VOV4.Xơ Đăng - Ƀă tơdroăng ki veăng kum dêi mâu khu râ, kơvâ cheăng, mơngế krê, kơnôm ing tơdroăng ‘’Nôu râng ko’’ xua Khu xiâm ngăn ‘na vâi kơdrâi Việt Nam pơkâ mơ’no, ai hên vâi ‘nĕng kuăn tê, ôh tá ai nôu pâ a kong pơlê Dak Lak hiăng châ ai tơdroăng ki tŏng kum, rak ngăn tá kế tơmeăm ƀă tá tuăn hiâm mơno mơjo pâ. Ing mê, mâu vâi ‘nĕng ai tơ’nôm ivá ki vâ kâi tơkâ luâ mâu tơdroăng ki hía hĕng, pá puât, mơnhông tâi tâng tơdroăng rêh ối.

Hơnăm nah, nôu pâ dêi 2 ngế o Đoàn Nhã Trúc ƀă Đòan Nhã Phương tro hlâ xua pơreăng COVID-19, mê 2 ngế o rêh ối ƀă dêi jâ peăng pá nôu a buôn Kring, cheăm Ea Sin, tơring Krông Ƀuk, kong pơlê Dak Lak. Jâ Võ Thị Ngân, cho jâ peăng pá nôu dêi 2 ngế o mê tối ăm ‘nâi, rơpŏng ối tung inâi kơtiê, ôh tá ai kế tơmeăm ki klâi, thăm nếo tơ’nôm tơdroăng châi tamo mê khu jâ cháu trâm hên tơdroăng pá puât. La xuân ối mơhúa, 2 ngế cháu mê hiăng châ 2 ngế kơdrâi ki mơdró kâ râng ko, tơkêa kô rơtế veăng kum mâu vâi muăn ki vâ iâ hlái ai 5 hơnăm la ngiâ, ƀă mâu tơdroăng cheăng tŏng kum ‘na liăn ngân, kế tơmeăm ƀă mơhnhôk hiâm mơno:

‘’Hơnăm 2021, prế muăn ki mê hiăng chêh dêi inâi cho rơpŏng kơtiê, xua nôu pâ ối tung rơpŏng kơtiê, klêi mê, nôu pâ prế hlâ, prế muăn mê chêh dêi inâi teăng nôu pâ. La troh hơnăm 2022 jâ peăng pá nôu thế prế cháu mot tung inâi dêi rơpŏng jâ vâ jâ prế veăng păn roăng rak ngăn. Tâng vâ tối, tơdroăng rêh ối tung pơlê cheăm kơpong 3 cho xahpá ó khât.

Thăm nếo, jâ đi đo châi kơxêng chêng kŏng, bu chiâng prôk chôa ‘lâng, tâng prôk hơngế jâ ôh tá kâi, xua châi kơxêng chêng krâng’’.

Prế nâ o Nhã Trúc ƀă Nhã Phương châ 2 ngế nôu râng ko mơhnhôk, hơlêm

Xuân cho môi ngế o ki nôu hiăng hlâ, pâ dế lăm pêi cheăng kâ a tíu ki hơngế, 2 ngoh o Lưu Hoàng Anh (8 hơnăm) prế Lưu Nguyễn Hà Vy (2 hơnăm), ối a thôn 3, cheăm Ea Kpam, tơring Cư̆ Mgar bu kơnôm tơngah to jâ ing peăng pâ păn roăng, rak ngăn. Jâ Nguyễn Thị Xuân, 64 hơnăm, cho jâ peăng pâ dêi péa muăn mê hơ’muăn tối, drêng nôu hía muăn Hà Vy tá hâi teăm châ 7 khế. Péa hơnăm hiăng luâ, jâ athế pêi tŭm mâu tơdroăng cheăng, ing păn chu, kúa akrot, krí tiu, krí kơphế, xếo mơngĕn uâng ăm vâi ƀă hên hĕng mâu tơdroăng ki ê vâ ai liăn kum ăm mâu vâi cháu lăm hiâm.

To lâi khế kố, tơdroăng rêh ối dêi 3 ngế jâ cháu hiăng chía tâ iâ kơnôm châ Khu pơkuâ ngăn vâi kơdrâi thôn 3, cheăm Ea Kpam xo păn roăng rak ngăn kơ 2 ngế muăn mê, tiô kơ tơdroăng ‘’Nôu râng ko’’:

‘’Kơnôm ai tơdroăng tŏng kum dêi Khu pơkuâ ngăn vâi kơdrâi thôn 3 ai mâu liăn ngân, tơmeăm vâ păn roăng rak ngăn prế cháu rêm hâi. To ton Khu pơkuâ ngăn vâi kơdrâi troh mơhnhôk 3 ngế jâ cháu vâ jâ păn roăng, rak ngăn cháu chiâng mơngế ki kân. Mơnê tâi tâng mâu khu râ, kơvâ cheăng, khu vâi nâ o hiăng tŏng kum, rak ngăn ngin jâ cháu’’.

A cheăm Ea Kpam, tơring Čư̆ Mgar, kơnôm ing tơdroăng tŏng kum, Khu ngăn vâi kơdrâi hiăng châ tơrŭm cheăng, mơhnhôk mâu khu râ, kơvâ cheăng, mơngế krê râng ko, păn roăng, rak ngăn 6 ngế muăn kuăn tê, vâi muăn ki ai tơdroăng rêh ối kơtiê xáhpá tá troh vâi kân châ 18 hơnăm. Nâ Trần Thị Thuyết, Kăn hnê ngăn Khu vâi kơdrâi cheăm Ea Kpam ai tối, kơnôm ai tơdroăng tŏng kum ‘na kế tơmeăm, maluâ tá hâi teăm hên la ki kal luâ tâ kơ mê cho tơdroăng ki mơhnhôk hiâm mơno mâu vâ muăn.

