Sap mâu hâi mơ’nui khế 10, a mâu cheăm pêt kơphế, môi tiah Hà Mòn, Đăk Mar, Đăk Hring, pơlê kân Đăk Hà…dêi tơring Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum hiăng pơxiâm chiâng mâu kơchơ pêi cheăng bê tu\m mơngế pêi cheăng vâ lăm krí kơphế.

Rơpo\ng ai vâ chê 3 ha kơphế, hơnăm ki lâi xuân thế tăng mung mơngế veưng krí, pôa Đào Xuân Liêm, thôn Thống Nhất, cheăm Hà Mòn tối ăm ‘nâi, nếo apoăng rơnó mê yă mung mơngế krí kơphế hiăng tâk sap 75.000 tâk 80.000 liăn môi tă drêh:

‘’Kuăn pơlê ki lăm krí kơphế vâi thế to yă mơhá ăm vâi. Mơdêk yă rơpo\ng ki lâi hên kơphế mê vâi thế tiô. Tung rơpo\ng á ôh tá ai mơngế krí la hiăng krí dêi hên, rơpo\ng ki lâi krí kơphế hên, ôh tá teăm mê thế tiô’’.

Vâ krí kơphế tung [a\ng deăng vâ chê 1.700 ha kơphế, rơtế [a\ mơngế pêi cheăng tung rơpo\ng, lối 1.200 rơpo\ng kuăn pơlê a cheăm Hà Mòn, tơring Đăk Hà kal mung tơ’nôm lối 1.300 ngế krí kơphế a rơnó kố.

{a\ yă mung 80.000 liăn môi tă drêh môi tiah dế nôkố, mê môi hâi krí châ sap 6 troh 8 tă drêh, môi ngế krí châ dâng 500 rơpâu liăn. Rơtế [a\ tơdroăng mơhá liăn hnoăng ăm mâu ngế krí kơnâ, rơpo\ng ki xo mơngế krí kơphế thế tơpui pơlông le\m vâ mơhnhôk, kheăn kơdeăn teăm tơdrêng. Pôa Nguyễn Thái Lâm, Pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Hà Mòn, tối ăm ‘nâi:

‘’Rơpo\ng xo mơngế pêi cheăng drêng tăng mung vâi krí thế tơpui pơlâng. Drêng hiăng klêi krí kơxêi xuân thế ai ki kố ki mê vâ mơhnhôk vâi nếo hâk vâ krí ăm pin. Tâng mơngế ki xúa mơngế pêi cheăng tơpui ôh tá le\m hiâm mê vâi kô vêh ôh tá vâ pêi cheăng xếo.

Ki kố cho tơdroăng ki pá ăm mơngế tăng mung mơngế pêi cheăng a kố. Pak^ng mê nếo, ai môi tơdroăng pá nếo, vâi krâ pói vâ rơpo\ng tơná re\ng krí klêi, xua mê mơngế ki mung mơngế krí kô mơdêk yă mơhá’’.

Vâ ai mơngế krí lối 5.500 ha kơphế, ví tơdroăng ôh tá ai mơngế krí, yă to kơnâ, sap mơ’nui khế 9, Vi [an tơring Đăk Hà hiăng mơjiâng pơkâ tăng mơngế pêi cheăng tung tơring.

Tung mê pơkâ thế Vi [an mâu cheăm, pơlê kân kal mơngế pêi cheăng [a\ krếo mơngế pêi cheăng thế ai tơru\m tơniăn tung veăng kring vế, gak ngăn a kơpong thôn pơlê, tơniăn pơlê pơla [a\ pơxúa pơla péa pâ. Pak^ng mê, khu kăn pơkuâ xuân mơjiâng yă mung mơngế krí kơphế vâ kuăn pơlê séa ngăn.

Ki nhên [a\ mâu tíu tơbăng, prôk lăm achê tung 5km, yă mung mơngế krí cho 80.000 liăn môi tă kơphế drêh; ngo ngối rơnâk 20%, troăng prôk sap 5 troh 10 km cho 85.000 liăn; tíu ngo ngối, rơnâk 30%, troăng prôk 10 troh 20km cho 90.000 liăn môi tă.

Maluâ hiăng ‘nâi hdrối, pơkuâ mơngế pêi cheăng, laga tiô pôa Nguyễn Tường Thắng, Kăn pơkuâ [ơrô pêi chiâk deăng [a\ mơnhông mơdêk thôn pơlê tơring Đăk Hà, tơdroăng tăng mơngế krí kơphế hơnăm kố xuân pá puât ‘nâng:

‘’Tăng mơngế krí kơphế rơnó kố pơtối pá puât xua mâu hơnăm hdrối ai mơngế krí kơphế ing peăng Kơnho\ng mot akố, klêi mê, ing peăng Hdroh tơnêi têa tâk a kố lăm krí kơphế. Laga péa rơnó kố nah mâu kơpong peăng tơbăng, peăng Hdroh ai hên ko\ng ti, khu tê mơdró kong têa ê, mâu ngế pêi cheăng hiăng pêi amê, xua mê mơngế pêi cheăng a peăng Hdroh tơnêi têa tâk krí kơphế cho iâ. Hơnăm kố ‘nâi nhên kô pơtối trâm pá puât. Yă mung mơngế pêi cheăng a Đăk Hà hơnăm kố ai sap 80 troh 90 rơpâu liăn môi tă drêh, kơnâ tâ hơnăm nah’’.

Khoa Điềm chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng