VOV4.Sêdang - Ô vâi krâ nho\ng o [ă pú hmâ! Drô tơnêi têa Việt Nam tíu lâi xuân ai mâu trăng hlá cơ ki le#m krip drêng pin hlo, pơla mê, tung hiâm mơno tơmiât troh tơdroăng ki hâk tơngăm dêi hdroâng mơngế, ‘nâi klê dêi tơdroăng tơniăn phá, tơ’lêi hlâu dêi tơnêi têa. Drêng kôh tơbâ 70 hơnăm Kăch măng khế 8 [ă hâi Mơjiâng tơnêi têa lơ 2 khế 9, vâi krâ nho\ng o kô tơmâng vâ tí tăng ‘nâi ple\ng ‘na trăng hlá cơ Hà Nội, môi tung mâu um méa ki vâ mơhno tối dêi Việt Nam cho tơdrăng khât, khên tơnôu, [lê trâng.

A mâu hơnăm ối hdrêng nah, hên ngế hiăng rơbot [ai thơ ‘’Trăng hlá cơ Hà Nội’’, mơhno tối um méa ki khên tơnôu, [lê trâng, ai tơdjâk troh tơdroăng rôh ton nah:

‘’Kơbố hiăng lăm trôh a Hà Nội/Lăm drô troăng Điện Biên/Kô hlo trăng ki xo\n/Trăng hlá cơ ki xo\n a’ngêi/Hlá kơ mơngiơk tum/A kơpêng meăm ki tơnôu’’.

{ă ‘’Ngăn hlá cơ hlo tơnêi têa/Ngăn hlá cơ hlo kuăn pơlê/Pá kơdâm hlá cơ pin prôk/Lâp lu tíu achê hơngế’’ …

{ă rêm hdroâng mơngế kuăn ngo Việt Nam ki ối hơngế vêh dêi ngi pơlê kong xiâm, lơ [ă mâu tơmối ing kong têa vâi ê, hvêa cheâng vâ tí tăng ‘nâi trăng hlá cơ Hà Nội cho môi tung mâu tíu ki đi đo rơhêng vâ lăm troh.

Ki le\m dêi trăng hlá cơ Hà Nội ki hdrối nah bố châ ngăn, châ ‘nâi ing hơngế, drêng hngêi trăng tâ tá mê tá hâi teăm ai hên, mâu xiâm loăng kah kân tiah nôkố xuân tá hâi ai.

Trăng hlá cơ Hà Nội dế nôkố ối a kơpong tơnêi ối tung pơlê kong krâm Ba Đình, cho tơmeăm khoăng ki kơnía git rôh vâi krâ ton nah, cho mơhno mơjiâng túa le\m tro dêi pơlê kong xiâm. Tiô hên mâu kơxop mơ-eá chêh tối sap ing mâu rơxông hdrối nah, trăng hlá cơ ki kân kố châ mơjiâng pro tung tơnêi a kơpong peăng hdrôh troh pơlê kong xiâm Thăng Long, sap hơnăm 1805 troh hơnăm 1812 mê nếo klêi. Maluâ khu kăn xiâm pơkuâ ngăn drêng mê nah cho xâ Pơhlăng hiăng pro tơ’nhiê hên kế tơmeăm ki kownía git tâ tá pơlê kong xiâm Hà Nội malối tung pơla mâu hơnăm 1894-1897 la mơhúa, trăng hlá cơ Hà Nội hiăng ôh tá tro pro tơ’nhiê. Troh nôkố, kố cho tơmeăm khoăng ki ối le\m [ă krip păng ‘nâng tung kơpong pơlê kong xiâm Thăng Long hneăng hdrối nah.

Mâu ngế ki rêh ton hơnăm a Hà Nội xuân u ối pâ vế, hâi lơ 10 khế 10 hơnăm 1954, rôh apoăng hlá cơ ki tum khêi, tung dế ai hơlo\ng tr^ng hiăng châ kơneăng a trăng hlá cơ Hà Nội. Trăng hlá cơ kố tí xê bu châ khu ki rơkê xup xo um vâ xup ‘măn, mê ối châ khu ki chêh pro thơ, chêh tối hên tơdroăng kố tơdroăng ki ê, klêi mê, tơdroăng chêh [ai hơdruê [ă hên khu ngế hiăng kơchuâ xo um hlá cơ kố. Hên mâu um khu ki kơchuâ um hiăng kơchuâ pro ki le\m krip dêi hlá cơ kố. Ki rơhêng vâ tối, trăng hlá cơ kố ối châ chêh in tung tem [ă châ in ‘măn tung rêm kơtâ liăn dêi hngêi rak liăn Việt Nam ki hiăng chêh mơ’no rôh apoăng nah.

Ối achê [ă pơlê kong xiâm rơxông hdrối nah, a chal pơtao Nguyễn, tráng hlá  cơ Hà Nội ối cho tíu ki vâ gak ngăn. Ing kối trăng hlá cơ, kô chiâng châ hlo tu\m tâ tá pơlê kong xiâm.

‘Na tơdroăng ki mơjiâng pro trăng hlá cơ kố. Trang hlá cơ Hà Nội cho mâu tơmeăm ki châ hdrâ dêi pó, ki kân a’nâi, rế a ‘ngêi rế kuăn. Ki tơxâng rơhêng vâ tối cho krá rơdêi, tơniăn kâk. Tâng ối a cheâng hlá cơ Hà Nội, ‘ngôi ngăn ngi ‘ngêi pin kô môi tiah ai tơdroăng ki tơniăn hơniâp, le\m krip ing mâu kơlo kông, trăng hlá cơ [ă kơbong kak ngăn. Ôh tá ai tơdroăng ki tô tuăn. Mê cho tơdroăng ki rơkê dêi ngế ki pro mơjiâng.