Tơdrêng ƀă tơdroăng mơhnhôk thế khu râ veăng tŏng kum, Khu ngăn vâ kơdrâi ối mơjiâng túa ‘’Khu vâi kơdrâi tí tăng tôm xo meăm, chhá’’ vâ tê ai liăn kum păn roăng, rak ngăn mâu vâi muăn ki kuăn tê, tơdroăng rêh ối xahpá.

Tiô Khu pơkuâ ngăn vâi kơdrâi kong pơlê Dak Lak ăm ‘nâi, pơreăng COVID-19 hiăng pro 18 ngế vâi hdrêng chiâng kuăn tê nôu pâ. Tơdrêng amê, ai vâ chê 2 rơpâu 300 ngế vâi hdrêng kuăn tê xua ai hên mâu tơdroăng ki ê; tung mê, ai 679 ngế vâi hdrêng kuăn tê tá nôu tá pâ.

Mâu vâi nâ o kơdrâi thôn 3, cheăm Ea Kpam pôu, hbru tơmeăm ăm 2 ngế ngoh o Lưu Hoàng Anh prế Lưu Nguyễn Hà Vy

Pêi pro tiô tơdroăng ‘’Nôu râng ko’’ xua Khu xiâm ngăn vâi kơdrâi pơkâ mơ’no, Khu pơkuâ ngăn vâi kơdrâi kong pơlê Dak Lak xuân hiăng pơcháu hnoăng cheăng ăm tâi tâng rêm râ ngăn vâi kơdrâi athế pêi pro mâu tơdroăng tơtro ƀă tơdroăng ki ai a pơlê cheăm, tơring. Pơxiâm pơkâ pêi pro sap ing mơ’nui hơnăm 2021 troh nôkố, tơdroăng kố hiăng châ môi hiâm tuăn, tơdroăng vâ môi mơno dêi rêm râ ngăn vâi kơdrâi.

‘’Khu kố hiăng đi đo lăm pôu ngăn, tơpui tơno, mơhnhôk hnối ăm liăn ngân, kế tơmeăm ăm mâu vâi muăn, vâi cháu. Xuân ai drêng ‘nâ ăm liăn ƀă xuân ai roh ‘nâ ăm mâu tơmeăm, môi tiah têa măm, po, phái’’.

Troh nôkố, hiăng ai lối 500 ngế vâi ‘nĕng ki ai tơdroăng rêh ối xahpá a Dak Lak châ mâu khu râ, kơvâ cheăng xo păn roăng, rak ngăn, tơkêa kô kum môi tiah ăm liăn hriâm, kum liăn rêh kâ ối tá troh 18 hơnăm ƀă hnối mơjiâng hngêi tuăn hơ-ui. Tâi tâng tơdroăng ki tơhrâ tŏng kum mê lối 5 rơtal liăn. Jâ Tô Thị Tâm, Kăn hnê ngăn khu vâi kơdrâi kong pơlê Dak Lak tối mơnhên, kố cho hnoăng cheăng ki ai pơxúa, tơxâng hriâm ƀối rơdâ khât, veăng kum kring vế tơniăn ăm tơdroăng rêh kâ ối pơlê pơla.

Khu ngăn vâi kơdrâi rêm râ hiăng veăng rơtế tơdjoâm ivá mơno, troh tŏng kum mâu vâi muăn ƀă pơtối rak vế hnoăng cheăng tŏng kum, rơtế prôk ƀă mâu vâi muăn tung mâu khế hơnăm la ngiâ.

‘’Tơdroăng kố ngin hiăng pơcháu hnoăng cheăng ăm Khu ngăn vâi kơdrâi a pơlê cheăm tơkŭm po a tơrêm râ vâ xo păn roăng, rak ngăn ki iâ hlái ai môi ngế muăn, ngăn tiô kơ tơdroăng. Tơdroăng ki kal má môi, ngin pói rơhêng vâ pakĭng ‘na mơngế, liăn ngân, kế tơmeăm tŏng kum mê ối ai hiâm mơno mơhnhôk, hơlêm, rĕng teăm ‘nâi tơdroăng vâ tơpui tơno, veăng pơxô̆, mâu vâi muăn tung pơla vâi ôh pá ai nôu pâ, rơpŏng hngêi.

Drêng troh mâu hâi Têt, lơ 1/6 lơ mâu hai Têt Trung thu lơ mâu tơdroăng ki kal vâ mâu vâi muăn ai tơdroăng ki hơlêm, ôh tá khéa kho tơdroăng kuăn tê nôu pâ’’.

Ƀă tơdroăng ki veăng tơdjoâm ivá, mơno dêi mâu ‘’Nôu râng ko’’, hên vâi ‘nĕng kuăn tê a kong pơlê Dak Lak kô kơdroh tơdroăng xahpá, ai tơ’nôm ivá vâ tơkâ luâ mâu tơdroăng ki hía hĕng, châi heăng. Ti xê to tŏng kum ăm vâi ‘na liăn ngân, kế tơmeăm, kơnôm ing tơdroăng tơdjâ kố, mâu vâi o kô châ hơlêm, mơhnhôk ‘na hiâm tuăn, tơdroăng ki rơtế troh, veăng kum, hnê tối ‘na rak ngăn ivá châ chăn vâ vâi muăn châ mơnhông tung hên kơvâ, tơngah la ngiâ kô châ ai tơdroăng rêh ối lĕm ro tâ.

                                                                                                H’Xíu H’Mok chêh

Nhat Lisa tơplôu ƀă tơbleăng