Prôk tung kơmăng, ôh tá ai on, ôh tá ai tơbleăng tối klâi ăm hlo ai môi toăng rơxế kân vâ chê 2m, xo\n 4 – 5m, tơdâng [a\ môi toăng rơxế mô tô dế kơtâu drô troăng kân, mê cho mâu toăng rơxế tu tuh ôh tá ai on. Khu rơxế kố dế pro xâo ‘nâng [a\ mâu ngế vê rơxế kơtâu drô troăng, ki má lối tung rơnó krí xo tơmeăm khoăng pêi lo ing chiâk deăng, ai hên h^n toăng rơxế môi tiah mê kơtâu drô troăng drêng kong pơxiâm trê pơtrêu vâ măng a mâu troăng kân kơtâu troh kong pơlê ki ê, lơ a troăng kân troh dêi kong pơlê tơná a Tây Nguyên.

Pôa Nguyễn Hữu Nhơn ma luâ ‘nâi rơxế tu tuh ôh tá on séa troăng, rơ-iô khât laga xuân ôh tá vâ bê tơmâng vê drô troăng kân

Ngoh Nguyễn Hữu Lý, môi ngế vê rơxế kân hmâ kơtâu drô troăng kân tơdjêp troh kong pơlê ê, cho troăng kân 14, kơpong tơkâ hluâ kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, hiăng ai hên roh ngoh tâ xâo ‘nâng hiăng vâ tro tơklâm [a\ toăng rơxế tu tuh ôh tá ai on:

‘’Á hlo mâu toăng rơxế tu tuh kơtâu drô troăng ôh tá ai on séa cho rơ-iô ‘nâng. Thăm nếo rơxế tu tuh hiăng ai troăng prôk ăm rơxế laga ôh tá prôk a troăng ki mê, vâi vê prôk a troăng ki ăm rơxế kân kơtâu, tơ’lêi trâm xâu xía a tíu ki mê. Xua mê, á tơmiât pro tiah lâi kô pơxâu phâk vâ vâi prôk tro dêi troăng rơxế ki mê [a\ krâ on vâ bâ eăng tơniăn le\m’’.

Rơtế [ă kơvâ Kan sat gâk tơniăn troăng prôk [a\ rơxế kơtâu tât a troăng kân 14 a kơmăng, kơpong pơlê kân }ư\ Sê, tơring }ư\ Sê, kong pơlê Gia Lai, bu tung pơla 20 phut, mê ngin hiăng trâm lối 10 toăng rơxế tu tuh kơtâu, tâi tâng rơxế kố ki hên ôh tá krâ on. Ôh tá châ hlo mâu toăng rơxế kố a tâng ối kơtăn chía hơngế iâ, drêng ngin prôk achê mê nếo tâng chuât ‘’tu tuh’’ ki phá tơ-ê dêi túa rơxế kố. Vê môi toăng rơxế tu tuh ôh tá ai on kơtâu drô troăng kân 14, pôa Nguyễn Hữu Nhơn, pơlê kân }ư\ Sê, tơring }ư\ Sê, mơhé ‘nâi rơ-iô, laga ôh tá vâ bê tơmâng:

‘’On a rơxế mê ôh tá ai laga á hbrâ râng on tiê, xâo rơxế lơ tơ’nhê drô troăng mê ối chiâng vâ vêh, mê kố a tá hâi ‘no. Tâng vâ tối a kơmăng, ôh tá hlo troăng mê gá kô rơ-iô, á ôh tá bê vâ tơmâng xua hiăng vâ troh a hngêi, kơ’nâi ah kô vê tiô túa ki hmâ’’.

Xuân ôh tá vâ bê tơmâng vê rơxế tu tuh ôh tá ai on kơtâu a troăng kân 14, pôa Trịnh Văn Tiệp, pơlê kân }ư\ Sê, tối:

Rơxế tu tuh ôh tá ai on séa troăng cho rơxế ki pro rơ-iô a mâu troăng kân a kơpong Tây Nguyên

‘’Ôh tá krâ pul on a rơxế xua rơnó lăm akố bu iâ, chiâk deăng achê kố. Mâu ngoh ko\ng an gâk ngăn troăng xuân mơdât, ôh tá ăm prôk tơkâ hluâ laga hlo drêng ôh tá ai ko\ng an gâk mê kơtâu hluâ, xuân tro pơchân tối to lâi hdroh. Cho ‘nâng rơ-iô khât, tâi tâng mâu rơxế kơtâu drô troăng ôh tá ai pul on cho pơrá rơ-iô, ki rơhêng vâ tối cho rơxế tu tuh mê cho rơ-iô khât’’.

Tiô xêo nếo má môi dêi Khu xiâm pơkuâ troăng prôk [a\ rơxế kơtâu nôkố rơtế [a\ 5 kong pơlê a Tây Nguyên, lâp kơpong nôkố ai vâ chê 145 rơpâu toăng rơxế toi rơmok ku\n (hmâ tối cho rơxế tu tuh). Tung mê, kong pơlê Dak Lak ai hên má môi [a\ dâng 80 rơpâu toăng, Gia Lai ối má péa [a\ 38 rơpâu toăng. Tâi tâng mâu rơxế pơrá ôh tá ai mơ-éa mơnhên xiâm kối; ôh tá ai keng, on bâ prôk troăng, pul on séa troăng a kơmăng; ôh tá tơniăn ‘na kih thuât; hên rơxế ki bro xêh, krâ tơ’nôm kơmăi vâ pêi chiâk deăng. Tơdroăng hnê mơjiâng, hriâm [âng vê rơxế vâ vê rơxế tu tuh trâm hên pá puât [a\ bu ai dâng 10% mơngế vê rơxế kố cho ai [âng vê rơxế A4.

Pêi pro tiô pơkâ dêi luât, troăng hơlâ dêi Chin phuh, mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên pơrá hiăng tơbleăng pơkâ pơkuâ rơxế tu tuh tung kong pơlê. Tung mê, ai pơkâ pro xôi [a\ hâi khế xúa rơxế, laga, xua tơdroăng rêh ối  a mâu kong pơlê Tây Nguyên tá hâi ai hên troăng kuăn pơlê prôk lăm, troăng ki ăm rơxế ki kố lăm, kuăn pơlê ing chiâk deăng troh a chiâk deăng xuân thế vê rơxế a mâu kơpong troăng ki tro mơdât tá ăm prôk.

Trung tă Nguyễn Minh Tuấn, Pho\ pơkuâ Khu kán sat gâk tơniăn troăng prôk kơxo# 1, {ơrô pơkuâ gâk ngăn troăng prôk [a\ rơxế kơtâu, Ko\ng an kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, tơdroăng pơxâu mâu rơxế tu tuh pro xôi trâm hên pá puât, ki hên cho pơchân, hnê mơhnhôk:

‘’Tung rơnó pêi chiâk deăng, [a\ mâu rơxế tu tuh pơto tơmeăm mê ki ahdrối, ngin pơtâng tối, pơchân mâu rơxế mê má môi cho ôh tá prôk a troăng kân, má péa ôh tá chiâng pơto hên ngế tung rơxế . Tơdrêng amê, pơchân tối, pơtâng tối vâi krâ ôh tá chiâng prôk a kơmăng, ki rơhêng vâ tối, rơxế tu tuh ôh tá ai pul on cho rơ-iô, cho xiâm kối pro chiâng trâm mâu roh xía vâ drô troăng prôk’’.

{a\ mâu tơdroăng ki ối ai kố, kơdroh má môi nôkố, rơxế tu tuh veăng prôk drô troăng kân tơdjâk troh ‘na rak tơniăn drô troăng prôk [a\ rơxế kơtâu, tơ’lêi trâm xía vâ. Ki nhên khât tung pơla kố nah, hiăng ai hên tơklâm rơxế ki râ [a\ ki rơhêng vâ tối cho tơdjâk troh mâu rơxế ki kố.

Laga, rơxế kố dế kal khât tung tơdroăng rêh ối [a\ pêi chiâk deăng dêi kuăn pơlê kơpong Tây Nguyên, tung la ngiâ, tá hâi ai rơxế ki lâi hơ’lêh rơxế ki kố. Xua mê, tơdroăng pơkuâ rơxế tu tuh môi tiah lâi vâ tơtro [a\ tơdroăng, vâ ga rế tơniăn drô troăng prôk [a\ rơxế kơtâu cho kal khât. Tơdroăng kố pơkâ kal ai túa pơkuâ tơtro ing mơjiâng pro, troh k^ mơ-éa, kơtâu drô troăng; ing rơxế troh mơngế vê. Laga ahdrối vâ pêi pro mâu tơdroăng kố, mâu kong pơlê tung kơpong kal tơleăng tơdrêng tơdroăng  mâu ‘’toăng rơxế tu tuh ôh tá ai pul on vâ séa troăng’’ – dế cho rơxế ki pro chiâng tơdroăng xía vâ a mâu troăng kân.

Công Bắc chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng