Hơnăm 2017, tơdroăng cheăng kâ a mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên pơrá ai tơdroăng ki hơ’lêh dêi tơná ó rơdêi. Ki châ tơ-[rê má môi [a\ 5 kong pơlê Tây Nguyên tung hơnăm 2017 cho kơlo mơdêk cheăng kâ mâu kong pơlê châ vâ chê 8%, tâng pơchông [a\ mơdêk tơchuâm dêi lâp tơnêi têa cho 6,7%.

Kong pơlê Lâm Đồng ối má môi xo hnoăng liăn mơhá tung kơpong, [a\ lối 6 rơpâu 800 rơtal liăn, kong pơlê Dak Lak klêi kơ’nâi 4 hơnăm pơtối mê xo hnoăng liăn mơhá ôh tá châ tiô pơkâ, hơnăm 2017 hiăng tơkâ hluâ kơxo# 4.600 rơtal liăn, châ 104% pơkâ.

Kố cho ki châ tơ-[rê mơhno tơdroăng ki mơnhông tơtêk dêi cheăng kâ kơpong Tây Nguyên. Xuân tung hơnăm 2017, lâp kơpong Tây Nguyên mơjiâng nếo 3.265 khu tê mơdró, mơdêk tâi tâng kơxo# khu tê mơdró dế pêi cheăng châ 23.328 khu tê mơdró, tâk 14,9% tâng pơchông [a\ hơnăm 2016; mơhnhôk 325 tơdroăng tơkâ bro mơ’no liăn [a\ tâi tâng kơxo# liăn tơkêa lối 103 rơpâu rơtal liăn.

Tơdroăng mơnhông mơdêk re\ng ‘na cheăng kâ hiăng mơdêk pêi lo liăn rêm pơ’leăng mâ kuăn pơlê a Tây Nguyên tâk troh 40 rơtuh 500 rơpâu liăn. Tâng pơchông [a\ kơlo pêi lo liăn 50 rơtuh rêm ngế tung lâp tơnêi têa mê ối hơngế.

Laga, Tây Nguyên gá pơxiâm xông tơtêk iâ. Xua mê 3 rơtuh 400 rơpâu liăn pêi lo rêm khế dêi kuăn pơlê Tây Nguyên, cho tơdroăng ki châ tơ-[rê kân. Xua hên kơpong a Tây Nguyên, kuăn pơlê nếo hơ’lêh ing pêi lo kế tơmeăm khoăng vâ xúa ăm dêi tơná tung rơpo\ng hngêi mê hơ’lêh pêi lo kế tơmeăm khoăng vâ tê.

Ing tơdroăng hơnăm ki lâi kuăn pơlê kơpong hơngế hơngo a mâu kong pơlê Kon Tum, Gia Lai, Dak Lak [a\ Dak Nông xuân thế tơdah xo phái to\ng kum dêi Chin phuh, mê nôkố vâi krâ ôh tá xê to tơniăn bê kế kâ rêm hơnăm, mê hiăng dế hơ’lêh pêi cheăng kâ.

Pôa Trâng, krâ pơlê Đăk Hlá, cheăm Lơ Pang, tơring ‘Mang Yang, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, hơ’muăn ‘na mâu tơdroăng hơ’lêh a Lơ Pang cho cheăm pá puât dêi tơring Mang Yang, kong pơlê Gia Lai drêng vâi krâ hdrối nah ing pêt báu mê hơ’lêh pêt mâu loăng kơphế, tiu, loăng ‘mốu:

‘’Hdrối nah, vâi krâ nho\ng o tung pơlê bu ‘nâi pêt pôm, pêt báu tê, pêi lo liăn iâ. Nôkố, châ hriâm tâp, hnê mơhno ing tơring, cheăm, vâi krâ hiăng pêt loăng ‘mốu, kơphế, tiu xua mê tơdroăng cheăng kâ hiăng mơnhông mơdêk ó rơdêi.

Vâi krâ pin hiăng châ rôe rơxế hon đa vâ to prôk lăm, rơxế tu tuh [a\ hên rơpo\ng hiăng mơjiâng hngêi trăng kân rơdâ, tơdroăng rêh ối châ mơnhông mơdêk’’.

A kơpong ki má môi ‘na pêi chiâk deăng dêi kong pơlê Kon Tum, kuăn pơlê tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum tung hơnăm 2017 xuân hiăng mơdêk pêi lo liăn tâk vâ chê 39 rơtuh liăn rêm pơ’leăng mâ mơngế, kơdroh 600 rơpo\ng kơtiê.

Jâ Y Thọ, Kăn pơkuâ pơtâng tối mơhnhôk kuăn pơlê tơring kơvâ cheăng Đảng Đăk Hà, tối ăm ‘nâi:

‘’Hơnăm 2017, vâi krâ tung tơring Đăk Hà pêi cheăng kâ xuân hiăng mơnhông tơtêk tâ. Hên rơpo\ng hlê ple\ng kih thua#t păn chu, í, kơpôu ro [a\ hía hé. Ki rơhêng vâ tối, vâi krâ hiăng ‘nâi xúa mâu kơmăi pêi chiâk deăng, xúa kơmăi pơchoh tơnêi, kơmăi mơdâ xế báu. Mâu khu râ kăn pơkuâ tơring, cheăm, thôn, pơtối hnê vâi krâ hlê ple\ng hên tâ nếo ‘na túa pêi cheăng kâ, ki má lối cho pêt mâu loăng plâi ton hâi, păn mơnăn mơnôa, pro tiah lâi vâ châ tơ-[rê má môi’’.

Mâu kơdrum chiâk deăng kơphế plâi kơtốu hên, kơdrum tiu ngiât le\m lơ mâu kơdrum loăng kơxu ngiât kân rơdâ mơhno tơdroăng ki hiăng hơ’lêh ó a kơpong Tây Nguyên.

Hơnăm kố kong prâi tơniăn le\m, ôa hdrong, pơrea\ng xông kâ ‘nhê iâ, xua mê mâu loăng plâi pơrá kơtốu hên, pêi lo châ hên luâ tâ mâu hơnăm hdrối. Pêi lo châ hên, mâu ngế pêi chiâk deăng ôh tá sôk ro xua yă mâu kế tơmeăm khoăng pêi lo ing chiâk deăng dêi Tây Nguyên môi tiah kơphế, tiêu đi đo kơdroh. Laga, troăng pêi xúa kih thuât rơxông nếo [a\ pêi chiâk deăng hiăng chiâng hlo nhên khât.

Hên kơpong pêi chiâk deăng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo hiăng mơjiâng, hlo ki châ tơ-[rê hôm ‘nâng. Tá vâi krâ hdroâng kuăn ngo, mơ’no liăn ăm kih thuât cho tơdroăng ki má môi.

Ngoh Blunh, mơngế pơlê Jút 1, cheăm Ia Der, tơring Ia Grai, kong pơlê Gia Lai mơnhên tung hơnăm nếo, tiô pơkâ kô rôe tơ’nôm mâu kơmăi kơmok vâ kum tung pêi chiâk deăng:

‘’Á tơmiât ti tăng ple\ng tơ’nôm ‘na mâu kơmăi kơmok ki rơxông nếo vâ kum ăm rơpo\ng, vâ kum kơdroh ivá mơngế pêi cheăng. Xua sap ing nah troh nôkố, mơngế Jarai ki hên xúa ivá mơngế vâ pêi chiâk deăng, ôh tá chiâng xúa kơmăi kơmok rơxông nếo pêi chiâk deăng, nôkố vâ tơdroăng cheăng kâ mơnhông mơdêk mê thế chiâng xúa, pêi cheăng xúa kơmăi kơmok kô châ tơ-[rê hên tâ.

Hơnăm 2018, tiô á tơmiât rôe tơ’nôm mâu kơmăi kơmok vâ pêi klâng môi tiah pôe nhâ, kơmăi pơchoh klâng chiâk… Pak^ng mê, á vâ rôe tơ’nôm kơmăi pôe, kơmăi tơvât vâ kum tung tơdroăng mơjiâng dêi tơná’’.

Khía mơhot kân roh má 12 tơku\m plong mot apoăng khế 11 kố nah pro hên rơpo\ng a kơpong peăng mâ hâi lo kong pơlê Gia Lai, ki rơhêng cho kơpong peăng mâ hâi lo kong pơlê Dak Lak tro lup ó. Mơngế hlâ, hngêi tơhnâp, klâng chiâk tơ’nhê tâi tâng.

Khía mơhot plong pro chiâng ai tơdroăng châi tamo. Mâu tơdroăng châi tô heăng, pá puât xuân hiăng hía hiât lôi drêng hr^ng khu tơru\m cheăng, khu tê mơdró, ki rơhêng vâ tối cho mâu khu cheăng đông lêng hiăng ai mê teăm tơdrêng kum vâi krâ nho\ng o mơdâng hngêi trăng, rơnêu chiâk deăng, tơniăn ‘na rêh ối.

Tơdroăng ki tô tuăn má môi dêi Tây Nguyên to lâi hơnăm kố nah cho tơdroăng kếo loăng kong ôh tá tro luât hên ó, kong xuân tá hâi tơniăn mơhá klêi kơ’nâi 1 hơnăm Ngế pro xiâm hnê ngăn Chin phuh pơkâ ôh tá ăm mot tung kong.

Xuân u ối mâu tơdroăng tơxup tơbriât tơnêi tơníu, ko ‘nhê kong ing tơdroăng ai tơru\m dêi mơngế ai hnoăng, laga [a\ tơdroăng mơ-eăm tung hnê mơhno pơkuâ ing Tơnêi têa troh kong pơlê, tơdroăng kho\m mơ-eăm tung tơleăng ki má lối cho hơnăm 2017, hiăng ai chât khu kăn pơkuâ, kăn [o# a mâu ko\ng ti gâk ngăn kong tung kong pơlê kơpong Tây Nguyên ăm pơtê cheăng, pơxâu phak tung khu cheăng Đảng, ăm pơtê cheăng, thăm nếo tro săm tối, rup kroăng xua ko ‘nhê kong, hdi xo tơnêi kong.

Krê to a Dak Nông, hơnăm 2017 hiăng ai lối 200 ngế kăn [o#, đảng viên tro pơxâu phâk [a\ pơxâu phâk xua xôi kân. Tơdroăng kố mơnhên tơdroăng pêi cheăng kơtăng dêi mâu khu râ kăn pơkuâ Đảng ủy, pro tơdrăng le\m tung khu kăn pơkuâ, thăm pro kuăn pơlê i loi tơngah mâu râ pơkuâ dêi Đảng.

Môi hơnăm hiăng hluâ [a\ hên pơloăng mơnúa, [a\ mâu tơdroăng ối tơvâ tơvân, laga châ tơ-[rê tu\m têk tung mâu kơvâ cheăng kal kí, cheăng kâ rêh ối pơlê pơla cho tơdroăng ki kal vâ mot hơnăm 2018 châ tơ-[rê kân k^n tâ mê nếo.

Mơnhông mơdêk vâ tơniăn krá tơniăn cho troăng prôk ki tơtro môi tiah mơnhên dêi Thươ\ng tươ\ng Tô Lâm, Kăn cheăng tung Khu xiâm kal kí, Kăn xiâm pơkuâ Ko\ng an, Kăn pơkuâ hnê mơhno Tây Nguyên:

‘’Hdrối nah ai hên tơdroăng ki tô tuăn ‘na pơlê pơla, tơdroăng kring vế, gak ngăn, tơdroăng cheăng lêng, gak ngăn. Chiâng ai kơdroh tung pêi cheăng kâ, prôk lăm, ti tăng ple\ng ‘na kơchơ tê mơdró Tây Nguyên.

Laga nôkố thế mơnhên cho pơlê pơla tơniăn ‘nâng. Ki tơniăn mê cho pro tơ’lêi hlâu ăm mơnhông mơdêk. Tơdroăng ki tơpui hdrối nah dêi pin cho tơniăn vâ mơnhông mơdêk mê nôkố hơ’lêh péa tơdroăng ki kal dêi Tây Nguyên cho mơnhông mơdêk vâ pro tơ’lêi hlâu ăm tơniăn krá tơniăn’’.

Hôm! Tây Nguyên kô mơnhông mơdêk, pơtối mơnhông ki châ tơ’lêi dêi tơná pro kơdroh kro mơdro\ng ôh tá tơdâng tơ’mô pơla mâu kơpong tung lâp tơnêi têa. {a\ tung mâu hâi kố drêng hiăng troh rơnó tô laga tâi tâng mâu rơchôa, hno têa dêi mâu hngêi kơmăi on tơhrik, pơrá pêng têa, tơdroăng ki chât hơnăm kố tá hâi ai a Tây Nguyên môi tiah tơdroăng ki vâ tơbleăng tối hdrối ‘na môi rơnó pêi lo hên kế tơmeăm khoăng, ‘na tơdroăng rêh ối tơniăn [a\ mơnhông mơdêk.

Tây nguyên hiăng ai ivá xông rơdêi [a\ krá tơniăn loi tơngah./.

Lê Xuân Lãm chêh tối

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng