VOV4.Xơ Đăng - Khu lêng kring gâk Mố đô̆i gâk tíu tơkăng kong Kon Tum tơrŭm ƀă khu lêng Mố đô̆i gâk tíu tơkăng kong Tây Ninh nếo tơkŭm tŏng xo, djâ vêh ngi tơnêi têa ngế o Y Liên tro hêak tê ngi kong têa Kul ƀă rơkong ki tơhrâ tơdroăng cheăng hiâ kâ liăn hên.

Mâu tơdroăng klâi ki hiăng trâm ƀă o Y Liên ăm hlo dế ai hên mâu tơdroăng ki tro hlôp tâ tá ngế hơnăm ối nếo ki ôh tá hlê plĕng, tá hâi rơkê tung tơdroăng rêh ối ƀă ôh tá ai tơdroăng ki hbrâ kơchăng.

Kơ’nâi lối 2 hâi châ mô đô̆i gak tơkăng kong veăng tŏng kum ing kong têa Kul châ vêh ƀă dêi rơpŏng hngêi, tuăn ngôa dêi o Y Liên hiăng tơniăn. Tơdah ngin tung hngêi ôh tá ai ki klâi a thôn Kei Joi, cheăm tơkăng kong Đăk Xú, tơring Ngọc Hồi, kong pơlê Kon Tum, mâu ngế tung rơpŏng hngêi, malối cho jâ pôa, nôu pâ ƀă vâi o dêi Y Liên xuân mơhno hiâm mơno ki hơniâp ro.

Ngoh A Van, pâ dêi Y Liên tối tiah kố:

“A phiu pá kâi tối, á krôu bê ôh tá chiâng krôu ti lâi xếo, lo têa mâ. Krôu ôh tá lo têa mâ, tó ôh tá xê tó. Mâu ngoh o peăng khu lêng gak tơkăng kong tối á  pôi tá khéa xếo”.

Tơdroăng phiu ro dêi Y Liên ƀă nôu pâ nhŏng o

Xiâm ki pro o Y Liên, 16 hơnăm, kuăn ngo Rơteăng đăng mơhno dêi hngêi trăng a cheăm tơkăng kong Đăk Xú, tơring Ngọc Hồi, kong pơlê Kon Tum tro vâi pơlông klêi mê tê kê̆n kong têa Kul pơxiâm ing tơdroăng ki o ôh tá ‘nâi hlê ki klâi.

Apoăng hơnăm 2022, Y Liên xúa chứng minh thư, pin tối dêi kiêm tra dêi dêi nhŏng o vâ pro tơná tro hơnăm lăm pêi cheăng klêi mê hmôu pơ tiô  mâu ngế ki gá hmâ troh a kong pơlê Bình Dương lăm pro kŏng nhân.

Tung pơla mê Liên hmâ ƀă môi ngế kơnốu ai tài khoăn tung măng Facebook cho Lê Ngọc Nhất. Nhất mê pơlông gá lăm kê̆n kong têa Kul pêi cheăng, tối “tơdroăng cheăng pêi hiâ tê, la liăn khế hên 20 rơtuh liăn/khế” cho dêi kŏng ti Sinuâ ƀă tơhrâ tâng ôh tá kâi pêi Nhất kô ăm liăn vâ Liên vêh a Việt Nam.

Hâi lơ 18/4/2022 Y Liên rơtế ƀă 5 ngế ki ê mê cho 2 ngế kơdrâi, 3 ngế kơnốu ôh tá ‘nâi inâi vâi, hlối ôh tá hmâ ƀă dêi rơpó djâ kĕn kong têa Kul prôk tơkâ luâ troăng tơkăng kong dêi kong pơlê Long An.

Drêng troh a tơnêi dêi kong têa Kul rêm ngế mê xará pêi cheăng a môi tíu ki ê xêh ôh tá châ tơpui ƀă dêi rơpó ƀă vâi hlối mơdât tât hlối troăng vâ tơpui ƀă gá pro Y Liên ôh tá châ vâ tơpui ƀă ngế ki mê âi, ôh tá châ tơpui ƀă ngế ki lâi. Tơmiât hmếo pơ ối xâu rơxá tŭm tơdroăng ki tơná hiăng trâm, ga đi đo tro vâi ‘nêk mơ’nêa hôu tung pơla pêi cheăng tung kŏng ti dêi mơngế Sinuâ a kong têa Kul:

“Tâng vâi tối tâng ôh tá chiâng pêi, pêi ôh tá kâi vâi kô djâ lăm tê, tâ tung kơthung kơ’nêh a têa kơxĭ ăm ká kân, pah xá kâ. Pin bú chiâng ối to tung kŏng ti tê vâi ôh tá ăm pin lo pá gong. Hên tíu ai drêng ‘nâ pêi cheăng  sap ing 8 chôu kơxo troh 12 chôu kơmăng. Ai tíu ki ‘nâ pêi cheăng sap 10 chôu kơhâi  dế pêi cheăng troh 11 chôu kơmăng, ai tíu ki ‘nâ pêi kơmăng ing 11 chôu kơmăng troh a 11chôu kơhâi dế’’.

Châ pêi cheăng a hngêi cho tơdroăng púi vâ dêi Y Liên tung pơla ối a kong têa Kul

Xua pêi cheăng ôh tá kâi pơtê, ing khế 4 troh khế 7/2022, Y Liên hiăng tro vâi tê luâ 6 kŏng ti rêm hdrôh tê tiah mê kơxô̆ liăn rế to kơnâ, kơxô̆ liăn to kơnâ mê ing 1.800 dollars troh 3.500 dollars. Mê xuân cho kơxô̆ liăn ki kŏng ti má 6 thế Y Liên nâp drêng gá pâ pơtê cheăng vâ vêh a Việt Nam. Ki xâu rơ-iô tâ tŭm 6 to kŏng ti ki Y Liên pêi cheăng a kong têa Kul xuân ai môi tơdroăng pêi pro môi tiah dêi rơpó, mê cho pơklât thế mơngế pêi cheăng mơjiâng pro app vâ hmâ, pro hmâ ƀă mâu ki ê vâ hêak pơloi vâ xo liăn vâi ƀă vâ pơlông  vâi tiô tơná kĕn kong têa Kul:

“Pin thế koh kơ tơmối, lăm tăng tơmối thế vâi vâ dêi tơná. Vâ khât klêi mê ah vâi loi tơná. Pin thế pơklât thế vâi nâp liăn ah vâi kô nâp. Ah vâi rế loi khât kơ pin, pin thế vâi pro mơhá vâ châ 100 rơtuh liăn. Vâi ôh tá ai liăn xếo pin thế vâi lăm mung. Tâng vâi ôh tá vâ mung mê pin thế tăng mâu ngế ki ê ki ai liăn. Ngế ki pơtih môi tiah ngế ki vâ liăn klêi mê vâi lông pro pơyô ƀă gá tối thế dêi nhŏng o hdrông hdrê lăm peăng kố, pêi cheăng châ kâ liăn khế hên. Pin tăng mơngế a Việt Nam lăm peăng Kul pêi cheăng pin kô châ xing 300 dollars troh 500 dollars môi ngế”.

Kăn ƀô̆ mâu lêng Mố đô̆i gak tơkăng kong Đăk Xú lăm pôu, kơ êng hơlêm Y Liên ƀă rơpŏng hngêi

Cho môi ngế kơdrâi kuăn ngo Rơteăng nếo 16 hơnăm, tá hâi kâi pêi cheăng, ôh tá kâi vâi ‘nêk mơ’nêa lông pro pơyô vâ hlĕng xo liăn ƀă tăng lông mơngế ki ê, hâi lơ 17/7/2022, Y Liên mung phôn dêi môi ngế Xuăn ki rơtế pêi cheăng ƀă gá krếo pơkí thế dêi rơpŏng hngêi tŏng kum.

Lăm pêi cheăng a Đông mố đô̆i gak tơkăng kong Đăk Xú ‘nâi tơdroăng dêi Y Liên mê hiăng tối ăm Khu xiâm pơkuâ ngăn lêng Mố đô̆i gak tơkăng kong Kon Tum.

Ƀă tơdroăng mơ-eăm tăng troăng tŏng kum Y Liên, ing mâu tơdroăng cheăng pêi, Khu hbrâ mơdât ma tŭi ƀă tăng rup mâu ki pro xôi, Khu xiâm pơkuâ Mô đô̆i gak tơkăng kong Kon Tum tơrŭm ƀă khu lêng gâk tơkăng kong Tây Ninh hiăng châ tŏng kum Y Liên drêng ga dế pêi cheăng a  Kŏng ti a troăng 702, Bãi Si Hai, kong pơlê Sihanouk, kong têa Kul kơtăn ing tíu tơkăng kong Mộc Bài, kong pơlê Tây Ninh dâng 470 km vêh peăng hdroh.

Tơdroăng ‘na tŏng kum gá mê, Thiê̆u tă Bùi Công Huân, kăn bô̆ Đô̆i đặc nhiên hbrâ mơdât ma tŭi ƀă tăng rup mâu ai xôi, Khu xiâm pơkuâ ngăn Mố đô̆i tơkăng kong Kon Tum, ăm ‘nâi:

“Tung pơla tŏng kum gá vâ tối gá pá khât ‘nâng. Vâ tơpui ƀă gá Kŏng ti vâi ôh tá ăm gá xua phôn râng kong ƀă xuân pá vâ ‘nâi gá ối tíu lâi. tung pơla gá pêi cheăng a peăng pá tá gá hmâ tro vâi ‘nêk mơ’nêa pêi cheăng hngăm, hâi chôu pêi cheăng ton 12 chôu ta troh 18 chôu hlối tung môi hâi. Pakĭng mê, kâ ôu, hum roh pơkí kơtôa ôh tá ăm vâi ‘nâi. Mâu ngế kring gak tíu pêi cheăng mê vâi ai pháu, ai răng pháu, mê gá pá vâ châ lo pá gong, ôh tá ‘nâi ga ối peăng ‘na lâi pá khât ‘nâng kơ mâu ki tăng troăng tŏng xo gá’’.

Kơ’nâi péa hâi  tí tăng tŏng xo, djâ vêh rêh ối ƀă dêi nôu pâ, rơpŏng hngêi a thôn Kei Joi, cheăm tơkăng kong Đăk Xú, tơring Ngọc Hồi, kong pơlê Kon Tum, Y Liên hiăng tơniăn iâ tuăn ngôa. Châ mâu vâi tăm mố đô̆i gak tơkăng kong xuân môi tiah jâ pôa, nôu pâ hơlêm tuăn, o hiăng khên hơ’muăn tối tŭm têk mâu tơdroăng tung tơná tro vâi pơlông tê ƀă lăm pêi cheăng tung 6 to kŏng ti dêi mơngế Sinuâ a kong têa Kul.

Tơdroăng ki Y Liên vâ tối cho mơnê kơ mâu tăm Mố đô̆i gak tơkăng kong ƀă púi vâ pôi tá ai ngế tro vâi hêak pơlông djâ tê kê̆n kong têa Kul  pêi cheăng hiâ la kâ liăn khế hên môi tiah Y Liên.

Khoa Điềm chêh

Gương tơplôu ƀă tơbleăng