***Koh tơdah hơnăm nếo Canh Tý 2020, ai 47 rơpo\ng hdroâng Rơteăng a pơlê Kon Tum, cheăm Đăk Na, tơring Tu Mrong, kong pơlê Kon Tum ai mâu tơdroăng tơche\ng ki le\m tro. Drêng ôu drôu xiâm a hâi kâ hmê dêi mâu pơlê pơla apoăng hơnăm nếo, rơpo\ng ki lâi xuân tối hâk vâ ai pơkâ mâu tơdroăng ki hơ’leh nếo, vâ pêi pêt hdrê loăng, păn mơnăn mơnôa. Vâi krâ - nho\ng o hnê tối dêi pó túa pêt báu, pêt pôm loăng vâ ti lâi bê kế kâ. Tâng vâ châ hluăn ing tơdroăng kơtiê tơniăn mê athế pêt tơ’nôm loăng kơphế, pêt mâu hdrê loăng pơkeăng, môi tiah sâm kơxái, sâm Ngọc Linh….

Ngoh A Ôi, rơpo\ng ai 1 ha pôm loăng, 2 sao báu klâng, 3 sào kơphế hơnăm má 4 hiăng tối tơdroăng vâ pêi kâ dêi rơpo\ng hngêi tung hơnăm nếo 2020:

‘’Rơpo\ng á tơmiât tung hơnăm 2020 kô tơku\m ‘no liăn vâ rôe pêt mâu hdrê loăng ki kơnâ, ki rơhêng vâ tối cho loăng pơkeăng, môi tiah: sâm kơxái, sâm Ngọc Linh…. Mâu deăng pôm loăng kô châ hơ’leh pêt hdrê loăng nhe\n, [ă chiâk deăng ki chía tơbăng, achê têa kroăng, têa plông mê kô rôe hdrê kơphế vâ pêt. Mâu tơmeăm pêt mê pơrá athế xúa phon rơvât, xúa khoa hok kih thuât, hriâm nho\ng o Xuăn hiăng hnê tối.

Pói tơngah, mâu tơdroăng ki klâi ki rơpo\ng hngêi á tơmiât vâ pêi tung hơnăm nếo 2020 pói tơngah kô chiâng ai păng ‘nâng, châ hên kế tơmeăm, tê châ kơnâ liăn; ôh tá xê to rơpo\ng á, mê vâi krâ-nho\ng o tung cheăm pơrá ai tơdroăng rêh kâ ối phâi tơtô, châ pêi lo liăn hên’’.

***Tiô tơdroăng tơmiât vâ pêi kâ tung hơnăm nếo 2020, ngoh Điểu Áng, pơlê Ting Wel Đơm, cheăm Dak Nia, pơlê kong krâm Gia Nghĩa, kong pơlê Dak Nông pói rơhêng vâ tiah kố:

‘’Tiô tơdroăng á tơmiât tung hơnăm nếo 2020 rơpo\ng á pơtối rak ngăn dêi loăng kơphế [ă hbrâ vâ krí dêi plâi hôt, pơtối xúa vâ rak ngăn dêi kơdrum deăng ăm i tơniăn tâ. Á xuân rơhêng vâ păn í, chu vâ mơnhông tơdroăng pêi cheăng kâ ăm dêi rơpo\ng hngêi, pói rơhêng vâ hơnăm nếo khu kăn pơkuâ pơkuâ to\ng kum vâ troh a hơnăm 2020 kố ah, rơpo\ng á kô tơniăn tung pêi cheăng kâ’’.

*** Thôn K’Long, cheăm Hiệp An, tơring Đức Trọng, kong pơlê Lâm Đồng ai lối 600 rơpo\ng, ki hên cho hdroâng K’ho. Sap ing hâi ki hơ’leh pêt kơchâi, klêi mê nếo, pêt reăng tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê a thôn K’Long hiăng chía tâ hdrối nah. Pôa K’Hùng, kăn thôn K’Long tối ăm ’nâi, hơnăm nah, kơnôm mơnhông pêi chiâk deăng tiô túa ki tơru\m mê tơdroăng pêi pêt [ă mơ’no tê dêi tơmeăm pêt hiăng châ tơniăn, kơxo# liăn ki pêi lo mê hiăng châ hên tâ tâng vâ pơchông ngăn [ă hơnăm hdrối nah.

Mot tung hơnăm nếo, vâi krâ - nho\ng o pơtối po rơdâ pêt chiâk deăng, mơnhông pêt kơchâi, pêt reăng a K’Long châ mơnhông hên tâ nếo:

‘’Hdrối nah, vâi krâ - nho\ng o hmâ pêt hên báu nôkố hiăng hơ’leh pêt hên kơchâi, reăng. Kuăn pơlê hiăng ‘nâi xúa khoa hok kih thuât kơnôm tiah mê, tơdroăng pêi mơjiâng tơmeăm rế hía rế tơtêk hên tâ. Tung thôn, kuăn pơlê tơru\m rơtế dêi pó mơjiâng pơlê cheăm rế hía rế kro. Tung hơnăm nếo, ngin mơhnhôk rơxông nếo tung thôn hriâm tâp [ă lăm pêi cheăng a Pơlê kong kân Hồ Chí Minh kơdo mơ-eăm tăng troăng vâ khoh châ mơ’no tê kơchâi, reăng, po rơdâ tíu ki tê mơdró kum ăm kuăn pơlê châ pêi lo liăn, kơdroh tơdroăng ki tro khu mơdró hjip yă’’.

*** Tơdrêng [ă tơdroăng phiu ro koh tơdah mot hơnăm nếo Canh Tý 2020, rêm ngế kuăn pơlê Rơteăng pơrá hiăng tơmiât tơche\ng mâu tơdroăng ki tơná [ă rơpo\ng vâ pêi pêt vâ khoh châ ai tơdroăng rêh phâi tơtô tâ. Ngoh A Ku, hngêi ối a pơlê Tê Pen, cheăm Văn Lem, tơring Đăk Tô, kong pơlê Kon Tum tối tiah kố: Rơpo\ng á cho rơpo\ng ki ai tơdroăng rêh kâ ối ki xahpá tung pơlê. Tơnêi tíu vâ pêi cheăng kâ ga bu iâ.

Á hiăng tơmiât đi đo, vâ khoh pêi lo hên kế tơmeăm mê ôh tá chiâng pêt tơmeăm, hmốu pơlôi tiah mê, tơkôm to hâi ki krí xo. Mê athế ‘nâi rơvât phon, xôh pơkeăng kơdê pơreăng. Hơnăm nếo kố, á xuân athế hơ’leh tuăn tơmiât, túa pêi pro mê nếo tơngah chía phâi iâ:

‘’Rơpo\ng á pêt ai 1 ha pôm loăng [ă 500 xiâm loăng kơphế hơnăm má 2. Hơnăm kố nah á pêi lo liăn bu iâ xuân pêt ôh tá hên. Hơnăm nếo, rơpo\ng á kô rak ngăn dêi krâu tâ vâ ngah pêi châ hên tâ. Á pói rơhêng vâ tung hơnăm nếo kố, Khu kăn pơkuâ [ă kăn [o# ngăn kơvâ chiâk deăng pơtối po mâu lâm hnê hriâm vâ rơpo\ng á châ hlê ple\ng ‘na khoa hok kih thuât xúa tung tơdroăng rak ngăn kơphế mê nếo châ xo hên kế tơmeăm. Á dế nôkố pói tơngah kơphế dêi rơpo\ng a hơnăm má pái kố kô châ krí xo dêi hên tâ’’.

Tơdroăng cheăng mơjiâng thôn pơlê nếo hiăng kum pro ai ki hơ’leh hên khât tung lâp lu mâu kong pơlê kơpong Tây Nguyên. Hơnăm nếo hiăng troh, hên kong pơlê, tơring, cheăm pơtối po troăng hơlâ vâ pêi pro le\m tro tâ nếo tơdroăng cheăng kố.

*** Cheăm Dliê Ya, tơring Krông Năng, kong pơlê Dak Lak a mâu hâi apoăng hơnăm nếo kố, prôk lăm a mâu troăng ki châ tôh [ê tong, toh chhá kơxu kô châ mơnhông mơdêk tơdroăng rêh ối ing tơnêi ki tro răng [om pro tơ’nhê a chal tơplâ nah. Pêi pro tiô tơdroăng ki xiâm dêi tơnêi têa ‘na mơjiâng thôn pơlê nếo, cheăm hiăng ai hên túa ki rơkê, tơtro khât [ă tơdroăng rêh kâ ối dêi pơlê cheăm tơná.

Tung hơnăm nếo kố cheăm hiăng ai troăng hơlâ vâ kum vâi krâ – nho\ng o mơnhông pêi cheăng kâ, mơjiâng thôn pơlê rế hía rế kro mơdro\ng [ă le\m ro tâ. Ngoh Y Te\o Niê, cho Pâ Tư, Kăn hnê ngăn cheăm Dliê Ya, tơring Krông Năng, kong pơlê Dak Lak tối:

‘’Hơnăm nah, a cheăm Dliê Ya ngin tơdroăng rêh kâ ối hiăng tơniăn. Vâi krâ-nho\ng o kơdo mơ-eăm tơkâ luâ xahpá vâ tơniăn tung cheăng kâ - rêh ối. Tung hơnăm nếo, ngin pói rơhêng vâ rêm rơpo\ng hngêi pơrá phâi tơtô, pêi cheăng kâ châ tơtêk, châ tơ-[rê hên. Khu kăn pơkuâ cheăm xuân hiăng veăng kum ăm kuăn pơlê hơ’leh hdrê pêt, hdrê păn vâ mơnhông pêi cheăng kâ, pêt tơvât mâu hdrê loăng plâi kâ vâ mơnhông pêi lo liăn ngân, kơdrum kơphế hiăng krâ mê athế vêh pêt mơjiâng hdrê kơphế ki nếo, dâi le\m tâ, kơtóu plâi hên tâ há’’.

*** Đoân droh rơtăm pơlê Neh, cheăm Ia Tôr, tơring }ư\ Prong, kong pơlê Gia Lai hên hơnăm kố cho tíu ki bâ eăng tung mâu tơdroăng cheăng [ă mơjiâng thôn pơlê nếo. Ing mâu tơdroăng cheăng ki ai pơxúa hên tâ, rêm hơnăm, rêm ngế droh rơtăm dêi pơlê veăng tơlo sap ing 50 troh 70 rơtuh liăn vâ mơjiâng pro mâu tơmeăm khoăng ki kal, hnối to\ng kum ăm mâu rơpo\ng kơtiê châ mung vâ pêi cheăng kâ.

Ngoh Kpuih Lin, hdroâng Jarai, pơlê Neh tối ăm ‘nâi, hơnăm nếo, droh rơtăm dêi pơlê pơtối pơkâ mơ’no pêi pro hên tơdroăng cheăng ki nếo vâ pơtối pêi pro hnoăng cheăng ki nếo:

‘’Hơnăm nah đoân viên droh rơtăm tung pơlê pêi cheăng kâ xuân hiăng châ tơ-[rê khât, mơnhông pêi cheăng kâ. Mâu vâi pơlê bố bố xuân kơhnâ khât tung veăng mơjiâng thôn pơlê nếo. Tung hơnăm nếo mê droh rơtăm ngin kô kơdo mơ-eăm luâ tâ kơ mê nếo tung pêi cheăng kâ, pêt kơphế, păn mơnăn mơnôa vâ mơnhông tâ, pêi lo kế tơmeăm tơniăn tâ. Ki má péa nếo, tơdroăng cheăng dêi Chi đoân cheăng kâ châ pêi lo liăn kơd^ng hên tâ hơnăm nah, ôh tá ai rơpo\ng ki lâi kơklêa, kơtiê xếo. Tơru\m mơjiâng thôn pơlê nếo vâ pơlê cheăm châ mơnhông luâ tâ kơ mê nếo’’.

*** {uôn Kroa B, cheăm }uôr Dăng, tơring }ư\ Mgar, kong pơlê Dak Lak hiăng ai hên tơdroăng ki hơ’leh ing tơdroăng mơjiâng thôn pơlê nếo. Pơlê ai 480 rơpo\ng, hdrối nah ai lối 70 rơpo\ng kơtiê, nôkố bu ối pá 21 rơpo\ng kơtiê. Troh nôkố, tâi tâng mâu rơpo\ng tung pơlê pơrá hiăng ‘nâi xúa khoa hok vâ pêt tơvât mâu hdrê loăng ki ai plâi hên, kơnâ môi tiah tiu, sầu riêng, plâi [ơr tung chiâk kơphế; rôe mâu hdrê ro, pu pái vâ djâ păn tung kơdrum chiâk deăng [ă hên tơmeăm khoăng ki ê. Ngoh Pâ H’Ngap, kăn pơlê Kroa B, cheăm }uôr Dăng, tơring }ư\ Mgar, kong pơlê Dak Lak tối ‘na túa cheăng kâ tung hơnăm 2020:

‘’Hơnăm nếo 2020, ngin kơdo mơ-eăm hnê tối ăm vâi krâ-nho\ng o kơdo mơ-eăm, pêi cheăng kâ mơnhông pêi lo kế tơmeăm, hnê mơhno ăm vâi krâ-nho\ng o ôh tá tơmâng mâu rơkong hnê tối dêi khu ki ‘mêi, tí tăng pơlông djâ, lu lêa vâ pro tơ’nhê tơnêi têa, klêi mê, xuân mơhnhôk mâu vâi krâ ki rơkê hnê tối ăm kuăn cháu ‘nâi rak vế pơtối mơdêk mơhno túa le\m tro dêi hdroâng kuăn ngo tơná, môi tiah to\n chêng tơgôu koăng, rơngê ting ting, tơpui tơdjếi [ă hên mâu tơdroăng ki ê hía’’.

*** Mơjiâng thôn pơlê nếo cho athế hlê ple\ng tiô túa nếo. Mê cho tuăn hiâm dêi pôa Y Xuyên, krâ pơlê Ja Rah, cheăm Nâm Nung, tơring Krông Nô, kong pơlê Dak Nông. Tung roh Têt kố, ôu drôu têa hên, tơ’lêi ai tơdroăng ki pro xôi luât, vâi rơtăm xua ôu drô pou kô tơ’noăng rơxế. Mê krâ pơlê púi rơhêng vâ kuăn ‘ne\ng, cháu chái athế kơhnâ pêi cheăng kâ, mơnhông rêh kâ ối:

‘’Hơnăm nếo, á pơchân tối troh khu droh rơtăm ôh tá pro xôi luât, ôh tá tơ’noăng rơxế. Athế tơmâng thái cô, nôu pâ. Tá hâi teăm tro hơnăm ôh tá chiâng vê rơxế ôu drôu. Ôh tá xo on veăng drêng tá hâi teăm tro hơnăm. Athế ‘nâi tơru\m, to\ng kum dêi pó, kơdo pêi cheăng kâ. Ai pêi ‘nôi mê nếo châ kâ, vâi krâ-nho\ng o athế kơdo mơ-eăm’’.

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng