Hiăng hên to lâi hơnăm kố, a kơpong Tây Nguyên nếo ai hên mâu tơdroăng tơkêa bro kân tung kơvâ kơmăi kơmok. Mâu roh rơxế kân pơto tơmeăm hngăm prôk, pơto mâu meăm the\p [a\ mâu kơthung ki kân ke\ng, kơdrâm kơdre\ng prôk a drô troăng kân kơxo# 14, 26 tơkâ hluâ kong pơlê Dak Lak, mơhno mâu tơdroăng tơkêa bro on tơhrik kơtâu [a\ khía apoăng hiăng pêi cheăng.

On tơhrik kơtâu [ă khía a Dak Lak

Pôa Nguyễn Ngọc Thông – Kăn pơkuâ [ơrô kih thuât rak tơniăn kong prâi, Khu pơkuâ kơmăi kơmok tê mơdró Dak Lak tối ăm ‘nâi, mâu khu mơ’no liăn cheăng kheăn kơdeăn hngêi kơmăi on tơhrik kơtâu [a\ khía a kong pơlê, [a\ 6 tơdroăng tơkêa bro châ séa ngăn, tâi tâng mơ’no liăn dâng 1 rơtal 620 rơtuh dollars tơdâng vâ chê 37 rơpâu rơtal liăn. Mâu mơná ki pê khía, tourbin, trăng kân ki pin hlo, dế châ krâ a cheăm Dliê Yang, tơring Ea Hleo, môi tung mâu tơdroăng tơkêa kô kêi đeăng, tơdjêp troăng kơxái on tơhrik tơnêi têa tung khế la ngiâ:

‘’Tơmeăm mơnhông tơtêk on tơhrik kơtâu [a\ khía a Dak Lak cho chiâng pêi pro. Khu xiâm pơkuâ kơmăi kơmok [a\ tê mơdró hiăng k^ pơkâ mơ’no on tơhrik kơtâu [a\ khía kong pơlê dâng 1.400MW. Nôkố, môi hngêi kơmăi hiăng mơjiâng krâ tơmeăm kêi đeăng tâi tâng [a\ ivá dâng 30MW, mơ’nui hơnăm kô pêi cheăng. Ki ê, mâu tơdroăng tơkêa kô po rơdâ kêi đeăng séa ngăn khía, krâ tu\m tơmeăm troh hơnăm 2025 kô kêi đeăng’’.

Mâu tơmeăm ki vâ mơjiâng pro on tơhrik kơtâu [ă khía a Dak Lak

Tâng pơchông [a\ on tơhrik kơtâu ivá khía, on tơhrik kơtâu [a\ mâ hâi a Tây Nguyên thăm châ kheăn kơdeăn hôm há. A ro\ng tơnêi a kơpong hơngế hơngo Krông Pa, kong pơlê Gia Lai hiăng mơdâng mâu hngêi mơjiâng on tơhrik kân rơdâ, châ krâ [a\ rơpâu paneau hmốu kơtâu [a\ mâ hâi.

Pôa Tạ Chí Khanh, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an tơring Krông Pa, sôk ro: tơnêi tơníu tung tơring ki hên cho hiăng ôh tá hơpok le\m, to hmốu, laga kong tô cho tô khât. Mâu tơdroăng tơkêa bro on tơhrik kơtâu [a\ mâ hâi cho tơtro khât a tơring, cho troăng tơmiât nếo châ pêi pro hlối mơhnhôk vâ mơnhông cheăng kâ, rêh ối pơlê pơla a tơring:

‘’Tơring Krông Pa nôkố hiăng châ Vi [an kong pơlê ăm phêp 17 khu mơ’no liăn séa ngăn 19 tíu vâ pêi pro tơdroăng tơkêa on tơhrik kơtâu [a\ mâ hâi [a\ tâi tâng ivá dâng 1.000MW. Kố cho tơmeăm ki kân kum mơnhông on tơhrik ki vêh pro tơdjuôm dêi tơnêi têa, xuân cho ki xiâm vâ tơring Krông Pa pơtối pêi pro hơ’lêh cheăng kâ ing tơdroăng kơdroh ki kơnâ dêi kơvâ pêi chiâk deăng, têk ki kơnâ kơvâ kơmăi kơmok tung hneăng la ngiâ’’.

Rơtế [a\ tơdroăng ăm xúa châ tơ-[rê kong tô – khía [a\ dâng 70 tơdroăng tơkêa on tơhrik kơtâu [a\ mâ hâi [a\ on tơhrik kơtâu [a\ khía dế séa ngăn, tâi tâng ivá dâng 20 rơpâu MW, mê tơmeăm bauxite dêi Tây Nguyên xuân chôa ‘lâng tăng hlo tíu ki tơxâng; tá yă tê [a\ pêi lo liăn pơrá tâk châ péa xôh tâng pơchông [ă hơnăm 2017.

Krê a tơdroăng tơkêa Nhân Cơ, kong pơlê Dak Nông, pêi lo liăn ing Alumin hiăng châ lối 250 rơtuh dollars, kum pêi lo liăn tê tơmeăm khoăng ngi kong têa ê lâp kong pơlê tâk lối 1 rơtal 150 rơtuh dollars. Ing môi kong pơlê iâ pơ’leăng mâ mơngế [a\ pá puât má môi a Tây Nguyên, Dak Nông dế mơ-eăm chiâng kong pơlê ối má môi ‘na tê tơmeăm ngi kong têa ê.

Pôa Trần Xuân Hải, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an kong pơlê Dak Nông tối ăm ‘nâi, ôh tá xê to kơmăi kơmok ki mơjiâng bauxite, kơvâ pro loăng kong ki pêt, tê mơdró, mê tơdroăng tê mơdró a kong pơlê pơrá ai kơlo tâk hên, xua mê hơnăm 2018, pêi lo liăn ngân tơnêi têa dêi kong pơlê châ 2.400 rơtal liăn, tơkâ hluâ hơngế tiô pơkâ mơ’no.

Tơdroăng kố mơjiâng tơ’nôm tơdroăng ki mơhnhôk [a\ tơdroăng loi tơngah vâ Dak Nông po rơdâ khât mâu tơdroăng cheăng kâ – rêh ối pơlê pơla hơnăm 2019:

‘’Hơnăm 2019, Vi [an kong pơlê pơtối hnê mơhno thăm mơnhông tê mơdró Alumin ngi kong têa ê, mâu tơmeăm ki xiâm dêi kong pơlê môi tiah kơphế, tiu, plâi hôt [a\ mâu tơmeăm pêi lo ing chiâk deăng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo. Kong pơlê pơtối hnê mơhno tơdroăng xo hnoăng liăn sap apoăng hơnăm mơ-eăm châ tiô pơkâ ki Hneăng hôp Đảng [o# kong pơlê hiăng pơkâ mơ’no’’.

2018 cho hơnăm ai hên hơ’lêh dêi cheăng kâ Tây Nguyên. Tâi tâng mâu pơkâ cheăng kâ a 5 kong pơlê pơrá châ [a\ hluâ pơkâ mơ’no, ki má lối cho túa ‘na mơnhông tơtêk, xo hnoăng liăn ngân [a\ pêi lo liăn tê tơmeăm khoăng ngi kong têa ê. Laga, kơvâ ki kal má môi, pơkâ troh tơdroăng ki mơnhông mơdêk krá tơniăn dêi Tây Nguyên, cho pêi chiâk deăng, pêt kong, xuân ối ai mâu tơdroăng ki tô tuăn. Chât rơpâu rơpo\ng xe\n ối hmâng vâ xua ôh tá bê tơnêi pêi chiâk deăng, dế pro pá kân a mâu kong kế, thăm pro tơdroăng chiâng pá vâ châ to\ng kum.

Drêng kong tro ko ‘nhê, ki hên cho vâ xo tơnêi pêi chiâk deăng, mê pêi chiâk deăng Tây Nguyên pơtối chu a 3 kơvâ ki kal mê cho kơphế, tiu, kơxu. Kơ’nâi loăng kơxu, troh tiu chu kơdroh yă sap hơnăm 2016, nôkố troh kơphế, pro kuăn pơlê pêi chiâk deăng mâu kong pơlê trâm hên pá puât.

Tây Nguyên 2018 ối ai tơdroăng ki ai hên mâu ngế pro xôi ki nếo, mê cho xôi pâm xiăn mơngế [a\ ăm mung liăn xo liăn laih kơnâ, pro ôh tá tơniăn tơdroăng rêh ối [a\ tơdroăng pêi chiâk deăng a hên kơpong kuăn pơlê rêh ối kơdrâm.

Vâ ti tăng túa tơleăng mâu pơloăng mơnúa dế trâm, bu tung khế 12 hơnăm 2018, a Tây Nguyên tơku\m po 3 hneăng hôp, hôp tơpui tơno tơdroăng kân ‘na pêi chiâk deăng, pêt kong. Akố, pôa Nguyễn Xuân Phúc, Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa pơkâ mâu kong pơlê rup ko\ng tung tơdroăng tơleăng ‘na tơnêi pêi chiâk deăng ăm vâi krâ hdroâng kuăn ngo, môi tiah túa apoăng kho\m vâ mơnhông tơtêk [a\ tơniăn.

Ngế pro xiâm hnê ngăn tơnêi têa xuân mơhno túa pêi ki xiâm, pơkâ tá khu kăn pơkuâ, kuăn pơlê [a\ khu tê mơdró rơtế pêi pro vâ tơmiât troh Tây Nguyên chiâng kro mơdro\ng krá tơniăn:

‘’Ki rơhêng vâ tối thế krếo mâu khu tê mơdró mơ’no liăn cheăng a thôn pơlê, kơpong kong ngo, thế tơru\m pơcháu, gak ngăn [a\ pêt kong, hlối pêt mâu loăng ki kơnâ pá kơdâm kong. Tiô á mơnhên pêt kong cho xo loăng châ tơ-[rê má môi nôkố. Á ôh tá [e\ng ê, pêi lo liăn tê tơmeăm loăng ki pêt ngi kong têa ê dêi tơnêi têa pin hơnăm kố troh vâ chê 10 rơtal dollars. Kố cho tơdroăng ki tơtêk ki khu kăn pơkuâ mâu khu râ thế hlê ple\ng. Laga khu ki pêt kong loăng ki kân, mê tung 10 hơnăm, ki sâp rơngiâp dêi kong hiăng châ 90%’’.

Ki nhên khât 2018 ăm hlo, pơloăng mơnúa dêi Tây Nguyên dế troh rơtế [ă roh tơ’lêi hlâu. Ki pá ing pơlê pơla, kong prâi dế pơkâ mâu kong pơlê thế mơjiâng môi túa cheăng kâ tơtro pơla pêi cheăng kơmăi kơmok, pêi chiâk deăng, pêt kong. Kơmăi kơmok chiâng xo tơmeăm khoăng tung kơdâm tơnêi, uâ mơdiê tơmeăm khoăng [a\ hía hé dế hlo châ tơ-[rê hôm khât ‘nâng. Tâng khu kăn pơkuâ, khu tê mơdró, kuăn pơlê ai mâu tơdroăng pêi mơ’no liăn tơtro tung pêi chiâk deăng – pêt kong, cheăng kâ Tây Nguyên kô tơdâng [a\ pơlê pơla-kong prâi, rak tơniăn mơnhông mơdêk krá tơniăn.

Đình Tuấn chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng