A kơno ká La Gi, kong pơlê Lâm Đồng, mâu rôh tuk lăm tơnăng ká xi xŏng vêh klêi hên hâi tơnăng ton a têa kơxĭ. Ká, mưk châ djâ a tơnêi ‘lâng, klâ rah pơtroh troh mâu tíu rôe, têng pro pơkhăng, bro tâ tung kơtuh hngíu. Ƀă kuăn pơlê tơnăng ká xi xŏng, rêm rôh lăm a têa kơxĭ ôh tá xê kơnôm to a kong prâi, kơpong ai ká xi xŏng mê ối cho troăng prôk ki rơkê ‘na kơxô̆ liăn rôe têa châu, mơngế pêi cheăng ƀă rak ngăn ká xi xŏng.

Lối 40 hơnăm hmâ ƀă tơdroăng tơnăng ká xi xŏng, pôa Bạch Long, ối a tôh kơphô̆ Bình Tân 4, bêng La Gi, tối ăm ngin 'nâi, plong tuk ki tơnăng rế hía rế rơkê, tơƀrê tơdroăng tơnăng châ mơdêk hên, la kơxô̆ liăn têa châu xuân ối cho tơdroăng ki pá ƀă mâu ngế vê plong tuk.

“Tơdroăng tơnăng ká xi xŏng nôkố tiô chal nếo hôm tâ hdrối nah, ing kơmăi kơmok troh kơmăi ki ti tăng tơnăng ká. Vâ tối tơdjuôm, têa kơxĭ hơnăm kố châ tơƀrê tâ to lâi hơnăm hdrối, bu ai kơxô̆ liăn mơ’no ối hên xua yă têa châu kơnâ. Mơhé ti mê, hơnăm kố têa kơxĭ ai ká hên, kuăn pơlê tơnăng châ tơ’lêi hlâu há’’.

Sap apoăng hơnăm troh nôkố, Lâm Đồng tơnăng châ lối 195.000 tâ̆n ká xi xŏng, tâk 4,2% tâng vâ pơchông ƀă roh kố hơnăm nah. Lâp kong pơlê ai 5 kơno ká dế pêi cheăng, ƀă 35 tíu, khu mơdró kâ rôe, têng, tâ tung kơtuh mâu ká xi xŏng. Krê hneăng má III, ká xi xŏng ki hiăng siê, têng, tâ tung kơtuh hngíu châ lối 13.100 tâ̆n. Laga, tơrŭm pơla siê, têng, tâ tung kơtuh ƀă tơdroăng tê rôe tá hâi tơdâng tơ'mô dêi pó, tơmeăm tê ngi kong têa ê ôh tá tơniăn to lâi ôh. Tơdroăng kố kal tơkŭm nếo túa ki chêh, siê, têng, mơdêk tí tăng xiâm kối, têng, bro, ‘măn krâu tâ vâ mơdêk ki kơnâ dêi ká xi xŏng ƀă mơnhông ‘na kơvâ tê mơdró ká xi xŏng krá tơniăn.

Ôh tá xê to tơdroăng tơnăng ká xi xŏng, ai dâng 192 km kĭng têa kơxĭ, Lâm Đồng ối ai tíu ki vâ thăm mơnhông ôm hyô, tê mơdró ƀă hía hé. Tung mê, Phú Quý kơtăn tơnêi ‘lâng dâng 120 km, ƀăng tơnêi lối 17 km2, pơ'leăng mâ mơngế lối 30.000 ngế, ai tơmeăm khoăng hên, tơ’lêi 'na cheăng kâ ing tê mơdró ká xi xŏng ƀă ôm hyô a têa kơxĭ. Méluâ mâu tơdroăng cheăng kâ, ôm hyô ai hên pơ'lêh châ tơƀrê, tơmeăm khoăng ƀă ivá mơ'no liăn cheăng tá hâi tơxâng tiô pơcháu. Pôa Lê Hồng Lợi, Kăn hnê ngăn Vi ƀan khu pêi cheăng Phú Quý, tối tiah kố:

“Tơdroăng cheăng kâ a têa kơxĭ pơtối cho ki xiâm, tơmeăm tơnăng ká xi xŏng tâk hên, kơvâ ôm hyô châ mơnhông rơdêi, chôa ‘lâng mơnhên tơdroăng ki pro pơlông ihiâm dêi tơmối rơhêng vâ troh pôu ngăn, ôm hyô a Phú Qúy. Laga, pakĭng mâu tơdroăng châ tơƀrê, hngêi trăng, troăng klông tá hâi châ troh tiô pơkâ ‘na mơnhông kơpong cheăng kâ, tơdrêng amê, kơxô̆ liăn mơ’no ối iâ. Ki rơhêng vâ tối, hngêi trăng, troăng klông, mâu tíu ôm hyô, ƀă mâu tíu xing xoăng ăm têa a tơnêi ‘lâng xuân tá hâi bê’’.

Mâu tơdroăng pá puât a Phú Quý ăm hlo, mơnhông cheăng kâ têa kơxĭ ôh tá xê to mơdêk pêi lo ká xi xŏng lơ tơ'mot tơmối ôm hyô, mê ối thế mơdêk ki dâi lĕm ‘na tơmeăm khoăng, pro klêi hngêi trăng, troăng klông ƀă mơdêk tơrŭm pơla mâu kơvâ cheăng. Tung mê, ôm hyô têa kơxĭ kal rơtế ƀă khôi túa lĕm tro ki mơjiâng pơlê păn tơnăng ká xi xŏng, kế kâ ing ká xi xŏng, tíu pơtê pơto ƀă rak vế krúa kong prâi. Malối, klêi tơmot chiâng môi, tơdroăng tơdjêp pơla têa kơxĭ ƀă kong ngo po tơ'nôm rôh mơnhông mâu tơmeăm ôm hyô hên túa, xúa ki pơxúa dêi kong kế ƀă hyôh kong prâi rêm kơpong.

A kơpong ôm hyô Bàu Trắng U&ME, cheăm Hòa Thắng, rêm hâi ai sap ing 3.000 troh 4.000 ngế tơmối troh ôm hyô, xup um ƀă mơnúa xah hêi mâu tơdroăng xah hêi a kơpong ngo kân rơdâ lối 2 ha. Tiô khu mơdró kâ tối, sap ing tơmot chiâng môi kong pơlê, kơxô̆ tơmối tâk dâng 15–20%. Tíu pêi cheăng dế hbrâ tơrŭm ƀă mâu khu mơdró kâ lăm ôm hyô vâ mơjiâng mâu tơdroăng ôm hyô tơdjêp kơpong têa kơxĭ ƀă Đà Lạt. Pôa Nguyễn Văn Hùng, Kăn pơkuâ Khu ôm hyô Bàu Trắng U&ME, ăm 'nâi:

“Sap ing tơmot chiâng môi kong pơlê troh nôkố, ai tơdroăng tơrŭm pơla kong, têa kơxĭ ƀă ngo hmốu hiăng pro châ pơxúa kân khât vâ tơrŭm, mơnhông mâu tơdroăng ôm hyô tung kong pơlê. Tơdroăng ki kal má môi cho tơdjêp troăng prôk tơ'lêi hlâu, kum tơmối tơ'lêi hlâu châ prôk lăm ing têa kơxĭ troh a pơlê reăng Đà Lạt ƀă ing Đà Lạt troh a têa kơxĭ. Peăng khu mơdró kâ, ngin dế mơdêk thăm tơrŭm ƀă mâu tíu pêi cheăng ôm hyô, ki rơhêng vâ tối cho mâu kŏng ti ngăn ‘na kơvâ ôm hyô, vâ mơjiâng mâu tơdroăng, tơmeăm ƀă troăng hơlâ tŏng kum tung tâi tâng troăng prôk ing Đà Lạt chu troh a têa kơxĭ’’.

Ing tơdroăng ki ai khât Bàu Trắng, tơdjêp têa kơxĭ ƀă kong ngo ôh tá xê to po rơdâ troăng prôk ôm hyô mê ối mơdêk mâu kơvâ ối pơtê, kơchâi kâ, tê mơdró ƀă tơdroăng cheăng. Mơnhông tâi tâng mâu tơdroăng ki pơxúa, 9 khế hơnăm 2026, Lâm Đồng tơdah vâ chê 18 rơtuh 500 rơpâu ngế tơmối, tâk lối 19% tâng vâ pơchông ƀă roh kố hơnăm hdrối; pêi lo liăn ing mơdró ôm hyô châ lối 51.200 rơtal liăn. Pôa Hồ Văn Mười, Ngế cheăng tung Tíu xiâm Đảng, Kăn hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê Lâm Đồng, ăm 'nâi, vâ mơnhông tâ nếo mâu tơdroăng ki pơxúa, kong pơlê Lâm Đồng mơnhên kô tơkŭm po kơpong mơnhông tiô troăng tơrŭm, tơdjêp pơla mâu kơpong, hên túa tơmeăm ƀă mơdêk ki dâi lĕm tơdroăng cheăng.

“Ôm hyô cho kơvâ cheăng ki kal khât ƀă Lâm Đồng. Pin tơ'lêi hlâu xua ai kong kế, ngo ngối ƀă têa kơxĭ, ƀă tơdroăng ki lĕm tơdrŏm dêi kong prâi, hyôh rơngiâp dêi kong prâi. Ing mâu tơdroăng ki tơ'lêi hlâu mê, ngin pơkâ troăng prôk la ngiâ mơnhông mơdêk ton xŏn, tơkŭm 'mâi rơnêu tíu mơnhông mơdêk tiô troăng ki tơkŭm, tơdjêp ƀă tơdrêng; mơnhông mơdêk tâi tâng tơmeăm ki ai hlâu, ki pơxúa dêi rêm kơpong, rêm kong pơlê, pro ivá mơhnhôk mơ'no liăn cheăng, mơhnhôk ivá ƀă mơdêk mơnhông rĕng, krá tơniăn ton xŏn‘’

Vâ mơnhông cheăng kâ têa kơxĭ thăm ai hên kơvâ, krúa lĕm ƀă krá tơniăn, Lâm Đồng dế pơtối tah lôi tíu kreăng ‘na hngêi trăng, troăng klông, mơhnhôk mơ’no liăn cheăng, thăm tơdjêp tơrŭm hên khu râ. Tơdroăng tơnăng ká xi xŏng châ mơdêk ki kơnâ, ôm hyô ƀă mơdró mơnhông tơdjêp ‘na têa kơxĭ – kong kế – kơpong kân rơdâ, cheăng kâ têa kơxĭ kô chiâng tơdroăng ki vâ tơtêk, mơjiâng cheăng pêi krá tơniăn, mơdêk tơdroăng rêh ối kuăn pơlê a kĭng têa kơxĭ, rơlố ƀă gum rak krá tơniăn hnoăng pơkuâ tê kơxĭ rơlố dêi Tơnêi têa./.