VOV4.Xơ Đăng - Mâu hơnăm hdrối mê hía nah, khu pơkuâ ngăn Đoân Droh rơtăm tơrŭm ƀă  pơla 2 Đảng, 2 Tơnêi têa, pơla kong pơlê Sơn La dêi Việt Nam ƀă mâu kong pơlê peăng Kơnhŏng kong têa Lếo châ tơrŭm krá ƀă hên tơdroăng cheăng pêi ki pơxúa khât. A Sơn La, drô troăng tơkăng kong pơla Việt Nam - Lếo, ai 7 to pơlê ối péa pâ drô tíu tơkăng kong hiăng kĭ tơhrâ pro nhŏng o, ƀă tơdroăng ki nhên khât, tơtro ƀă tơdroăng rêh ối dêi tơrêm pơlê cheăm, tơ-tro ƀă khôi túa, tơlá rêh ối dêi kuăn pơlê drô péa pâ tíu tơkăng kong. Pro xiâm ki tơrŭm krá tơrêm pơlê, kuăn pơlê péa pâ tíu tơkăng kong môi tiah hmâ tơrŭm ‘’Xing xoăng dêi rơpó hmê kâ, kloăng po xuân xoăng tơdé”, Mơdêk tơdroăng tơrŭm cheăng nôkố.

Pơlê Lao Khô 1, cheăm Phiêng Khoài, tơring Yên Châu, tung mâu hơnăm tơplâ xâ Pơhlăng (1949 – 1952), châ pôa Cay-xỏn Phôm-vi-hẳn, Kăn xiâm pơkuâ hnê ngăn Đảng Nhân yân Kăch măng Lếo ƀă Khu djâ troăng ahdrối Lào Bắc drêng mê nah rah xo  pro tíu mơjiâng Khu pêi cheăng kăch măng. Tơdroăng tŏng kum tá hiâm mơno, ôh tá bê tơmâng xâu ki rơ-iô dêi rơpŏng pôa Tráng Lao Khô hiăng păn kơtôa kăn ƀô̆ ƀă tŏng kum tâi ivá tơná ăm tơnêi pú hmâ hiăng kum thăm krá tơniăn tơdroăng rŭm môi tuăn pơla péa Đảng, péa tơnêi têa, péa hdroâng mơngế Việt Nam – Lếo.

Ing to lâi rơpŏng hdroâng kuăn ngo Mông dêi rơpŏng Tráng Lao Khô, nôkố hiăng mơjiâng pơlê nếo, xo inâi Lao Khô 1 teăng ăm inâi Phiêng Sa hdrối nah. Kố xuân cho pơlê apoăng châ rah xo pêi pro tơdroăng nhŏng o mâu pơlê péa pâ tơkăng kong a Sơn La.

Mơjiâng tơkăng kong kro mơdrŏng lĕm, pêng păm tơdroăng tuăn pâ nhŏng o Việt Nam – Lếo

Tiô ngoh Tráng Lao Khai, Kăn pơkuâ pơlê Lao Khô 1, pơlê ai 130 rơpŏng, ahdrối pro nhŏng o, mơngế kuăn pơlê Lao Khô 1 ƀă pơlê Nà Khạng, ối kơpong pơlê Phiâng Xa, tơring Xiềng Khọ, kong pơlê Hủa Phăn (Lếo) hiăng ngăn dêi pó cho nhŏng o, pơlê ‘na kố ai tơdroăng klâi mê kuăn pơlê peăng tá rơtế kum; bu drêng tá hâi pro nhŏng o mê tơdroăng prôk lăm, lăm pôu dêi nhŏng o lơ mâu tơdroăng mơdró, trâm mâ dêi pó trâm pá puât:

“Drêng pro nhŏng o a pơlê kố - pơlê tá, ngin pêt mơjiâng tơmeăm peăng kố mê peăng tá xuân hbrâ troh vâ hnê túa ki rơkê pêt mơjiâng, ƀă drêng hiăng chiâng mê ngin tối ăm dêi pó túa ki rơkê dêi ngin ăm mâu pú hmâ; pơtih môi tiah alâi, báu hdrối nah, nôkố ngin hiăng pơ’lêh pêt mâu loăng plâi kâ, pú hmâ tu xuân hiăng hlo troăng pêi dêi ngin châ tơƀrê mê troh lăm kơ-êng hriâm ƀối, ngin xuân hbrâ hnê mơhno troăng pêt ƀă rak ngăn loăng plâi kâ’’.

Kăn ƀô̆, mâu mô đô̆i gak tơkăng kong Chiền On pơtâng tối kuăn pơlê pêi pro tơtro pơkâ pro nhŏng o hiăng châ mơjiâng, rak vâ chê 10 hơnăm kố

Pakĭng tơpui tơno tơdroăng cheăng, tê mơdró tơmeăm, mô đô̆i Đông mô đô̆i gâk tơkăng kong Chiềng On, tơring Yên Châu rơtế kuăn pơlê pơla Lao Khô 1 xuân hiăng troh pơlê Nà Khạng hnê mơhno kuăn pơlê tung pơlê pêi klâng ƀă djâ ăm hdrê báu nếo tung mơnúa pêt; hnê kih thuât pêt, tŏng kum ăm vâ chê 2.000 hdrê plâi kâ môi tiah plâi mận, krui kơxái ƀă hía hé.

Kơnôm mê, kuăn pơlê Nà Khạng hiăng thăm xúa khoa hok, kih thuât tung pêt mơjiâng tơmeăm, chôa ‘lâng mơdêk pêi lo liăn; tơdroăng tê dêi pó tơmeăm pơla kuăn pơlê péa pâ châ tơ’lêi hlâu.

Ngoh Dừ Lao Chảnh ối a pơlê Lao Khô 1, cheăm Phiêng Khoài tối ăm ‘nâi:

“Péa pâ Việt Nam – Lếo pro nhŏng o, á xuân lăm troh peăng tá vâ kum nhŏng o peăng Lếo môi tiah: Nà Khạng, Keo Lôm, Phiêng Xa ƀă hía hé, ‘na plâi kâ. Lăm troh peăng tá vâi tê pin xuân rôe djâ vêh vâ tê kum nhŏng o; ƀă tung pơlê á pêt mâu plâi kâ ki lâi xuân plâi kơtốu mê xuân djâ peăng tá tơbleăng ăm nhŏng o vâ rơtế dêi pó pê’'’.

Kuăn pơlê tơkăng kong rak ngăn mơnhông cheăng kâ

Hơnăm 2013, Khu xiâm pơkuâ Mô đô̆i gâk tơkăng kong Sơn La hiăng tơbleăng ăm khu râ kăn pơkuâ hnê ngăn cheăng Đảng, khu râ kăn pơkuâ tơbleăng ƀă tơkŭm po kĭ pro nhŏng o 7 tơpéa pơlê ƀă pơlê a péa pâ tơkăng kong ối tung tơring Yên Châu, kong pơlê Sơn La ƀă tơring Xiềng Khọ, kong pơlê Hủa Phăn, kong têa Lếo.

Vâ chê 10 hơnăm pro nhŏng o, mâu tíu cheăng, mâu pơlê hiăng pêi pro kơtăng pơkâ pro nhŏng o, tŏng kum dêi pó tung mâu tơdroăng cheăng kâ, mơhno khôi túa lĕm tro, rêh ối pơlê pơla, rơtế dêi pó tơleăng mâu roh tơdroăng a tơkăng kong ƀă hiâm mơno dêi “mâu ngế nhŏng o” dêi tơdroăng rŭm môi tuăn lâp plâi tơnêi bâ eăng; ôh tá ai xếo tơdroăng pêt tơmeăm, rêh ối ôh tá xê a tơnêi dêi tơná,  ôh tá ai xếo tơdroăng kuăn pơlê lôi klâng chiâk, lăm ngi kong têa ê tá tro luât vâ lăm pêi cheăng, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê kơpong tơkăng kong rế hía rế hôm tâ.

Pôa Bun – Luôi Súc-Thi-Vông, Kăn pơkuâ Khu pơkuâ tơdroăng kong têa ê kong pơlê Hủa Phăn, kong têa Lếo tối ăm ‘nâi:

“Mâu pơlê achê drô troăng tơkăng kong pơla kong pơlê Hủa Phăn ƀă kong pơlê Sơn La sap ing hdrối nah troh nôkố đi đo rak tơrŭm pro nhŏng o lĕm, ối rak dêi pó, rŭm môi tuăn, châ prôk lăm pôu dêi pó, lăm pôu nhŏng o, trâm mâ hriâm dêi pó, kum dêi pó. Rơtế dêi pó tơdjuôm ivá gâk kring krá tơniăn troăng tơkăng kong dêi péa tơnêi têa, péa hdroâng mơngế Việt Nam – Lếo tối tơdjuôm, ki rơhêng vâ tối cho mâu tơring dêi kong pơlê Hủa Phăn ƀă kong pơlê Sơn La tối krê’’.

Rơtế ƀă hnê tối dêi pó, kum dêi pó tung mơnhông mơdêk cheăng kâ rêh ối pơlê pơla, tơdroăng pro nhŏng o pơla mâu kơpong pơlê kuăn pơlê rêh ối péa pâ tơkăng kong hiăng kum kal khât tung tơdroăng tơniăn gâk kring, tơniăn pơlê pơla kơpong tơkăng kong; mơnhông mơdêk ivá kuăn pơlê tung pơkuâ, gâk ngăn, mơjiâng tơkăng kong hơniâp lĕm, pro nhŏng o, tơrŭm rơtế dêi pó mơnhông mơdêk; thăm pro tơniăn tơrŭm cheăng tiô khôi vâi krâ nah rŭm môi tuăn, tơrŭm ki phá tơ-ê Việt Nam – Lếo rế hía rế krá kâk.

VOV Tây Bắc/Tơplôu: A Sa Ly