VOV4.Xơ Đăng - Nếo achê pơla kố, Khu séa ngăn kong pơlê Dak Nông hiăng tơbleăng mơgêi ‘na mâu tơdroăng pro xôi a kơpong tơnêi tơníu dêi mâu tơring tung kong pơlê. Tung mê, tơtrŏng má môi cho tơdroăng pro ăm xôi pơkâ 65 Hlá mơ-éa mơnhên xúa tơnêi tơníu ăm mâu rơpŏng kuăn pơlê a cheăm Dak Som, tơring Dak Glong, pơkâ thế xo tơvêh. Laga, kuăn pơlê hiăng rêh ối ƀă pêt mơjiâng tơmeăm tơniăn; Hlá mơ-éa mơnhên xúa tơnêi xuân hiăng châ hên rơpŏng kok a mâu hngêi arak liăn vâ mung liăn. Tơdroăng xo tơvêh mâu mơ-éa kố dế trâm hên tơdroăng pá puât.

Ngoh Lê Minh Cà Na ăm ‘nâi, rơpŏng ngoh ai péa ƀăng tơnêi tâi tâng vâ chê 8,5 ha a thôn 4, cheăm Dak Som, tơring Dak Glong hiăng châ ăm hlá mơ-éa khêi cho hlá mơ-éa xúa tơnêi ing hơnăm 2017 nah. Rơpŏng hngêi hiăng ăm a hngêi rak liăn vâ mung liăn, mung vâ chê 4,5 rơtal liăn, mê tơdroăng xo tơvêh tơnêi cho xơpá.

“Hngêi á ối akố rôe tơnêi ing hơnăm 1998 ƀă pơxiâm pêi cheăng kâ. Apoăng cho pêt kơphế, klêi mê pơ’lêh pêt loăng plâi kâ. Troh hơnăm 2015 mê á tơkŭm pêt tơpăng pơlái. Tâi tâng kơxô̆ liăn ‘no ƀă hnoăng mơhá ăm pêi kơdrum mê thế châ chât rơtal liăn. Nếo achê kố rơpŏng hngêi pơtối tâng tối ing cheăm, tơring kô xo tơvêh hlá mơ-éa khêi cho hlá mơ-éa xúa tơnêi, tơmeăm khoăng a tơnêi mê, tối khât xo tơvêh ti lâi chiâng, dế ăm hngêi rak liăn râng tá’’.

Môi tiah, rơpŏng pôa K’Hai ai vâ chê 2,2 ha deăng pêt kơphế tơvât ƀă tiu a thôn 4, cheăm Dak Som, tơring Dak Glong, xuân châ ăm hlá mơ-éa khêi cho hlá xúa tơnêi ing hơnăm 2017 nah, ƀă hiăng ăm vâ mung liăn a hngêi rak liăn. Nôkố tâng mâu kăn tối vâ xo tơvêh hlá mơ-éa xúa tơnêi mê, pôa K’Hai tô tuăn, la xuân ôh tá ti ‘nâi pro ti lâi:

“Apoăng kăn ƀô̆ ngăn ‘na tơnêi tơníu krếo troh pro hlá mơ-éa vâ ăm hlá mơ-éa khêi. Vâi tơkŭm mâu rơpŏng kuăn pơlê ối a Hngêi hmâ tơkŭm hôp dêi Vi ƀan cheăm Dak Som vâ séa ngăn ‘na hlá mơ-éa khêi. Vâi êng tơrêm lô 1 ƀăng tơnêi dêi á gá achê ƀă ngế ki lâi, rơpŏng ki lâi klêi mê hôm ai tơdroăng tơbriât ƀă dêi rơpó há, rơpŏng ki lâi ôh tá ai tơbriât  mê nếo pro ăm hlá mơ-éa khêi cho hlá mơ-éa xúa tơnêi.

Tơnêi hiăng pro ăm Hlá mơ-éa xúa tơnêi ƀă dế mung liăn a hngêi rak liăn

Drêng ai hlá mơ-éa xúa tơnêi hngêi á pâ mung liăn hngêi rak liăn mung 300 rơtuh liăn, nôkố Tơnêi têa tối vâ hlá mơ-éa xo tơvêh ngin ai liăn ulâi vâ xo dêi xúa tơnêi mê vâ ăm’’.

Tiô tối mơgêi kơxô̆ 140 dêi Khu séa ngăn kong pơlê Dak Nông a cheăm Dak Som tơring Dak Glong ai 65 to hlá mơ-éa mơnhên xúa tơnêi thế xo tơvêh. Xua ti lâi, tơnêi mê hiăng châ Vi ƀan kong pơlê ton nah pơcháu ăm Viê̆n khoa hok lâm nghiệp Nam Trung Bộ ƀă Tây Nguyên ing hơnăm 2003, cho tung tơdroăng pơkâ 3 túa kong. Nôkố a Vi ƀan tơring Dak Glong ƀă cheăm Dak Som hiăng tơbleăng troh mâu kuăn pơlê thế mâu rơpŏng hngêi nâp hlá mơ-éa xúa tơnêi mê.

Tâng ôh tá nâp, tơring kô môi pâ xêh pro ôh tá pơxúa xếo tiô pơkâ hlá mơ-éa khêi mê. Laga, tung 65 to hlá mơ-éa mơnhên xúa tơnêi ki hiăng pro ăm ôh tá tro, hên ngế kuăn pơlê dế mung liăn a hngêi rak liăn. Xua mê, pôa Nguyễn Hồng Hữu, ngế phŏ pơkuâ hngêi râk liăn Tơnêi têa a kong pơlê Dak Nông tối tiah kố: mâu kơvâ cheăng dêi kong pơlê Dak Nông thế tối nhên mơnhên mâu ngế ki lâi thế pôu râng tơdroăng drêng ăm hlá mơ-éa xúa tơnêi ki ôh tá tro tiô pơkâ.

“Drêng mâu kuăn pơlê lăm nâp dêi liăn chĕn tŭm tâi tâng kơxô̆ liăn chĕn tá kơxô̆ liăn mung apoăng ƀă rơkâ gá mê hngêi rak liăn nếo tơvêh hlá mơ-éa khêi lơ tơmeăm khoăng ki vâi kok hdrối vâ mung. Tơdroăng mê thế pro tro tiô pơkâ chêh tung tơdroăng pơkâ 39. Mâu hngêi rak liăn vâi ăm mung hiăng tro, ôh tá xôi tơdroăng pơkâ. ‘Na tơdroăng pro ăm hlá mơ-éa khêi ôh tá tro klêi mê, mung liăn mê ‘na mâu kăn cheăm tơring thế tơleăng mơnhên dêi tơdroăng ki ngế pro ôh tá tro, tơdroăng tơleăng mơnhên tah ki xơpá tơvâ tơvân mê pro ti lâi mê xo ah hmôi mâu kăn khu râ kơvâ cheăng thế ối ‘nân tơpui tơno ƀă dêi rơpó tăng troăng pêi pro tiô pơlâ dei Luât tơnêi tíu xuân môi tiah pơkâ dêi hngêi rak liăn…’’.

A ƀăng tơnêi ki tro pro ăm hlá mơ-éa ôh tá tro mê, tâi tâng châ kuăn pơlê  pêt kơphế, tiu, loăng plâi kâ

Ki khât tối mơdêi dêi Khu séa ngăn kong pơlê Dak Nông, Vi ƀan tơring Dak Glong hiăng pơkâ hlá mơ-éa tơbleăng xo tơvêh tơnêi ƀă 65 to hlá mơ-éa xúa tơnêi ki ăm ôh tá tro a cheăm Dak Som. Laga troh nôkố, tơdroăng xo tơvêh  trâm hên xơpá, xua tâi tâng mâu hlá mơ-éa mơnhên xúa tơnêi xuân châ mung liăn a hngêi rak liăn.

Pôa Lê Văn Đại, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm ăm ‘nâi:   

“Ngin hiăng tối klêi mê hiăng chêh hlá mơ-éa tâ tơbleăng a tíu pêi cheăng Vi ƀan cheăm, mâu kơpong ai hên kuăn pơlê ƀă hlối tơbleăng tung loa vâ hnê tối ăm kuăn pơlê hlê nhên tơdroăng Tơnêi têa pro hlá mơ-éa ôh tá tro mê pâ xo tơvêh. La ki pá akố hên rơpŏng hiăng djâ lăm mơ-éa ki mê lăm mung liăn hngêi rak liăn’’.

Pôa Trần Nam Thuần, Kăn hnê ngăn Vi ƀan tơring Dak Glong ăm ‘nâi tung 65 to hlá mơ-éa khêi cho hlá mơ-éa mơnhên xúa tơnêi ki tro pro ôh tá tro pơkâ mê, tơná pôa kĭ ăm 45 to hlá mơ-éa. Laga, tơdroăng xo tơvêh dế trâm hên xơpá:

“Á xuân hiăng pơcháu ăm cheăm vâ vâi chêh tơbleăng ƀă chu lăm pêi cheăng ƀă mâu rơpŏng kuăn pơlê, klêi mê tối ăm kuăn pơlê nâp dêi hlá mơ-éa Mơnhên xúa tơnêi ki tro pro ôh tá tro. Tâng mâu nhŏng o tối nếo xuân hiăng xo tơvêh châ 60/64 to hlá mơ-éa. Laga, peăng á hôp séa ngăn klêi mê ah kô tối nhên. Tối tơdjuôm tơdroăng xo tơvêh hlá mơ-éa cho pá ‘nâng. Nôkố bú mơdêk tơdroăng tối tơbleăng ăm kuăn pơlê, mơhnhôk kuăn pơlê rĕng tơvêh hlá mơ-éa, tâng ôh, ôh tá ai troăng ki lâi xếo’’.

Tơdjâk troh tơdroăng tro pro ôh tá tro 65 to Hlá mơ-éa khêi cho hlá mơ-éa mơnhên xúa tơnêi a cheăm Dak Som ƀă hên tơdroăng tro pro xôi ki ê tung tơdroăng ‘na tơnêi a tơring Dak Glong, pôa Ngô Thanh Danh, Kăn hnê ngăn Đảng ủy kong pơlê Dak Nông ăm ‘nâi, tung la ngiâ kô pơxâu phâk kơtăng mâu ngế ki lâi pro xôi.

Tuấn Long chêh

Gương tơplôu ƀă tơbleăng