***Hâi ki apoăng hơnăm nếo, ngoh Đinh Vên, kăn pho\ hnê ngăn kuăn pơlê pêi chiâk deăng cheăm Đak Djăng, tơring ‘Mang Yang, kong pơlê Gia Lai pơxiâm lăm pêi cheăng. Hơnăm kố nah, pêi cheăng dêi mâu kuăn pơlê tung cheăm hlo tơ-[rê khât xua kong prâi tơniăn le\m, yă tê xuân tơniăn há. Mot tung hơnăm nếo, ngoh Vên kô mơ-eăm mơhnhôk vâ kuăn pơlê pơtối hơ’lêh tuăn tơmiât, túa pêi [ă hơ’lêh pêt mâu hdrê loăng ăm tơtro:

‘’Hơnăm 2018 kơphế ôh tá ai plâi xua kong mê hên mê tiu, kơphế xuân ôh tá ai plâi kơtốu, tiu hlâ hên. Hơnăm kố vâi krâ nho\ng o mơ-eăm rak ngăn kơphế ăm gá le\m, vâi krâ nho\ng o mơ-eăm ‘no liăn rak ngăn pêt tơnôm krui kơxái vâ pêi lo liăn tơ’nôm, xo kơxo# liăn dêi tơná ‘no ki hiăng hía tung mâu rơnó mê hía nah, athế mơ-eăm pêi, pôi tá chúa lôi klâng kơdrum. Hơnăm nếo pâ rơkâu vâi krâ nho\ng o ki achê hơngế môi hiâm mơno, pôi tá xôi, pôi tá mung liăn ki laih tơkâ hên, athế mơ-eăm pêi cheăng kâ vâ tơdroăng rêh ối phâi tơtô, hơniâp ro’’.

***Rơpo\ng pôa Y Danh Niê, a [uôn Knia 3, cheăm Ea Bar, tơring {uôn Đôn ai 1,3ha kơphế pêt tơvât [ă tiu [ă vâ chê 5 sào klâng báu. Hơnăm kố nah pôa poê xo dêi châ 4 ta#n báu [ă 1,2 ta#n tiu. Kơphế dế tung pơla rak ngăn tá hâi ai plâi. Klêi kơ’nâi mâu hâi sôk ro rơnó hơngui tơdah Têt, rơpo\ng pôa Y Danh hiăng pơtối rak ngăn dêi kơdrum kơphế, tiu dêi rơpo\ng [ă loi tơngah mot tung hơnăm nếo pêi cheăng kâ châ pon mơhúa.

‘’Hdrối mâu hâi Têt, mê rơpo\ng á hiăng tôh dêi kơphế châ 2 rôh, nôkố dế vâ troh Têt pơtối tơku\m tôh têa ăm kơphế, tiu. Hơnăm kố rơpo\ng á loi tơngah kơdrum kơphế, tiu xông kân le\m, tơhnhâ reăng ai plâi hên vâ châ krí xo hên, dâi le\m. Xuân rơhêng vâ yă tê hơnăm kố to kơnâ vâ tơdroăng rêh ối rơpo\ng hngêi tơniăn tâ tâng pơchông [ă hơnăm hiăng luâ kố nah’’.

***Bu nếo lo ối krê châ 5 hơnăm, ai 1 ngế kuăn tơx^n, rơpo\ng ngoh Nay Tiêl, kot mâ hơnăm 1989, xuân cho rơpo\ng kơtiê dêi pơlê Bui, cheăm Nghĩa Hưng, tơring }ư Pah, kong pơlê Gia Lai. Laga, on veăng ngoh Tiel kơhnâ khât tung cheăng kâ vâ kho\m mơ-eăm hluăn ing kơtiê tung hơnăm nếo kố:

‘’Rơpo\ng á ai 3 sào klâng pêt báu [ă ôh tá ai tơnêi kơphế mê tơdroăng rêh ối gá chía tơpá khât. Hơnăm 2018, xua kong tô mơdrăng, mê [ăng klâng ôh tá châ poê xo báu, á bu châ poê xo 20 kơxâk báu. Báu ki kố bu bê kâ tung hơnăm. Hơnăm 2019, á tơmiât kô tăng roê hdrê báu ki nếo, hdrê ki kâi trâng [ăng kông tô. Á kô mơ-eăm rak ngăn, rơvât phon ăm báu, tăng túa vâ ‘mot têa tung klâng vâ báu gá xông kân re\ng. Pák^ng mê, rơtế [ă kơdrâi á kô tăng cheăng pêi vâ tơniăn pêi lo liăn tá rơnó mê hngê [ă rơnó tô, mơnhông mơdêk cheăng kâ. Á rơhêng vâ tơdroăng rêh ối dêi rơpo\ng á kô chía niân tâ, ai tu\m kế tơmeăm rêh ối’’.

***Klêi môi hơnăm pêi cheăng châ hên tơdroăng tơ-[rê, 80 rơpo\ng kuăn pơlê [ă lối 300 pơ’leăng mâ mơngế a pơlê Kon Chêng, cheăm Măng Cành, tơring Kon Plong, kong pơlê Kon Tum pơxiâm mot tung hơnăm nếo [ă hên tơdroăng ki sôk ro, xua tro tiô tối hdrối pêi cheăng kâ lo hên tơmeăm.

Pôa A Lễ, pơlê a pơlê Kon Chêng ăm ‘nâi, rơpo\ng pôa hiăng ai tu\m tơmeăm, hơnăm nếo athế tơmiât troh tơdroăng ki vâ pro kro mơdro\ng:

‘’Tiô tối hdrối ki á tơmiât hơnăm 2019 má môi cho tơdroăng ki pêt báu. {ăng tơnêi á nôkố ai dâng 7 sào. Á mơ-eăm ‘no liăn ‘na tơdroăng ki phon rơvât vâ rak ngăn gá tro tâ hơnăm hdrối vâ châ xo hên kế tơmeăm. Á xuân hiăng ai túa pơkâ pêt mâu [ăng tơnêi pôm môi tiah vâi krâ nho\ng o tung pơlê vâ ai tơ’nôm kơxo# liăn pêi lo tung rơpo\ng ‘na tơdroăng rêh ối châ mơdêk tâ.

‘Na kơphế, kơnôm châ Đảng, Tơnêi têa ‘no liăn kum ăm hdrê, á hiăng pêt 3 sào. Hơnăm nếo kô mơ-eăm rak ngăn ăm gá le\m, plâi kơtóu hên. Tơdrêng amê, rơpo\ng á xuân pêt tơ’nôm loăng pơkeăng tơtro vâ mơdêk pêi lo liăn. Hơnăm nếo athế tơmiât troh tơdroăng ki pro kro mơdro\ng, rơhêng vâ tiah mê athế kơhnâ pêi cheăng vâ rơpo\ng hngêi tơkâ luâ hên tâ hơnăm hdrối’’.

***Jâ H’Găng {yă (ối tối cho jâ Lôi), ối a [uôn Kmrơng Pro\ng A, cheăm Ea Tu, pơlê kong kơdrâm {uôn Ma Thuột ăm ‘nâi, jâ ‘nâi te\n hmôu sap ing jâ ối ku\n, pơxiâm vâ pho#m xông kân. Nôkố jâ hiăng krâ pá ai ivá vâ lăm a chiâk, te\n tơmeăm vâ hiăng chiâng tơmeăm ki hmâ [ă jâ rêm hâi. Tung hơnăm hiăng luâ, jâ hiăng te\n châ chât plâ mâu bung, hmôu, jiâ, rơmoăng tu\m túa, tê ăm hên mâu rơpo\ng tung pơlê [ă mâu pơlê ki achê.

Tơmeăm djâ te\n châ hên ngế vâ rôe xua troăng ki rơneăm pro le\m, krá kak. Kơxo# liăn châ xo ing tê tơmeăm te\n dêi jâ hiăng veăng kum ăm jâ ăm dêi kuăn ‘ne\ng hriâm [ă veăng pơtối râng vế túa te\n roh ton nah:

‘’Nôkố a hlối te\n hlối tê, te\n ếo kơnốu, ếo pơtâk vâi kơdrâi, vâ tối châ xo rơkê ôh tá hên to lâi, la híu prăm há . Rêm khế  a te\n [ă tê châ sap ing 1 -2 plâ. Nôkố hiăng klêi kâ Têt á xuân mơ-eăm  pơtối te\n nếo, to drêng châi tamo tê pơtê, tâng mo châ xuân te\n, ôh tá lôi to kuăn ‘ne\ng kuăn cháu che\m mơ’rêh pin, pin ối a hngêi pin mơdoh chôu te\n vâ tăng tơ’nôm liăn’’.

***Cheăm Gung Reh, tơring Di Linh cho cheăm ki xiâm ‘na mơjiâng thôn pơlê nếo a kong pơlê Lâm Đồng. Rơtế [ă tơdroăng ki ‘no liăn dêi Tơnêi têa, vâi krâ nho\ng o a mâu hdroâng kuăn ngo a cheăm xuân hiăng mơ-eăm mơnhông mơdêk cheăng kâ vâ ai tơdroăng rêh ối phâi tơtô. Pôa K’Đor, ối khe\n cho Bàp N’Hanh, sôk ro tối:

‘’Đảng, Tơnêi têa tơmâng ngăn to\ng kum hên, mơjiâng hngêi trăng, troăng klông, pro tơ’lêi hlâu ăm vâi krâ nho\ng o akố mơ-eăm cheăng kâ châ tơtêk. Nôkố, rơpo\ng ki lâi xuân hiăng roê tu\m mâu kế tơmeăm xúa tung rơpo\ng hngêi, xuân môi tiah tung pêi cheăng kâ, môi tiah rơxế honda, rơxế ô tô, kơmăi kơmok tu\m túa vâ xúa. Vâi krâ nho\ng o kơhnâ tơ’noăng dêi rơpó pêi cheăng kâ, vâ rêh ối rế hía rế xông tơtêk’’.

***Tiô riân ngăn dêi Khu ngăn pêt mơjiâng kế tơmeăm [ă rak ngăn pơkeăng xôh kơdê oâ hdrong kong pơlê Gia Lai hơnăm 2018, [ăng tơnêi pêt báu ki mơdâ pêt tung lâp kong pơlê vâ chê 70 rơpâu ha. Kơnôm kuăn pơlê mơdâ pêt hên hdrê báu ki nếo môi tiah HT1, hương cốm, OM4900, OM6976… mê ki dâi le\m dêi báu gá tơniăn khât, châ sap ing 65 tă troh 70 tă/ha.

Pôa Pưi, kuăn pơlê a pơlê Đúp, cheăm Hà Bầu, tơring Đăk Đoa, kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, rơpo\ng pôa sôk ro xua hơnăm 2018 poê xo châ vâ chê 50 kơxâk báu. Pôa loi tơngah rơnó ki nếo rơpo\ng pôa kô châ hên tâ:

‘’Tơná á, apoăng hơnăm kố hiăng hbrâ tu\m mâu têa vâ ‘mot tung klâng, ai tu\m têa môi tiah hơnăm nah mê báu hiăng mơdâ klêi xua kong prâi tơniăn le\m tâ. Vâi krâ nho\ng o tung pơlê xuân tiah mê há, klêi kơ’nâi mơdâ, mê pơxiâm pui nhâ, ăm báu gá ai kuăn, rak tơniăn tơdroăng ki tơdah hơnăm nếo. Hơnăm kố, klâng báu ki ku\n ai tu\m têa, pêi cheăng apoăng hơnăm hlo sôk ro khât’’.

A Sa Ly – Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng