***Têt hiăng vâ chê troh, rơtế [ă lâp tơnêi têa, khu kăn pơkuâ rêm râ tung kong pơlê Gia Lai xuân hiăng kơdo mơ-eăm to\ng kum Têt ăm kuăn pơlê. Pôa Đinh Guin, Kăn pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Kdang, tơring Đăk Đoa, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi, cheăm hiăng to\ng kum mâu pơlê hdroâng kuăn ngo [ă kơlo 5 rơtuh liăn 1 pơlê vâ kuăn pơlê koh tơdah suâ Têt. Tơdrêng amê, cheăm xuân hiăng lăm mơnhên ngăn a tâi tâng mâu pơlê vâ veăng kum ăm mơngế kơtiê, rơpo\ng ki xahpá châ kâ Têt:

‘’Hơnăm 2018 kong mêi hên, kơphế, tiu, kơxu yă ôh tá kơnâ mê tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê pá tâ tâng vâ pơchông ngăn [ă mâu hơnăm hdrối nah, maluâ ti mê, Đảng ủy, Vi [an hiăng mơhnhôk vâi krâ-nho\ng o mâu thôn pơlê koh tơdah Têt hơniâp ro, kơd^ng [ă tơniăn. Pak^ng troăng hơlâ dêi Tơnêi têa mê cheăm ngin xuân ối ‘no liăn dêi cheăm vâ rôe tơmeăm bruô ăm mâu rơpo\ng ki xahpá tâ, vâ vâi ai mâu hâi Têt châ phâi tơtô môi tiah mâu rơpo\ng ki ê há tung cheăm. Ki xiâm dêi tơdroăng kố mê cho, rêm hngêi rơpo\ng tung cheăm KDang pơrá kâ Têt hơniâp ro, ôh tá lôi ai rơpo\ng ki lâi ôh tá châ tơdah Têt’’.

***}ư Đang Ya cho cheăm kơpong 3 dêi tơring }ư Pah, Gia Lai. [ă túa pơkâ rêm ngế kuăn pơlê pơrá châ tơdah rơnó hơngui phâi tơtôu, hơniâp ro. Vi [an hnê ngăn cheăm séa ngăn bruô  tơmeăm ăm lối 50 rơpo\ng kơtiê. Rơtế amê, drêng kố, mâu khu pú hên a cheăm xuân hiăng kơhnâ rak ngăn tơdroăng rêh ối ăm khu. Nâ Siu H’Nghen, kăn hnê ngăn vâi kơdrâi cheăm }ư\ Đăng Ya, tơring }ư Pah, kong pơlê Gia Lai tối ăm ‘nâi:

‘’Hdrối vâ troh Têt, rêm hơnăm, ngin pơrá séa ngăn ai mâu nâ o ki lâi kơtiê, kal châ to\ng kum tung rôh kố, malối cho vâi kơdrâi ki ai tơdroăng rêh ối xơpá. Hơnăm hiăng luâ, ngin mơjiâng khu ki rak liăn tơlo tung rôh Têt, ngin hnê mơhno ăm khu pơkuâ ngăn chi ho#i vâi kơdrâi mâu thôn xo mâu iâ vâ roê tơmeăm bruô ăm mâu nâ o kơtiê tơdah rơnó hơngui sôk ro, phâi tơtô, rêm ngế châ to\ng kum tâi, vâ rêm ngế rơtế châ kâ Têt tơniăn le\m, ai tu\m tơmeăm’’.

***Khu kăn pơkuâ [ă mâu khu râ, kơvâ cheăng a kong pơlê Kon Tum xuân hiăng mơhnhôk hên mâu râ to\ng kum tơmeăm Têt ăm mâu rơpo\ng hngêi. {ă lối 22.800 rơpo\ng kơtiê [ă 8.700 rơpo\ng vâ chê kơtiê dêi kong pơlê, mâu tơring, cheăm hiăng chêh xo inâi, lăm ngăn, mơnhên ngăn rêm rơpo\ng hngêi vâ ai troăng hơlâ to\ng kum. Tơdroăng ki tơku\m po Hâi kơ-[ăn tơxông ngiât, kâ Têt tơdjuôm a vâ chê 600 to pơlê dêi hdroâng kuăn ngo tung kong pơlê xuân hiăng châ pêi pro krâu khât.

Pôa A Thủy, Kăn hnê ngăn Vi [an Măt tra#n tơnêi têa Việt Nam dêi cheăm Đăk Tờ Lùng, tơring Kon Braih tối, cheăm ai 8 to pơlê [ă ai 2.300 pơ’leăng mâ mơngế ki hên to hdroâng kuăn ngo Rơteăng, tối ăm ‘nâi:

‘’Hbrâ vâ troh hâi Têt Lo hơnăm nếo 2019, Măt tra#n Tơnêi têa Việt Nam dêi cheăm xuân hiăng ‘nâi nhên tơdroăng rêh ối dêi mâu thôn ‘na hâi ki vâ chê troh Têt, klêi mê, hiăng hbrâ rơnáu ăm Hâi ki bruô kơ-[ăn tơxông. Mâu thôn pơlê hiăng chêh pơtroh inâi sap ing hâi má 22 troh hâi má 28 âm l^t, kô kâ Têt tơdjuôm. Măt tra#n cheăm xuân hiăng tơru\m cheăng [ă mâu khu râ, kơvâ cheăng hnê mơhnhôk kuăn pơlê kâ Têt tiô túa kơd^ng, ôh tá mơ’nhê hên kế tơmeăm.

Pak^ng mê, Măt tra#n tơdah xo tơmeăm khoăng dêi tơnêi têa, kong pơlê, tơring bruô ăm tơná kuăn pơlê, vâ rơpo\ng ki lâi xuân tơniăn châ kâ phâi tơtô tung mâu hâi Têt’’.

***Cho cheăm ki malối xơpá dêi tơring Lak, kong pơlê Dak Lak, Ea Rbin ối troh 44% kơxo# rơpo\ng ối tung rơpo\ng kơtiê. Pôa Đặng Xuân Kiên, kăn hnê ngăn cheăm Rbin, ăm ‘nâi: cheăm hiăng rơtế [ă mâu khu tơru\m pơlê pơla, mâu khu ki ai tuăn hiâm hơ-ui rak ngăn to\ng ăm mâu rơpo\ng ki ôh tá ai kế kâ tung rôh Têt.

‘’Cheăm Ea Rbin hiăng pêi pro hnoăng cheăng séa, riân ngăn mâu ngế ki ai troăng hơlâ to\ng kum, mâu rơpo\ng kơtiê, hdroâng kuăn ngo a kố ki mơni kơklêa drêng báu tá hâi teăm tum vâ châ to\ng kum tơdrêng. Pák^ng mê, ối mơhnhôk mâu kơxo# liăn ing pơlê pơla vâ tơku\m lăm pôu, kơ-êng, hbru tơmeăm ăm mâu rơpo\ng kơtiê. Ngin xuân tơku\m po mâu rôh hdruê xuâng koh mơnê Đảng, sôk ro rơnó hơngui, rak tơniăn ăm kuăn pơlê ai môi rôh Têt khôi hmâ sôk ro, tơru\m, kơd^ng [ă tơniăn le\m’’.

***A cheăm Thuận An, tơring Dak Mil, kong pơlê Dak Nông, cho cheăm ối achê tíu tơkăng kong, hơnăm nah cheăm hiăng châ plah hnoăng mơjiâng thôn pơlê nếo. Cheăm hiăng mơjiâng pro lối chât to troăng prôk tâi tâng xo\n ai 18km, tâi tâng kơxo# liăn ki mơ’no pro mê ai lối 22 rơtal liăn, tung mê, kơxo# liăn ki mơhnhôk tung kuăn pơlê ai 10 rơtal liăn.

