VOV4.Xơ Đăng - Sap ing môi rơkong krếo thế veăng tơlo roê hdrê ro xua kăn pơkuâ hnê ngăn Đảng ủy cheăm Čư̆ Pui, tơring Krông Bông, kong pơlê Dak Lak mơ’no tung măng pơlê pơla, troh nôkố a cheăm kơpong hngế hngo kố hiăng ai môi tíu ki ‘măn chôu hdrê ro păn kum mâu rơpŏng kơtiê ai tơdroăng vâ mơ-eăm. Hnoăng cheăng dêi ngế ki pơkuâ ƀă hiâm mơno tơrŭm dêi tâi tâng Đảng ủy cheăm, hiăng chiâng ivá mơhno nhên ƀă ai pơxúa kal khât.

Ngin trâm ngoh Vàng Seo Vư, ối a thôn Ea Rớt, cheăm Čư Pui, tơring Krông Bông, kong pơlê Dak Lak drêng ngoh dế tơvâ hên tơdroăng cheăng kum mâu ki pro hngêi. Pơla dế tơvâ hên tơmeăm ‘măn gok gâ hmâng vâ, mâu  gât, ƀrik, prêi, hmân ếo krêa to trâp xi mŏng ki mơjiâng pro hngêi la ngoh Vư xuân tơpui sôk ro, xua hiăng vâ ai hngêi nếo. Ngoh Vừ hơ‘muăn: Hơnăm 1996, rơpŏng hngêi lo ing Hà Giang lăm rêh ối hmâng vâ tung kơpong hngế hngó Ea Rớt.

Ôh tá hmâ ƀă tơnêi tíu hyôh kong prâi akố, mâi ngoh hmâ tro châi tamo, rơpŏng hngêi ai kuăn hên thăm xơpá tâ nếo. Hngêi pro ƀă loăng, tâl hiăng vâ tơhnâp hên hơnăm la hâi ai liăn vâ ’mâi rơnêu bro. Hơnăm 2017, ngoh xo păn môi to ro kơdrâi riân kơnâ lối 15 rơtuh liăn ing tơdroăng “Hngêi păn ro hdrê” dêi cheăm. Klêi môi hơnăm păn, ro kăn hiăng ai kuăn kơdrâi ƀă ngoh hiăng tơvêh ro hdrê ăm khu ngăn tơdroăng păn ro vâ pơ’lêh ăm mâu rơpŏng ki ê nếo pơtối păn.

Ro hdrê ai kuăn nếo châ pơtối ăm rơpŏng ngoh Sinh păn

Troh nôkố, kơ’nâi 4 hơnăm păn rak ngăn, ro kơdrâi hiăng ai tơ’nôm 3 to kuăn nếo. Tơdroăng rêh ối dêi rơpŏng hngêi rế tơniăn. Drêng cheăm krếo châ 60 rơtuh liăn vâ kum ngoh mơjiâng pro hngêi, mê rơpŏng hngêi xuân ai tơ’nôm 20 rơtuh liăn, vâ pro hngêi lĕm tâ.

Ngoh Vàng Seo Vư tối

“Mơnê cheăm hiăng ăm rơpŏng hngêi păn. Ing mê gá ai kuăn châ 3 to, nôkố rơpŏng hngêi hiăng tê 2 to vâ hbrâ mơjiâng pro hngêi. Rơpŏng hngêi mơnê kô khu kăn pơkuâ cheăm hiăng tơmâng tŏng kum’’.

Môi tiah mê, ngoh Vũ Văn Sinh cho rơpŏng kơtiê, ối a thôn Ea Rớt, xuân nếo châ xo ro hdrê păn. Ngoh Sinh ăm ‘nâi, a kô mơ-eăm păn krâu khât vâ ro ai kuăn, rĕng châ pơ’lêh tơdroăng cheăng kâ rêh ối dêi rơpŏng hngêi:

“Xo ro kơjo kum ăm păn, rơpŏng hngêi a phiu ro. A kô mơ-eăm păn vâ gá ai kuăn, vâ mơnhông tơ-brê tơdroăng cheăng kâ tung rơpŏng hngêi, tơniăn tung rêh ối. Mơnê cheăm ƀă tơring hiăng tơmâng troh rơpŏng hngêi”.

Tiô pôa Vàng Seo Măng, kăn thôn Ea Rớt: Mâu hơnăm hdrối, kơnôm ing mâu kăn kong pơlê, cheăm bêng veăng kum mâu rơpŏng châ ro păn  ro, á  kô mơ-eăm păn rak ngăn, păn krâu khât vâ pơtối châ po rơdâ tơdroăng păn ro  ƀă tơngah rĕng châ hluăn ing kơtiê:

“Vâ chê 80% ngế kuăn pơlê  hiăng châ pơ’lêh ăm mâu rơpŏng ki ê pơtối păn, rêm rơpŏng châ păn ai kuăn môi hdroh. Kơnôm ing mê tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê a tíu kố hiăng châ pơ’lêh tơ-ê. Rơpŏng kơtiê xuân hên, la hên ngế, hên rơpŏng hiăng ai hmê kâ,  ôh tá kơklêa xếo”.

Môi rơpŏng kuăn pơlê a Ea Rớt hbrâ mơnăn ăm ro kâ

Thôn Ea Rớt, cheăm Čư Pui, tơring Krông Bông châ ‘nâi cho thôn kơtiê xơpá má môi dêi kong pơlê Dak Lak. Hngêi xiâm păn ro hdrê cho môi tung mâu tơdroăng hriăn plĕng vâ kum kuăn pơlê ai hdrê ro cho môi tung mâu tơdroăng hriăn plĕng kum kuăn pơlê mơ-nhông tơ-brê. Kăn hnê ngăn Vi ƀan cheăm, pôa Nguyễn Văn Tâm cho ngế ki djâ troăng ahdrối, pôa đăng ƀai krếo thế tung măng xah hô̆i vâ tăng xiâm veăng kum.

Klêi mâu ro ki păn apoăng châ ăm rơpŏng kơtiê thôn pơlê păn, tơdroăng  mê châ mâu pú tung Đảng ủy, Vi ƀan hnê ngăn cheăm vâ môi tuăn. Kơ’nâi 5 hơnăm, troh nôkố hiăng ai 43 to hdrê ro ai kuăn châ pơcháu ăm mâu rơpŏng kuăn pơlê kơtiê păn, kum kuăn pơlê chôa ‘lâng tơkâ luâ xơpá mơnhông tung rơpŏng hngêi.

Nôkố, pôa Nguyễn Văn Tâm hiăng pơ’lêh pro Kăn hnê ngăn Đảng ủy, ‘na cheăm Čư Pui hiăng ai tâi tâng môi tíu păn ro hdrê. Pôa Tâm ăm ‘nâi: Tơdrêng ƀă tơdroăng tơmâng khât tung hnoăng cheăng pơkuâ, hnê mơhno, hnê mơnhông cheăng kâ, kơdroh kơklêa, xăm kơtiê, tơdroăng mâu kăn tung Đảng ủy cheăm veăng mơhnhôk kum mâu rơpŏng kơtiê, hiăng mơhno ăm hlo tơ-brê:

“Troh nôkố ro păn hiăng tâk hên troh 67 to. Ai rơpŏng ki ‘nâ troh nôkố păn hiăng châ 3 to kuăn. Ai mâu ngế ing tơdroăng tŏng kum păn ro ăm gá kân cho vâ tê ‘măn kơdĭng kơxô̆ liăn ki mê ah vâ pro hngêi. Kuăn pơlê hâk phiu ro, hngêi xiâm păn ro hdrê Ea Rơt troh nôkố hiăng tơ-brê pro pơxúa kân”.

Ôh tá xê to kơhnâ po ngăn măng xah hô̆i mơhnhôk mâu khu ai tuăn hơ-ui  veăng tơlo liăn kum, ing kăn hnê ngăn Đảng ủy troh mâu kăn ƀô̆ cheăm Čư Pui ối mơhnhôk nhŏng o hdrông hdrê, pú hmâ rơtế ƀă dêi rơpó veăng ‘no ivá, veăng kum rôe tơ’nôm hdrê ro kum mâu ngế kơtiê. Mâu tơdroăng pêi pro ai pơxúa dêi mâu kăn ƀô̆ đảng viên a cheăm hiăng kum hên rơpŏng kơtiê a kố rêm hâi choâ mơnhông tơniăn tung rêh ối.

Tuấn Anh chêh

Gương tơplôu tơbleăng