A rêm kơlo, vâi rơneăm pro mâu um pơrá phá dêi pó, mơhé pro pá puât la cho vâ mơhno troăng kơchuâ ki rơkê păng ‘nâng [ă hnối ai túa phá xêh dêi rêm kơlo. Trăng hlá cơ Hà Nội xo\n a’ngêi ai 33m. Tâng sêo tá cheâng ki tâ hlá cơ xo\n a’ngêi 41 m, a 3 kơlo tâ môi to trăng. Mâu kơlo ai um méa ki ‘nhíu, rế ngi ‘ngêi rế kuăn, hdrâ le\m dêi pó, tâ tá klêp [ă gât reăng. Tiah mê, kơlo má môi rêm pâ hơngế 42; xo\n 3 m, ai 2 kơlo kong ki pro [ă gât vâ hếo to a’ngêi; râ ki péa rêm pâ 27 m, ai 4 to pơlôu; râ má 3 rêm pâ ai 13 m, xo\n ngi ‘ngêi 5 m, xuân ai 4 to péa vêh peăng mâ hâi lo, mâ hâi lâ, peăng hdrôh [ă peăng kơnho\ng. Ôh tá xê péa ki vêh peăng kơnho\ng, mâu péa ki ê pơrá ai inâi phá xêh. Péa ki vêh peăng mâ hâi lo ai chêh tối 2 to chư ‘’tơdah ki eăng trâ dêi mâ hâi peăng kơxo, péa peăng mâ hâi lâ ai chêh tối ‘’Ki bâ eăng trâ ing ê, péa vêh peăng hdroh, dó inâi ‘’Vêh peăng ki bâ eăng dêi trâ mâ hâi’’. A péa peăng kơnho\ng châ ‘măn pro 2 to kông ki vâ to a râ ki a’ngêi peăng pá hơ’vá [ă peăng pá hơ-ếo, rêm to kông ai 14 kơlo, ai meăm ki vâ ăm ko\ng vâ râng. A râ ki ‘ngêi châ pro kế ki hding [ă loăng, a mơnât rơneăm mâu um ki ai 6 to víu tung dế ai um karê, te#n tơmot dêi pó ngăn môi tiah vế pêk pêng.

Trăng hlá cơ ai 8 víu, rế ‘ngêi rế kuăn, xo\n 18,2m, pá kơdâm krí trăng hlá cơ xâ 2 m. Tung dế trăng mê ai 53 kơlo ki pro rơví môi tiah krí hjuô tâk troh a kối trăng hlá cơ. Klêi mê, ai 39 to pơlôu um reăng [ă 6 pơlôu um kế ki pê. Mâu pơlôu ki mê vâi pro a pá ngiâ, rêm to ngiâ ai sap 4 troh 5 pơlôu. Kơnôm ai pơlôu ki ‘no hyôh ki pro tâ tá, mê khía châ mot hngui le\m tung trăng hla cơ. Kối hlá cơ châ pro 8 to ngiâ, xo\n 3,3 m, ai 8 to péa kuăn pro tung 8 to ngiâ, bê vâ ăm sap ing 5 troh 6 ngế vâ ối amê ngăn. Tung dế râ ki a’ngêi ai môi to trăng ki tơvó, xâ châ 40 cm, tâk troh a kối  râ ki a’ngêi, cho pơlôu ki vâ tâp trăng hlá cơ, xo\n ai 8 m. Pá pêng um môi tiah kơđo, hdrêa, pơtâ châ pro [ă meăm, ximong, lêm [rik [ă athế kối ai trăng meăm [ă cheâng ki tudá vâ toi hlá cơ. Maluâ ti mê, ôh tá xê la lâi kuăn pơlê [ă tơmối châ hếo to ngăn trăng hlá cơ. Bu cho tung hơnăm ki kal, môi tiah hơnăm ki tơbâ tơdroăng rôh ton nah dêi khu lêng Việt Nam mê nếo lôu péa, [ă tơdrêng mê, tơmối  athế pơtăng dêi pó vâ châ mot ngăn trăng hlá cơ.

Luâ 200 hơnăm, trăng hlá cơ Hà Nội hiăng ai lối rơtuh rơtuh ngế tung lâp tơnêi têa dêi tơnêi têa troh lăm ngăn akố. Thăm nếo ai tơdroăng hơ'muăn tối, pôa Hugo Chavez, Kăn xiâm pơkuâ ngăn kong têa Venezuela tung môi roh lăm pôu a Hà Nội, drêng prôk tơkâ hluâ hlá cơ pôa kơdrâ thế ngế vê rơxế tot amê, [ă pâ mot ngăn a trăng hlá cơ mê. Pôa hiăng hếo to troh a ‘ngêi [ă hâk mơnâ [ă trăng hlá cơ ki kố.

Rêm rôh lăm mot ngăn a mâu kơlo to ngi ‘ngêi dêi trăng hlá cơ, drêng mê, kô châ tơmâng hên tơdroăng ki ai rôh ton nah, pro kuăn mơngế thăm rế vâ prôk chôa ‘lâng tâ a mâu kơlo ki mê. {ă tá, tâng ối a kơlo a’ngêi má môi dêi trăng hlá cơ Hà Nội, pin kô châ hlo tâi tâng pơlê kong kân ki mơjo pâ, châ hlo rơxế mơngế kơdrâm  kơdre#ng [ă ai khía ki chôa ‘lâng dêi rơnó rơxăm khế 8.

Nhat Lisa chêh [ă tơbleăng