Pôa Y Yăm, Krâ pơlê a pơlê Bu Dak, cheăm Thuận An tối ăm ‘nâi, tung mơjiâng thôn pơlê nếo, khu râ Đảng, khu kăn pơkuâ to\ng kum ngăn khât [ă kơjo pêi pro a mâu pơlê cheăm hdroâng kuăn ngo, pơlê ki xahpá mê tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê hiăng hơ’lêh re\ng. Hơnăm nah, bu tối to tung pơlê kố, hiăng ai lối chât rơpo\ng mơjiâng hngêi ki nếo, krá kâk, le\m lih. Mâu hâi vâ chê Têt, Khu pơkuâ ngăn Đoân droh rơtăm hiăng krâ pul on drô troăng tung pơlê, mê tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê khoh chía rế ro hên tâ nếo.

‘’Dế nôkố, tơdroăng pêi cheăng kâ dêi vâi krâ-nho\ng o rế hía rế chía kro mơdro\ng, rêm rơpo\ng kuăn pơlê pêt kơphế châ xo sap ing 3 troh 4 ta#n. Troăng prôk, hngêi trung, hngêi pơkeăng hiăng châ tơnêi têa ‘no liăn mơjiâng pro tu\m. Rêm hơnăm drêng troh a hâi Têt mâu rơpo\ng đi đo hbrâ dêi kơ-[ăn ke\o, rôe ếo nếo ăm kuăn ‘ne\ng, klêi mê pro kơ-[ăn tek vâ kâ. Tung mâu hâi Têt, vâi krâ-nho\ng o tơku\m mơđah to\n chêng, tơgôu koăng, hơdruê xuâng hnối rơkâu dêi pó mot tung hơnăm nếo trâm hên tơdroăng pon mơhúa’’.

***Tơdjuôm [ă tơdroăng hơniâp ro ki hơ’lêh a pơlê pơla, vâi krâ-nho\ng o mâu hdroâng kuăn ngo a Tây Nguyên dế phiu niu hbrâ rơnáu koh tơdah Têt tiô túa hmâ:

***Rế vâ chê troh hâi Têt, tơdroăng ki sôk ro a mâu pơlê, cheăm dêi hdroâng kuăn ngo dêi kong pơlê Kon Tum hlo hơniâp ro khât. A pơlê Kon Hring, cheăm Diên Bình, tơring Đăk Tô, lối 270 rơpo\ng kuăn pơlê dế hbrâ rơnáu mâu kế tơmeăm Têt. Hngêi ki lâi xuân mơ-eăm, roê tơmeăm vâ tơdah Têt tiô túa ki hiăng hbrâ tu\m têk tro khôi túa. Ngoh A Châu, môi ngế kuăn pơlê tung pơlê kố ăm ‘nâi, Têt hơnăm kố rơtế [ă tơdroăng ki tơku\m po krê a rêm rơpo\ng hngêi, vâi krâ nho\ng o a pơlê Kon Hring ối tơku\m po kâ Têt tơdjuôm a Kuât dêi pơlê:

‘’Vâ hbrâ tơdah Têt hơnăm nếo 2019 rơpo\ng á xuân môi tiah vâi krâ nho\ng o tung pơlê hiăng lăm tung kong pê kơtro, pêi chêm, ai hơ’nêh mâm têng khăng. Kố cho mâu kế kâ dêi khôi vâi krâ roh nah, hngêi ki lâi xuân kal ai tung rôh Têt. Vâi krâ nho\ng o xuân hiăng hbrâ pế drôu xiâm, môi rơpo\ng lơ 3, 4 rơpo\ng rơtế tơdjuôm xiâm drôu vâ hbrâ ăm rôh Têt. Hngêi ki lâi tung pơlê xuân hbrâ phái tơxông vâ pro kơ-[ăn chưng ngiât. Khu rak ngăn thôn xuân hiăng tối tơbleăng ăm vâi krâ nho\ng o tơku\m mơgrúa le\m mâu hơlâ troăng tung thôn, pơlê, rơnuâ kuât, bo cheăng vâ hbrâ sôk ro hơngui, tơdah Têt’’.

***Pơlê Pờ Nàng, cheăm Tú An, pơlê kong krâm An Khê, kong pơlê Gia Lai cho tíu ki rêh ối dêi vâi krâ-nho\ng o hdroâng Bơhnéa. Hdrối hâi vâ mot tung hơnăm nếo, pơlê kong krâm An Khê hiăng mơhnhôk mâu khu râ, kơvâ cheăng vâ ‘mâi rơnêu, ăm xe\n hngêi trăng kuăn pơlê a pơlê Pờ Nàng troh rêh ối a tíu ki nếo, kân rơdâ, krúa le\m tâ, bâ phuâng tâ. Ngoh Đinh Văn Thuyết, kăn pơlê Pờ Nàng tối ăm ‘nâi, vâi krâ koh tơdah Têt a pơlê ki nếo ai hên tơdroăng ki hơniâp ro [ă dế loi tơngah kôm trâm tơdroăng pon mơhúa tung hơnăm nếo:

‘’Hdrối nah, vâi krâ-nho\ng o pin ôh tá ‘nâi pêi cheăng kâ, nôkố kơnôm ai khu râ pơkuâ to\ng kum ngăn khât mê vâi krâ-nho\ng o hiăng hlê ple\ng tung pêi cheăng kâ, tơdroăng [ă rêh ối hiăng phâi tơtô hên tâ. {ă tơdroăng ki xe\n pơlê nếo mê apoăng kuăn pơlê ôh tá rơhêng vâ ối a tíu ki nếo. La klêi kơ’nâi hên hdroh khu kăn po hneăng hôp, mơhnhôk, tơpui tối mâu tơdroăng ki tro, ki ‘ló, ai pơxúa ăm vâi krâ, drêng mê vâi krâ nếo vâ tơmâng, lăm pro pơlê nếo. Dế nôkố, vâi krâ-nho\ng o pin mơnê Đảng, Tơnêi têa, khu kăn pơkuâ hiăng kum ăm kuăn pơlê pin ai tơdroăng rêh ối tơniăn. Hơnăm ton hiăng luâ, hơnăm nếo hiăng troh pói rơhêng vâ vâi krâ-nho\ng o achê, hơngế mo rơdêi, pêi cheăng kâ rế tơtêk’’.

***Thôn Ka Long, cheăm Hiệp An, tơring Đức Trọng, kong pơlê Lâm Đồng ai lối 300 rơpo\ng, ki hên cho hdroâng kuăn ngo K’ho. Kơnôm ing hơ’lêh mâu hdrê pêt tiô troăng ki xúa kơmăi kơmok chal nếo, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê a kố rế hía rế chía niân. Pôa Rơnai K’Hùng, kăn pơkuâ thôn Ka Long, ăm ‘nâi, Têt kố vâi krâ nho\ng o hdroâng K’ho tơdah hơnăm nếo ai tu\m tơmeăm xua kơnôm ing rơnó pêt reăng châ tơ-[rê:

‘’Nôkố ki hên vâi krâ nho\ng o hơ’lêh pêt mâu hdrê loăng ki tơ-ê dêi rơpó pro ai pơxúa ‘na cheăng kâ, môi tiah pêt kơchâi, reăng tu\m túa tiô troăng ki xúa kơmăi kơmok rơxông nếo. Rôh Têt hơnăm kố, rơnó reăng vâi krâ nho\ng o pêt mơni kô pro ai pơxúa ăm tơdroăng ki pêi lo liăn, vâi krâ nho\ng o kâ Têt kô sôk ro tâ. Malối, á sôk ro hlo mâu rơxông hơnăm ối nếo hâi kố hiăng ‘nâi kơhnâ hriâm tâp vâ ai tơdroăng ki rơkê ple\ng tung mơnhông mơdêk cheăng kâ a tơring, cheăm’’.

***Pôa Y Ký Niê, ối tối cho pôa Vô, ối a [uôn Trưng, cheăm Krông Jing, MDrăk, kong pơlê Dak Lak tối ăm ‘nâi, pôa ai 5 ngế kuăn la tâi tâng pơrá hiăng mơjiâng on veăng [ă lo ối krê, ai ngế ki ối achê hngêi, ai ngế ki ối hơngế. La rêm roh troh Têt, mâu vâi kuăn pôa pơrá vêh troh a hngêi rơkâu Têt nôu pâ, jâ pôa, rơtế dêi pó kơpuih, văng, xut krúa hngêi trăng, troăng prôk, pôh í, kơxuô pế kơ-[ăn tơxông vâ koh tơdah Têt:

‘’Ngăn tiô kơ tơdroăng ki tơná ai, pin ai í mê kô pôh í, ai tơxông kô pro tơxông, kơxuô kơ-[ăn tơxông, tâi tâng cho vâ khoh ai hâi Têt ki hơniâp ro sôk suâ, hơnăm nếo ai hên tơdroăng ki pon mơhúa, mo le\m. Môi tiah rơpo\ng á nôkố bu ối 1 ngế kuăn kơdrâi hdrui ối [ă nôu pâ, mâu ki ê hiăng xo dôh, xo mế [ă hiăng lo klâ krê. Hâi apoăng hơnăm nếo, mâu vâi kuăn hiăng vêh tơku\m akố, rơkâu Têt nôu pâ, jâ pôa, hâk rơnó hơngui tơdah Têt rơtế [ă rơpo\ng hngêi, tung mâu hâi apoăng lo hơnăm nếo, klêi mê ah, vâi kô pơtối lo pêi cheăng nếo, vâ mơnhông pêi chiâk pêi deăng, cheăng kâ lo kế tơmeăm’’.

***Mot tung hơnăm nếo Kỷ Hợi 2019, ai mâu rơpo\ng ki ai tơdroăng rêh ối xơpá a cheăm tơkăng kong Quảng Trực, tơring Tuy Đức, kong pơlê Dak Nông châ ối tung hngêi ki nếo. Mê cho tơmeăm ki ai pơxúa khât xua mâu khu ki ai tuăn hiâm hơ-ui diâp ăm. Kâu lak [o# Khu tơru\m pâ mơjo [ă Kâu lak [o# Khu tơru\m to\ng a tíu tơkăng kong, kong pơlê Dak Nông hiăng tơru\m [ă mâu khu ki to\ng kum tơmeăm tơku\m pơcháu hngêi tuăn pâ kơnâ 60 rơtuh liăn ăm rơpo\ng nâ Nguyễn Thị Châu ai tơdroăng rêh ối xơpá a [on Bu Răk, cheăm Quảng Trực. Xuân akố, khu kố hiăng kum 40 rơtuh liăn vâ pro hngêi ăm o Thị Hợp, hdroâng kuăn ngo M’nông ki kuăn tê ôh tá ai nôu pâ.

Tơdah xo tơmeăm ki ai pơxúa kố drêng vâ troh Têt khôi hmâ, jâ Thị Vanh, xăng dêi muăn Hợp [riê lo têa mâ.

‘’Rơpo\ng á mơnê khu ki to\ng kum hiăng mơjiâng pro hngêi ối ăm rơpo\ng á, khu kố hiăng bruô tơmeăm, kế kâ ăm vâi krâ nho\ng o ngin, khế ki lâi xuân bruô ăm tơmeăm kâ ăm [on Bu Răk, ngin pâ mơnê khât kơ mâu khu ki to\ng kum kố pơlê kố. Pơlê ngin ki hên cho hdroâng kuăn ngo, tơdroăng rêh ối xơpá, hiăng châ to\ng kum ăm phái, têa măm, [o#t ngot, ếo tơtô. Vâi krâ nho\ng o ngin mơnê hên khât, rơpo\ng ngin pâ mơnê khu ki pleăng dêi hnoăng cheăng tơmeăm hên khât yoh’’.

Nhat Lisa-Katarina Nga tơplôu [ă tơbleăng