***Drêng mot apoăng rơnó hơngui nếo, pôa Y Bhiâo Mlô (pôa Hiêm), krâ pơlê [uôn Tring 2, bêng An Lạc, pơlê kong krâm Buôn Hồ hiăng pơtroh rơkong rơkâu hơnăm nếo ai hên ivá mo le\m, tơru\m troh rêm ngế kuăn pơlê a mâu pơlê cheăm:

‘’Hơnăm nếo hiăng troh, á rơkâu tâi tâng pơlê cheăm, nho\ng o mo sêi têi ‘răng, tơru\m tơrôa, nho\ng o Xuăn tơru\m [ă kuăn ngo, ôh tá ai tơdroăng ki tơpeăng tơtu\ng, tơhôu tơhêng dêi pó, ôh tá ai mâu tơdroăng ki xía vâ, tơklâm rơxế drô troăng. Rêm ngế tơru\m môi tiah nho\ng o môi hngêi, môi tiah hdrối nah pin rơtế chiâng ing môi tơdrong, ga phá drăng tíu, cho phá kơnho\ng têa ôu, phá rơkong tơpui dêi pó tê’’.

***Châ hlo tơdroăng ki mơnhông mơdêk ôh tá la lâi pơtê dêi pơlê, cheăm pin, pôa K’Tèo, kăn pơkuâ thôn Dă Huynh, pơlê kân Đinh Văn, tơring Lâm Hà, kong pơlê Lâm Đồng sôk ro tối: xuân kơnôm ing vâi krâ nho\ng kơhnâ tung pêi cheăng kâ, tơ’nôm [ă tơdroăng ki tơmâng ngăn ‘no liăn cheăng [ă to\ng kum ‘na hên kơvâ cheăng kâ, mê tơdroăng ki kơklêa, kơtiê hiăng ôh pa ai xếo. Têt hơnăm kố, vâi krâ nho\ng o tơku\m po sôk ro tơdah rơnó hơngui nếo [ă hên tơdroăng ki tơ-[rê:

‘’Nah, vâi krâ nho\ng o ôh tá tơmâng ngăn tung pêi cheăng la nôkố tơdroăng ki hiăng rơkê ple\ng ‘na khoa hok, kơhnâ hriâm [ối khoa hok kih thuât [ă xúa tung pêi cheăng kâ, khên tơnôu hơ’lêh pêt mâu hdrê loăng, hơ’lêh mâu [ăng tơnêi pêt báu ôh tá tơ-[rê chiâng pêt mâu kơchâi ngiât, pêt loăng păn hdrong há. Pêi lo liăn ing hên tơdroăng. Ki ê, tơdroăng ki mơjiâng thôn pơlê nếo hiăng hlo mơdêk tơ-[rê, tung thôn ai hngêi pơkeăng cheăm, hngêi trung hriâm châ mơjiâng pro nếo, troăng prôk tung pơlê hiăng ok [ê tong a lâp lu mê tơdroăng rêh ối [ă tuăn hiâm hiăng mơdêk khât. Tơdroăng rêh ối hơ’lêh mê vâi krâ nho\ng o xuân hiăng sôk ro tơdah Têt, ai tu\m tơmeăm la hên rơpo\ng ki ê tung cheăm, xuân trâm mâ, ôu kâ [ă rơkâu dêi rơpó’’.

***Pôa A Chông, mơngế Rơteăng, cho ngế ki rơkê kơhnâ tung pêi chiâk pêi deăng [ă xuân cho krâ pơlê ki châ kuăn pơlê loi nhuo#m má môi dêi thôn Đăk Klông, cheăm Đăk Hring, tơring Đăk Hà (Kon Tum). Rơpo\ng pôa ai 3 ha kơphế, 1 ha loăng kơxu, 1 ha pôm loăng, 2 sao loăng ‘mốu [ă hên mâu tơmeăm ki ê. Rơnó pơla kố nah, rơpo\ng pôa pêi kâ châ 200 rơtuh liăn. {ă hnoăng cheăng dêi môi ngế krâ pơlê, pôa hiăng kơhnâ khât tung hnê tối, mơhnhôk vâi krâ-nho\ng o đi đo tơru\m, veăng kum dêi pó drêng trâm xahpá, mơjiâng tơdroăng rêh ối nếo. Pôa xuân kơhnâ khât tung hnê mơhnhôk vâi krâ-nho\ng o túa pêi kâ, ‘nâi rơkê tung tơdroăng mơdâ pêt hdrê loăng, mơnăn păn, đi đo djâ troăng ahdrối tung mâu hnoăng tơ’noăng dêi lâp cheăm. Drêng mot tung hơnăm nếo, pôa A Chông rơkâu Têt ăm pơlê cheăm hơngế achê tiah kố:

