ kơdroh tơdroăng pâm xiăn tung rơpo\ng.

‘’Thăm pơtâng tối tung tâi tâng tơdroăng, ôh tá xê to mâu vâi kơdrâi mê tâi tâng mâu ngế tung rơpo\ng vâ rế hía rế hlê ple\ng ‘na tơdâng tơ’mô pơla kơdrâi [a\ kơnố. Má péa nếo, cho tơbleăng ăm Vi [an tơring ai pơkâ iâ khế, ton khế ‘na tơdroăng hbrâ mơdât pâm xiăn tung rơpo\ng. Má pái cho hơ’lêh rơkê mâu khu hnê mơhno, xing xoăng hnoăng cheăng ăm rêm ngế ‘nâi tơdroăng, má pu\n cho tơru\m [a\ khu cheăng tơku\m mâu roh tơpui tơno [a\ vâi kơdrâi ‘nâi tơdroăng [a\ tơdroăng pâm xiăn tung rơpo\ng thăm kơdroh’’.

Vâ mơdât tơdroăng pâm xiăn tung rơpo\ng, cho mâu ngế ki tro pâm xiăn thế tơpui tối. Xua mâu ngế ki tro pâm xiăn mơ-eăm mơgât dêi hiâm, ôh tá khên tơpui tối mê drêng tro pâm xiăn, tơpui ‘mêi troh châ chăn, mê tơdroăng pâm xiăn xuân u ối. Rêm nâ o thế hlê ple\ng hnoăng cheăng, vâ tơdroăng pâm xiăn tung rơpo\ng ôh tá xê tơdroăng ki tô tuăn [a\ rêm rơpo\ng [a\ tung lâp lu pơlê pơla.

Nam Trang chêh

A Sa Ly tơplôu [ă tơbleăng