VOV4.Xơ Đăng - Pơla hdrối kố nah, hlo ai hên ‘nâng tơdroăng kong ko, tơbriât tơnêi tíu tung kong a Tây Nguyên. Tung pơla mê, khu râ pơkuâ, rak ngăn kong kơxô̆ mơngế ki pơkuâ cheăng, mâu ngế ki gak ngăn kong bu iâ, tơnêi kong kân rơdâ, mâu kong pơlê, pơlê kong kơdrâm hiăng pơkâ pêi pro tơtro vâ thăm mơdêk ki tơƀrê dêi hnoăng pơkuâ ngăn, kring rak kong.

Tung pơla hdrối kố nah, Lâm Đồng cho tíu xiâm dêi rôh ko ‘nhiê kong, hdi xo tơnêi. Hên ƀăng tơnêi tro ko ‘nhiê, hdi xo cho tơnêi ƀă kong hiăng châ pơcháu ăm mâu khu mơdró kâ tơbleăng tơdroăng tơkêa ‘no liăn cheăng. Sap ing apoăng hơnăm troh nôkố, kong pơlê ai 80 rôh ko ‘nhiê kong, ƀăng tơnêi kong hía tâk vâ chê 30% tâng pơchông ƀă khế hơnăm nah. Pôa Nguyễn Văn Sơn, Kăn pơkuâ Khu ngăn chiâk deăng ƀă Mơnhông thôn pơlê kong pơlê Lâm Đồng ăm ‘nâi: ki hên kong ki hía a ƀăng tơnêi hiăng pơcháu ăm mâu khu mơdró kâ la ôh tá tơbleăng pêi pro tơdroăng tơkêa lơ ai tơdroăng tơbleăng la hrá, ôh tá xing xoăng khu ki rak ngăn.

Kong pơlê hiăng khŏm mơ-eăm xo tơvêh 208 tơdroăng tơkêa dêi mâu khu mơdró kâ ƀă tâi tâng ƀăng tơnêi lối 30 rơpâu ha. Tơdrêng amê hlối hriăn ngăn, xúa kơmăi kơmok ki nếo tung rak ngăn, mơdêk ki tơƀrê dêi hnoăng cheăng rak ngăn kong dêi khu mơdró kâ a kong pơlê.

"Ƀăng tơnêi kong ai tơdroăng tơkêa pêi tâk troh to lâi hrĭng ha, mâ pin hmâ ôh tá chiâng vê riân mê athế riân ngăn, séa ngăn mê hía liăn la liăn kơbố pôu? Athế xúa kih thuât vâ mơnhên hơnăm kố to lâi rôh pro xôi, séa ngăn môi tiah lâi, hía to lâi kong mê nếo pơklât thế vâi chêl thiê̆n, pơklât thế pơxâu phâk liăn. Ngin dế pêi cheăng ƀă VNPT vâ mơjiâng pro môi phần mềm séa ngăn tơdroăng ki pơ’lêh dêi kong dêi mâu khu mơdró kâ kố. Ƀă kong a mâu Khu rak ngăn kong mê pôu râng dêi hnoăng cho ngế ki pơkuâ rak ngăn kong hiăng hlê nhên”.

Kong a cheăm Ia Mơr, tơring Čư̆ Prông, kong pơlê Gia Lai pơtối tro vâi ko ‘nhiê

Lâm Đồng nôkố ai 533 rơpâu ha kong. Pakĭng ƀăng tơnêi châ pơcháu ăm mâu khu mơdró kâ mung vâ tơbleăng pro tơdroăng tơkêa ‘no liăn cheăng, kong dêi Lâm Đồng ối châ pơcháu ăm 27 tíu pêi cheăng pơkuâ ngăn kong Tơnêi têa. Ăm ai tơdroăng ki ko ‘nhiê kong, kếo ko loăng ôh tá tro luât, 374 ngế kăn ƀô̆, kong chưk, viên chưk hiăng tro pơxâu phâk.

A Gia Lai ƀă lối 632 rơpâu ha, cho kong pơlê ki ai ƀăng tơnêi kong kân má 4 tung lâp tơnêi têa ƀă kân má môi tung 5 to kong pơlê kơpong Tây Nguyên. Tung pơla hdrối nah, ƀăng tơnêi kong ki chiâng xêh dêi kong pơlê xuân pơtối hía; kơxô̆ ki pro xâp rơngiâp kong iâ ngăn tơdjuôm dêi tung lâp kơpong. Hneăng hơnăm 2015 – 2020, a kong pơlê ai lối 4.300 rôh pro xôi ƀă lối hrĭng ha kong tro vâi ko ‘nhiê.

Dak Nông mơdât pơtê tê tơnêi kong a Quảng Sơn (Dak Glong)

Pôa Nguyễn Văn Hoan, kăn phŏ pơkuâ Khu ngăn chiâk deăng ƀă Mơnhông thôn pơlê kong pơlê Gia Lai ăm ‘nâi, môi iâ xiâm kối mâu cheăm xơpá vâ rak ngăn kong, cho ƀăng tơnêi châ pơcháu tơvât ƀă tơnêi pêi kâ dêi kuăn pơlê. Vâ rak vế kong châ tơƀrê tâ, kong kal châ pcơháu ăm mâu khu mơdró kâ lơ kuăn pơlê môi tiah pơkâ dêi Luât kong.

Laga, tơdroăng kố tơdjâk troh hên tơdroăng, môi tiah liăn, tơdroăng vê ngăn. Pôa Hoan loi tơngah, tâi tâng kong a kong pơlê kô châ pơcháu tro ngế ƀă tro tiô pơkâ troh hơnăm 2030.

“Nôkố, Gia Lai ối ai ƀăng tơnêi chía kân tá châi châ pơcháu ăm mâu khu ki pơkuâ rak ngăn. Túa tơmiât dêi kơvâ pêi chiâk deăng ƀă khu pêt kong cho tâi tâng mâu ƀăng tơnêi kong athế châ pơcháu ăm ngế ki pơkuâ rak ngăn kong, mơ-eăm troh hơnăm 2030, tâi tâng ƀăng tơnêi kố athế châ pơcháu ăm ngế ki pơkuâ kong rak ngăn”.

Lối 35 ha tơnêi kong a Quảng Sơn (Dak Nông) hiăng tro vâi xo tơvêh vâ vêh pêt kong

Ƀă a Dak Nông, sap ing apoăng hơnăm troh nôkố hiăng ai 200 rôh ko ‘nhiê kong, hía 43,55 ha. Tiô mơnhên tối dêi kơ koan ai tơdjâk, tơdroăng ko ‘nhiê kong xuân ối hlo hên, ki hên mâu tơdroăng kố tá hâi châ mơnhên mâu ngế ki pro xôi. Pôa Nguyễn Quân Trường, kăn phŏ ngăn Khu rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong Dak Nông, ăm ‘nâi, xiâm kối môi iâ cho xua tơnêi tơníu kân, khu ki rak ngăn kong iâ:

“Khu ki rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong châ pơcháu ƀiên chê̆ hơnăm 2022 ai 208 ngế, la nôkố ngin bu ối 102 ngế xo. Ối kal hên mơngế tiah mê pơla hdrối kố nah kong pơlê ai tơ’noăng rah xo kong chưk la xuân ôh tá ai kơbố. Tơdroăng ki ôh tá ai ngế cheăng mê tơdjâk troh hnoăng cheăng tí tăng ‘nâi plĕng, malối cho tơdjâk troh hnoăng cheăng rak ngăn kong”.

Vâ hbrâ mơdât tơdroăng ki ko ‘nhiê kong, tiô pôa Lê Trọng Yên, Kăn phŏ hnê ngăn Vi ƀan kong pơlê Dak Nông, athế pro kơtăng tung tơdroăng ki hdi xo tơnêi kong, khŏm mơ-eăm pôi tá pêi pêt kế tơmeăm ôh tá tro luât. Nôkố mâu tơring, cheăm tíu ki xiâm ‘na tơdroăng ki ko ‘nhiê kong môi tiah Dak Glong, Tuy Đức, dế kơhnâ pêi pro mâu tơdroăng ki mơdât ko muih chiâk hdi xo tơnêi. Kong pơlê xuân dế séa ngăn khu ki rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong vâ ‘mâi rơnêu tơdroăng ki ôh tá ai mâu ngế cheăng:

“Má môi, cho séa ngăn khu rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong tơring; hiăng hnê mơhno cho tung khế 9 athế pêi klêi tơdroăng tơkêa tung hlá mơ-éa rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong tơring vâ mơdêk ăm mâu tíu ki xiâm, kơdroh pro tơdroăng ki ôh tá ‘nâi tơdrêng vâ mơdêk pêi tơdrêng. Tơdroăng ki pơtối nếo cho ngin xuân pơkâ thế kơvâ pêt kong athế chêh pro tơdroăng tơkêa tung hlá mơ-éa tơtro ƀă tơdroăng ki rak ngăn loăng pơlái kuăn kiâ kong ƀă ngế ki pơkuâ kong.

Tâng khu ki rak ngăn loăng pơlái hmôu pơ ối pro mơ-éa, bu chêh hlá mơ-éa, mê ki hên môi tiah hlá mơ-éa ôh tá ai ngế pơkuâ, tiah lâi troh drêng mơdât gá ai ngế pơkuâ? Mê cho môi tung mâu tơdroăng ki ôh tá tro ki athế pơkâ thế pơkâ tơleăng tơdroăng kố”.

VOV  Tây Nguyên

Katarina Nga tơplôu ƀă tơbleăng