‘’Á rơkâu tâi tâng vâi krâ-nho\ng o a mâu thôn pơlê pêi pro tơ’lêi hlâu mâu hnoăng cheăng kâ dêi tơná, pơtối tăng rah xo hdrê loăng, mơnăn păn tơtro [ă tơnêi tíu, hyoh kong prâi. Pin tá xê to tơku\m pêt hdrê loăng ton hơnăm mê ối athế ‘nâi rah pêt mâu hdrê loăng ki iâ hâi vâ re\ng ai liăn klêi mê, vêh pơtối pêt hdrê loăng ton hâi, môi tiah alâi, prá. Á xuân rơkâu tâi tâng vâi krâ-nho\ng o đi đo ai ivá, hơniâp ro, tơdah rơnó hơngui hơnăm nếo ai hên tơdroăng sôk ro [ă phiu tơniăn’’.

***Hơnăm 2018, rơnó poê xo kế tơmeăm dêi vâi krâ nho\ng o a hên pơlê, cheăm tung kong pơlê Gia Lai ôh tá tơniăn, kơphế, tiu pơrá ôh tá ai yă. La tiah mê, [ă mâu ivá mơ-eăm xuân pơtối châ rak vế tơniăn. Ngoh Đích, kăn pơkuâ pơlê Kóp, cheăm Kon Gang, tơring Đăk Đoa, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, mot tung hơnăm nếo, vâi krâ nho\ng o dế pơkâ mơ’no mâu tơdroăng pơkâ ki xiâm vâ mơ-eăm pêi cheăng kâ, mơnhông mơdêk cheăng kâ:

‘’Hơnăm nah, vâi krâ nho\ng o pêt báu hên la ôh tá châ poê xo xua kong mê hên [ă kơpáu kâ ‘nhiê. Kơphế hơnăm kố nah xuân tiah mê há xua tê ôh tá ai yă. Hơnăm kố vâi krâ nho\ng o mơ-eăm pêi cheăng kâ vâ pêi lo hên lế tơmeăm tâ hơnăm hdrối. Drêng hơnăm nếo pâ rơkâu rêm hngêi pêi cheăng kâ châ pon mơhúa, [ă hên tơdroăng ki châ tơ-[rê’’.

***Môi tung mâu tơdroăng mơhno túa le\m tro kikân má môi dêi kong pơlê Dak Nông a mâu hâi apoăng hơnăm 2019 mê cho roh apoăng akố hiăng tơku\m po Leh mơd^ng Mơhno túa le\m tro ‘na hmôu, jiâ, ếo pơtâk kuăn ngo râ tơnêi têa. Tung tíu ki leh mơd^ng mê, mâu hdroâng kuăn ngo ôh tá xê mơhno tơbleăng tơmeăm khoăng, mơđah ếo pơtâk kuăn ngo mê ối veăng leh mơd^ng troăng kơpho#, to\n chêng tơgôu koăng [ă tơbleăng tối mâu túa le\m tro dêi hdroâng kuăn ngo. Pôa Y Dung, krâ pơlê hdroâng M’nông ối a pơlê Bu Pah, cheăm Trường Xuân, tơring Dak Song tối ăm ‘nâi, kố cho leh mơd^ng ki kân, mơjiâng túa ki le\m tro, hơniâp ro ăm mâu hâi apoăng hơnăm nếo.

‘’Tơdroăng ki ro má môi tung hơnăm nah, [ă sap ing hâi châ tơleăng le\m troh  nôkố, ngin ai môi hneăng po mơd^ng kân krip má môi, mơngế tơku\m krâm má môi. Mê cho apoăng a kong pơlê Dak Nông tơku\m po leh mơd^ng te\n hmôu,jiâ [ă to\n chêng koăng kân ó tiah mê, ngin phiu ro pá kâi tối. Hơnăm ton hiăng tơkâ luâ, hơnăm nếo hiăng troh, á pói rơhêng vâ vâi krâ-nho\ng o pin tơru\m, pêi cheăng kâ châ hên tơmeăm. Tung hơnăm 2019 athế mơnhông ó luâ tâ nếo, hnê kuăn ’ne\ng loi nguăn, tơru\m, hriâm rơkê, rơkâu vâi krâ-nho\ng o pơlê achê hơngế tơru\m’’.

