A tíu pêi cheăng pro hlá mơ-éa bú kŭn tê la cho tíu pêi cheăng dêi  cheăm Trường Xuân (kong pơlê Lâm Đồng), tơdroăng hơ’muăn ‘na pơ’lêh kơxô̆ pơxiâm ing phôn râng kŏng dêi mâu kăn ƀô̆ hơnăm  hnăm ối nếo. Nguyễn Đức Anh Tuấn, kăn ƀô̆ pơkuâ kŏng ngê̆ thong tin dêi Ƀơrô Túa lĕm tro – Pơlê pơla, dế kơ hlik pêi tiê ngăn a phôn râng kong. Kot mâ hơnăm 1999, Tuấn cho ngế kăn ƀô̆ hơnăm ối nếo xông kân drêng hiăng ai măng internet ƀă kŏng ngê̆ kơxô̆. La tơdroăng ki kơnâ cho Tuấn djâ ki rơkê ƀă kŏng ngê̆ dêi tơná hlê vâ hnê kuăn pơlê pêi pro mau tơdroăng tung rêh ối a môi to cheăm kơpong hơngế hơngo kơtiê xơpá.

“Á dế pro ăm cheăm Trường Xuân môi mini app a zalo vâ ’mâi hơ’lêh túa pêi cheăng, ngăn a tuăn tơmiât ti lâi vâ pro hlá mơ-éa ăm kuăn pơlê tơ’lêi hlâu má môi. Nôkố tâi tâng kuăn pơlê xuân ai phôn râng kŏng, ƀă hên ngế xua zalo vâ po ngăn, drêng troh a cheăm Trường Xuân, rah xo mini app kô tơ’lêi, hlâu tâ’’.

Hlối hnê, Tuấn hlối po môi mini app ki ngoh hriăn pro, tơ’mot tung zalo. Pêi tiê tơ’mot hlâu tê, la mâu tíu pêi pro chêh tung kơmăi gá achê ƀă tơdroăng kal vâ dêi kuăn pơlê a kong ngo. Bú tiê chêh péa pái tíu, kuăn pơlê kô hiăng châ mot tơdjuôm tơdrêng troh a tíu pro hlá mơ-éa rêh ối pêi cheăng tơnêi têa, tí tăng ngăn hồ sơ, chêh inâi khai sanh, chêh inâi tíu ối khât, tíu ối pơtân.

Pôa Lê Xuân Thuận, Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm Trường Xuân ăm ‘nâi, sap ing mini app xua kăn ƀô̆ hơnăm ối nếo mơjiâng pro, cheăm hiăng pơxiâm tơbleăng túa Tôh pêi cheăng hơ’lêh kơxô̆ tung kuăn pơlê a 9 pơlê ki hơngế ing cheăm. Drêng tơdroăng ki ’nâi nhên dêi cheăm pêi châ tơƀrê, cheăm tơkŭm po rơdâ a tâi tâng tá 19 to thôn pơlê. Tung mê, cheăm po rơdâ, kuăn pơlê ối preăng prêh, kố ngăn cho túa pêi pro ăm tơtro vâ pơ’lêh kơxô̆ troh achê ƀă kuăn pơlê má môi.

“A cheăm ai môi khu hơnăm ối nếo, a bú tối tuăn tơmiât vâ pơ’lêh kơxô̆ kuăn pơlê pro ti lâi kuăn pơlê ki ối amê chiâng po tiê chêh tung phôn râng kŏng lơ chêh a kơmăi tĭnh, chêh mâu tơdroăng chiâng pêi chêh ki hlâu má môi. Nôkố kuăn pơlê xúa hên má môi cho zalo mê xúa tơdroăng tiê chêh ’mot tung zalo vâ pro app mê tơtro. Ing mê, Tuấn mơjiâng pro app mê vâ  a đăng kĭ môi xôh ƀă zalo ai 20 rơtuh, xo ing liăn Hlá mơ-éa chêh troăng hơlâ luât pơkâ 57”.

Kơxêi măng, a môi to kuăn ôu kâ a thôn 2 (cheăm Trường Xuân, kong pơlê Lâm Đồng) ai môi Tôh hmâ pêi cheăng pơ’lêh kơxô̆ dế pêi cheăng. Koăn ki mê hiăng pơtê tê mơdró ing ton nah la tung tá xuân ối tâng ai hên kuăn mơngế tơpui tó. Péa pái ngế dế tơngôu ngăn dêi a phôn râng kŏng, ngế ki ‘nâ hnê po tiê akố amê, ngế ki ‘nâ tải hlá mơ-éa, ngế ki ‘nâ hriâm vâ tăng po ngăn hồ sơ. Jâ Dương Thị Yến, kuăn pơlê thôn 2, troh vâ châ vâi hnê pro hlá mơ-éa rơpŏng hngêi ăm dêi kuăn kơdrâi.

“A troh kố thế Tôh trương hnê chêh ‘mot pơ’leăng mâ mơngế ăm kuăn á ki dế tro ai péa hlá mơ-éa rơpŏng hngêi. Hlá mơ-éa rơpŏng hngêi nếo ƀă hlá mơ-éa rơpŏng hngêi ton tro krêa dêi pó, á nếo thế vâi ngoh hnê xut tah môi to hlá mơ-éa rơpŏng hngêi. Apoăng ôh thá chiâng pro, tơngah vâi ngoh hnê chêh, kố á hiăng chiâng pêi’’.

Ngế ki hnê kuăn pơlê cho ngoh Thân Thanh Chương, Phŏ kăn thôn, Tôh trương Tôh pơ’lêh kơxô̆ dêi kuăn pơlê thôn 2. Ngoh hlối râng phôn tiê mơhno hlối hnê tối nhên, hnê chôa tơrêm tơdroăng vâ pêi ăm kuăn pơlê. Ki Tơviah cho túa pê pro ki kố dế pro túa hriâm pêi chêh xêh tung kuăn pơlê.

“Tôh tơmâng klêi mê vêh hnê, ăm mâu khu tơrŭm cheăng mê cho khu ngăn droh rơtăm, khu măt trâ̆n, mâu khu grup, klêi mê chôa lâng hnê kuăn pơlê ki kal vâ pro. Ngế ki hiăng chiâng hnê ăm ngế hâi chiâng, tơbleăng hnê ăm dêi rơpó, tơkéa vâ tối pin hnê vâi ôh tá xê pro teăng ăm vâi, vâ kuăn pơlê pro dêi ing mê ah ngế ki lâi xuân chiâng pro, kô chiâng rêm ngế, tơbleăng kŏng ngê̆ kơxô̆ ƀă tơdroăng xua kŏng ngê̆’’.

Nâ Lê Anh Tiến, kăn ƀô̆ khoa hok kŏng ngê̆ Ƀơrô Túa lĕm tro - Pơlê pơla cheăm Trường Xuân ăm ‘nâi, tơdroăng cheăng pêi dêi kăn ƀô̆ cheăm nôkố hên hĭn, hngăm hngo la kơxô̆ mơngế pêi cheăng iâ. Xua mê, mâu Tôh cheăng pơ’lêh kơxô̆ tung kuăn pơlê dế cho “kơpeăng kŏng ki xŏn tơdjêp” veăng kum tơleăng hên tơdroăng cheăng pêi sap acheăm. Tiô nâ Tiến, drêng kuăn pơlê ’nâi pêi pro dêi, ‘nâi kơjo kum hnê dêi rơpó, mê pơ’lêh kơxô̆ nếo châ xúa tung tơdroăng rêh ối’’.

“Mâu tôh kŏng ngê̆ kơxô̆ kơhnâ khât drêng veăng hnê kuăn pơlê. Rôh apoăng hlo tơƀrê hôm. Bú lối 1 măng tĭng tê 9 to thôn, pơlê ai lối 118 rôh ngế kuăn pơlê troh vâ tơngah veăng kum, hnê po chêh pro hlá mơ-éa tung troăng hyôh măng”.

Mơhé ối hên xơpá ‘na tơmeăm khoăng, mơngế ki pêi cheăng ƀă kuăn mơngế, la tơ‘lêi hlâu kân má môi dêi Cheăm Xuân Trường, kong pơlê Lâm Đồng ai khu mâu kăn ƀô̆ hơnăm ối nếo, kơhnâ pêi cheăng, vâ hnê ’na pơ’lêh kơxô̆. Tơbleăng hlá mơ-éa ai chêh troăng hơlâ luât pơkâ 57 dêi Khu xiâm kal kí kô ối cho tơdroăng pêi pro ton xô̆n. Tơdoăng ki kal cho râ cheăm hiăng pơxiâm pro pơ’lêh tuăn tơchĕng, khên tơmiêt, khên pêi ƀă kên mơnúa mâu túa pêi cheăng ki nếo. Drêng Tíu xiâm ƀă kong pơlê pơtối ai tơ‘nôm luât pơkâ, luât tŏng gum ăm tơtro ‘na xiâm liăn ngân ƀă mơngế pêi cheăng, drêng mê râ cheăm kô cho tíu ki achê kuăn pơlê, rĕng pro hlá mơ-éa ăm kuăn pơlê ki kal vâ.