VOV4.Xơ Đăng - Riân troh khế 3/2022, a kong pơlê Gia Lai xuân ối ai vâ chê 170 rơpâu ha tung tâi tâng lối 632 rơpâu ha kong tá hâi pơcháu ăm khu pơkuâ, khu pú hên pơkuâ, pơlê pơla pêi pro tơdroăng gâk ngăn, pơkuâ rak kong. Tơdroăng ki ai khât kố pơkâ thế khu râ kăn pơkuâ a rêm cheăm thế gâk ngăn xêh kong drêng mơngế pêi cheăng, tơmeăm khoăng tá hâi ai tŭm. Tơdroăng kố pro pá ăm tơdroăng vâ pêi tiô mâu hnoăng cheăng kal kí ki ê a kong pơlê, ki châ tơƀrê tung pơkuâ, gâk ngăn kong, mơni ối trâm pá vâ khoh châ tơniăn lĕm.

Ngoh Trần Quốc Châu, 34 hơnăm, ối a pơlê Kla, châ Vi ƀan cheăm Ia Mơr, tơring Čư Prông kĭ hlá mơ-éa pơkâ pêi cheăng tiô khế hơnăm rak ngăn kong ăm cheăm ing apoăng hơnăm 2022. Ƀă kơlo liăn mơhá ai 6 rơtuh liăn/ngế/khế, tơdroăng cheăng ngoh Châu ƀă 4 ngế kăn ƀô̆ a tíu gak ngăn kong kơxô̆ 1 cho lăm séa ngăn, tăng ngăn, kring gak, rak ngăn 4.000ha kong. Tơnêi kong rak ngăn kân rơdâ, pêi cheăng kơhâi tá kơmăng; hlối rơ-iô há la ôh tá ai tơmeăm ki vâ kơjo kum rak vế dêi tơná, hnoăng  pơkuâ iâ pro mâu ngế rak ngăn kong oh tá tơniăn:

‘’Vâi krếo phôn, ‘nâi vâi ngoh o prôk peăng pá lâi, vâi tối lo akố, ngin vâ pâm hlâ; vâi râng xơkê, drê, vok ko pin cho tơdroăng ki hmâ tê, vâi ti xâu ki klâi. Ngế pơkuâ pơcháu ăm mâu ngoh o lăm séa ngăn, tâng châ hlo thế tối tơbleăng, pin tí chiâng pro vâi ti lâi, tối tơbleăng troh a cheăm, mê cheăm rah thế mâu ngế troh vâ tơleăng pơxâu phâk, mâu ki rak ngăn kong ti ai hnoăng pêi pro ti lâi ôh’’.

Tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê rak ngăn kong a cheăm Ia Mơr, tơring Čư̆ Prông

Pôa Nguyễn Tuấn Anh- Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan cheăm Ia Mơr, tơring Čư Prông ăm ‘nâi, tâi tâng tơnêi kong ki chiâng xêh ƀă tơnêi kong a cheăm nôkố ai 24.000 ha. Tung mê, nếo 10.000 ha châ pơcháu ăm Khu ngăn kong râk kơnhŏng têa Ia Mơr. Tơnêi ki u ối, cheăm thế rak ngăn. Pakĭng 20 ngế cheăng kĭ tơhrâ tiô khế hnăm, cheăm thế mơdêk tơ’nôm mâu kăn ƀô̆, kŏng an, dân quân tự vệ veăng kơjo kum kring gak a kơmăng. Xua kố cho tíu kong tro hên vâi ko ‘nhiê má môi.

Pôa Nguyễn Tuấn Anh ăm ‘nâi, ing hơnăm 2021 troh nôkố, tơná pôa, khu pú hên Vi ƀan cheăm ƀă mâu khu rak ngăn kong hiăng tro tơtrâ hôu lối chât hdrôh xua hâi châ tơmâng khât tơdroăng khu ‘mêi châ ko ‘nhiê kong:

"Môi tiah á, kơhâi pêi cheăng a cheăm, kơmăng ối kât ning nok ối tung kong rơtế ƀă mâu vâi ngoh o ki kring gak, vâ séa ngăn kơtăng, teăm ‘nâi tơdrêng tâ. La xơpá ăm kong pơlê a mâu tơdroăng cheăng ki ê. Pơtih ai rôh ki ’nâ tơkŭm tâi a hnoăng cheăng rak ngăn, rak kong, mê tơdroăng cheăng ki ê môi tiah mơnhông cheăng kâ, hnê kuăn pơlê mơdêk pêi chiâk deăng chiâng kơdroh’’.

Mâu khu rak ngăn kong cheăm Ia Mơr, tơring Čư̆ Prông kâ ối tung kong vâ rak ngăn

Pa ai ivá  tung tơdroăng rak kong xuân môi tiah tơdroăng ki hlo ai khât dêi Vi ƀan cheăm H’Ƀông, tơring Čư Sê. Pôa Bùi Văn Cường- Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan cheăm H’Ƀông ăm ‘nâi, tơdế hơnăm 2019, drêng khu rak ngăn kong rak kơnhŏng têa Ayun Pa tro pơtê, cheăm châ pơcháu lối 3.800 ha kong, tung mê ai lối 2.100 ha kong rak kơnhŏng têa.

Xuân ing mê troh nôkố, tơdroăng ko ‘nhiê kong muih chiâk akố ai đi đo, hlối hên troh péa pái ha, ‘nâ hía troh chât ha 1 rơnó. Bú riân krê hâi teăm châ 1 hơnăm, ing khế 9/2021 troh apoăng khế 7/2022, kong a 15 troăng, dêi 4 ƀăng dêi mâu poh xá kơpong 1064 ƀă 1065 hiăng tro khu ‘mêi ki hmâ to ko loăng muih kong gu tơnêi, pro bâ lĕm.  

Tung kơxô̆ ki mê,, ai 23,5 ha hiăng pêt loăng bạch đàn, drêng huăn rêi hiăng xông châ 1 xơtá, ngế pơkuâ kong châ ’nâi. Pôa Bùi Văn Cường ăm ‘nâi:

‘’Drêng cheăm H’Bông xo rak ngăn kong mê ai hên tơdroăng xơpá môi tiah prôk tơkâ troăng têa, lơ tơkâ 2 tơring Phú Thiện, Ia Pa, tá prôk tá vêh tâi 100km’’.

Pôa Thái Thượng Hải - Ngế pơkuâ rak ngăn kong tơring Čư Sê ăm ‘nâi, tíu pêi cheăng hiăng hên hdroh tí tăng ‘nâi plĕng ăm Vi ƀan tơring Čư Sê pro hlá mơ-éa pâ thế Vi ƀan kong pơlê Gia Lai pơcháu kong, la hâi hlo tơ-brê to lâi:

‘’Ing mâu tơdroăng rak ngăn ai mâu tơdroăng tơvâ tơvân, xua mê hơnăm 2021, Khu rak ngăn kong hiăng tí tăng ‘nâi plĕng tối ăm tơring pơtroh hlá mơ-éa ăm Khu xiâm ngăn chiâk deăng ƀă mơnhông thôn pơlê pơtroh ăm Vi [an kong pơlê pâ pơcháu tơnêi ki mê ăm Khu rak ngăn kong rak kơnhŏng têa Ayun Pa rak ngăn, xua vâi ai hên ngê cheăng pơkuâ, hlối ai liăn, mê kô tro tâ. Apoăng hơnăm 2022 xuân pêi môi hdroh’’.

Kong a cheăm Ia Mơr đi đo tro ko ‘nhiê hdi tơnêi muih pêi chiâk

Ƀă lối 632.000 ha, nôkố, Gia Lai cho kong pơlê ai tơnêi kong kân má 4 tung lâp tơnêi têa [ă kân rơdâ má môi tung kơpong Tây Nguyên. Tung mâu hơnăm hdrối, tơnêi kong ki chiâng xêh dêi kong pơlê xuân pơtối kơdroh; kơxô̆ loăng hding kong iâ tâ tâng riân tơchoâm tung lâp kơpong. Pơla hơnăm 2015-2020, a kong pơlê ai 4.300 tơdroăng pro xôi ƀă lối hrĭng ha kong tro ko muih.

Pôa Nguyên Văn Hoan, Kăn phŏ pơkuâ ngăn ‘na chiâk deăng ƀă mơnhông thôn pơlê kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, môi pâ xiâm cho mâu cheăm pá vâ châ rak kong, cho tơnêi ki châ pơcháu tơchoâm ƀă pơla tơnêi pêi chiâk dêi kuăn pơlê. Vâ rak ngăn kong châ tơ-ƀrê tâ, kong kal châ pơcháu ăm mâu khu mơdró lơ mâu kuăn pơlê môi tiah pơkâ dêi Luât kong.

Laga tơdroăng kố tơdjâk troh hên mâu tơdroăng, môi tiah liăn, vế hdro. Pôa Hoan tơngah, tâi tâng kong a kong pơlê kô châ pơcháu ăm mơngế ƀă tro tiô pơkâ troh hơnăm 2030:

‘’Nôkố, Gia Lai ối ai hên tơnêi hâi châ pơcháu ăm mâu ngế pơkuâ kong rak ngăn. Tiô troăng rơhlâ dêi kơvâ ngăn ‘na chiâk deăng ƀă loăng kong tâi tâng mâu tơnêi kong thế châ pơcháu ăm ngê pơkuâ kong rak ngăn’’.

Tung pơla tơkôm ai ngế pơkuâ, Vi ƀan mâu cheăm a mâu tíu ai kong hâi pơcháu xua dê tô tuăn, xêk xêng ƀă mâu tơdroăng cheăng ki tá hâi teăm nhên to lâi ôh.

Nguyễn Thảo  chêh

Gương tơplôu ƀă tơbleăng