***Maluâ nếo tơu\m po rôh má 2, la rôh mơd^ng reăng mâ hâi kong – ngo on }ư Đang Ya, cheăm }ư Đang Ya, tơring }ư Pah, kong pơlê Gia Lai pơla hdrối kố nah xuân hiăng tơ’mot châ 145 rơpâu hdroh ngế tơmối tung kong têa [ă mâu kong pơlê ki ê veăng troh ngăn. Akố, mâu tơmối châ hlo mâu tơdroăng ki le\m dêi reăng mâ hâi kong mê ối châ ngăn mâu tơdroăng ki mơhno túa le\m tro dêi hdroâng kuăn ngo Jarai tung a tơring kố. Mê cho mâu idrâp hơniâp ro dêi chêng koăng, cho tơdroăng ki tơviah dêi mâu rôh po mơd^ng dêi khôi túa ton nah [ă mâu kế kâ dêi khôi hmâ [ă mâu kế ki kơhiâm. Ngoh Dim, a pơlê Ia Gri, cheăm }ư Đang Ya, ăm ‘nâi, a rôh leh, kuăn pơlê tung pơlê ôh ti xê to hiăng châ mơđah tơbleăng mâu khôi túa ki le\m, nge# thuât dêi hdroâng kuăn ngo tơná, mê ối mơdêk ‘na liăn ngân kơnôm ing rôh po mơd^ng kố:

‘’Mâu hâi apoăng rơnó hơngui kố á hlo sôk ro khât, sôk ro xua hơnăm kố nah ngin châ veăng tung rôh mơd^ng reăng mâ hâi kong a pơlê cheăm dêi tơná [ă tơdroăng ki pơkâ hên. Kuăn pơlê Ia Grai hiăng tơbleăng tối mâu khôi túa ki le\m tro dêi pơlê cheăm tơná. Pêi lo liăn dêi kuăn pơlê tung pơlê pơrá hlo tâk. Á mơnê khu kăn pơkuâ tơring, cheăm hiăng po ôm hyô a }ư Đang Ya. Roh mơd^ng kum ăm kuăn pơlê ngin tơbleăng tối khôi túa le\m tro, mơhno tơmeăm khoăng dêi kong pơlê’’.

***Drêng troh Têt Lo hơnăm nếo kố, a Tíu Ôm hyô nhâ loăng kong kế Măng Deang, khu kăn pơkuâ tơring Kon Plong, kong pơlê Kon Tum pơtối tơku\m po hên mâu tơdroăng xah hêi vâ tơdah tơmối ing tíu ê troh ôm hyô. Cho ngế pơkuâ khu 30 ngế to\n chêng tơgôu koăng pơlê Kon Ke 1, cheăm Đăk Long veăng tối tơbleăng ‘na chêng koăng, kơhnhon xuâng tiô khôi hmâ vâi krâ dêi mơngế Rơteăng peăng Mơ Nâm, ngoh A Drue# ai pói rơhêng vâ tiah kố:

‘’Tung hơnăm nếo 2019, tơdroăng ki á pói rơhêng vâ [ă rơpo\ng hngêi ngin, [ă tơrêm rơpo\ng tung pơlê xuân môi tiah tung lâp cheăm mê cho athế tơkâ luâ mâu tơdroăng ki xahpá vâ khoh pêi cheăng kâ châ trâm pon mơhúa tâ. Á pói rơhêng vâ tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê pin rế hía rế phâi tơtô tâ. Tơdroăng mơnhông pêi cheăng kâ rế hía rế tơtêk hên tâ. Xuân pói rơhêng vâ tung hơnăm nếo, vâi krâ-nho\ng o pin pơtối rak vế, pơtối mơdêk hnoăng cheăng mơhno túa le\m tro hdroâng kuăn ngo ki vâi krâ hiăng ‘măn ăm’’.

Nhat Lisa – Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng