Mâu hâi mơ’nui hơnăm, jâ Y Blon, pơlê Kon Hia 1, cheăm Đăk Rơ Ong, tơring Tu Mrong tơvâ tơvân [a\ tơdroăng hbrâ tơdah Têt ăm rơpo\ng. Jâ phiu ro tối: thế kơpuih văng hngêi trăng, bo cheăng, troăng pơlê krúa le\m, klêi mê, hlá lu\m kơxuô kơ-[a\n ‘nhe\n. To lâi xiâm drôu kố hiăng xú ho\m bu tơkôm vâ ôu sôk ro hơnăm nếo.

Kuăn pơlê Kon Hia 1 kum dêi pó rơnêu hngêi vâ tơdah Têt

Kố cho hơnăm má péa jâ Y Blon tơdah Têt Lo hơnăm nếo rơtế [ă kuăn cháu tung mâu hngêi vêh xe\n ối klêi kơ’nâi ai tơdroăng tơhnâp ngo ngối a khế 8 hơnăm 2018. Jâ Y Blon tối ăm ‘nâi, tơdroăng rêh ối a tíu nếo ối trâm hên pá puât, laga hmiân tuăn xua ôh tá xâu tro tơhnah tơhnâp xếo, xua mê tơdah Têt phiu ro:

’’Klêi kơ’nâi khía mơhot kong mêi kân ngo tro tơhnah, tơhnâp hngêi a châm mê á ối akố. Tơdroăng rêh ối ối trâm hên pá puât laga hiăng ôh tá tô tuăn tơhnah tơhnâp. Têt kố vâi krâ hbrâ tơxông, phái tu\m vâ kơxuô kơ-[a\n. Xuân hbrâ tá tơmeăm kâ, drôu xiâm tiô khôi vâi krâ Rơteăng dêi ngin. Ai drôu xiâm, kơchâi kong, ká têa plông [a\ kơnái kong há’’.

Hbrâ môi tơmeăm kâ tiô khôi vâi krâ dêi mơngế Rơteăng

Khế 8 hơnăm 2018, ai 18 tung tâi tâng 147 rơpo\ng kuăn pơlê Kon Hia 1 hiăng thế xe\n thâ ối tíu tơniăn xua tơnêi tơhnah tơhnâp. Tung mê, hên rơpo\ng tro lu\p tâi tâng, mơhé hdrối mê kro mơdro\ng, môi tiah on veăng A Long, Y Phương, tro tơhnah hía hngêi kơnâ vâ chê 500 rơtuh liăn.

Drêng tơdroăng pá puât dêi vâi krâ, khu kăn pơkuâ to\ng kum xe\n hngêi trăng kuăn pơlê, xing xoăng ăm tôl, mơnât, loăng trăng… mơdâng hngêi a tíu ối nếo. Rơtế [a\ vâi krâ tơkâ hluâ mâu hâi ối pá puât, ngoh A Huyết, kăn [o# cheăm Đăk Rơ Ong pơkuâ ‘na pêi chiâk deăng, troăng klông, hno rơchôa, phiu ro ăm ‘nâi: Tơdah Têt má péa a tíu ối nếo vâi krâ hiăng phiu ro hên ‘nâng:

’’Vâi krâ klêi kơ’nâi tro khía mơhot roh má 3, 4 hơnăm 2018 nôkố hiăng ai tíu ối nếo tơniăn [a\ hmiân tuăn hên tâ. Tâng pơchông [a\ hơnăm nah, Têt hơnăm kố vâi krâ sôk ro tâ. Rơpo\ng ki lâi xuân hbrâ tu\m tơmeăm kâ, kơchâi kâ vâ phiu ro tơdah Têt’’.

Rơtế [a\ tơdroăng to\ng kum dêi khu râ kăn pơkuâ, 18 rơpo\ng kuăn pơlê Kon Hia 1 tro tơhnah tơhnâp ối châ to\ng kum, mơhnhôk hên ing pơlê pơla tung pơlê plâ 2 hơnăm hiăng hluâ. Ahdrối Têt, kuăn pơlê hiăng rơtế tơdjuôm ivá rêm ngế veăng mơ’no hâi pêi cheăng, ngế kum tơmeăm vâ kum rơpo\ng ngoh A Phu\, nâ Y Huye#n rơnêu kuâ hngêi, rơnêu mơnât. Mâu rơpo\ng hía tâi tơmeăm, môi tiah rơpo\ng Y Phơn, A Veh, A Plơ\p… châ vâi krâ kum tơxông, phái, kơchâi kong. Rơtế [a\ hbrâ tơdah Têt, kuăn pơlê Kon Hia 1 xuân tơpui tơno tơdroăng pêi chiâk deăng tung hơnăm nếo.

Mâu rơpo\ng hiăng axoăng môi iâ chiâk deăng [a\ tơnêi pêt báu ăm rơpo\ng tro tơhnah tơhnâp. Nâ Y Zin tối ăm ‘nâi tơdroăng to\ng kum dêi pơlê pơla hiăng kum mơhnhôk vâ hơnăm nếo rơpo\ng pêi cheăng kâ chía tâ:

’’Klêi kâ Têt hngêi á kô po văng, mơgrúa chiâk deăng hbrâ ăm tơdroăng pêt pôm. Xuân mơ-eăm pêt báu klâng. Vâ châ tơmeăm hên, rơpo\ng ti tăng rôe hdrê nếo klêi mê rak ngăn ăm tro hnê mơhno dêi kăn [o# pêi chiâk deăng. Kơhnâ pêi cheăng kâ vâ bê kế kâ. Á pói vâ pêt tơ’nôm iâ kơphế [a\ sâm kơxái nếo vâ ai tơ’nôm liăn păn kuăn ‘ne\ng hriâm. Xuân pói vâ ăm mêi tro, tô ‘ló vâ loăng plâi hơnăm nếo xông ngiât le\m’’.

Pơtối mơhnhôk tơ’nôm, tơdroăng phiu ro ăm vâi krâ tung roh Têt Lo hơnăm nếo Canh Tý 2020, khu râ kăn pơkuâ cheăm Đăk Rơ Ong, tơring Tu Mrong xuân tơmâng to\ng kum ăm pơlê xe\n ối tíu nếo Kon Hia 1. Rơtế to\ng kum tơmeăm kâ rêm pơ’leăng mâ mơngế 15 kilô phái, khu râ kăn pơkuâ cheăm hiăng diâp ăm mâu rơpo\ng kuăn pơlê mâu kơxuô tơmeăm cho kơ-[a\n ke\o, tơmeăm kâ rêm hâi. Jâ Mai Thị Luận, pho\ hnê ngăn Vi [an cheăm Đăk Rơ Ong tối ăm ‘nâi:

‘’Ing lăm séa ngăn rêm rơpo\ng, cheăm ai to\ng kum ăm vâi krâ tung roh Têt ‘na tơmeăm kâ, klêi mê, tơmeăm ki kal rêm hâi tung 3 hâi Têt. Cheăm xuân tơku\m po Hâi tơku\m lu\m kơ-[a\n ‘nhe\n a kuât. Diâp ăm rêm rơpo\ng péa to kơ-[a\n ‘nhe\n vâ vâi krâ tơdah Têt phiu ro, phâi tơtô [a\ kơd^ng’’.

{a\ tơdroăng tơmâng rak ngăn dêi mâu khu râ kăn pơkuâ rơtế [a\ mơ-eăm dêi rêm rơpo\ng kuăn pơlê, Têt hơnăm kố vâi krâ xe\n ối nếo klêi kơ’nâi tơhnah tơhnâp a pơlê Kon Hia 1, cheăm Đăk Rơ Ong, tơring Tu Mrong hiăng phâi tơtô, chía ai tơmeăm tâ. Tâi tâng dế tơkôm chôu ki hơ’leh pơla hơnăm ton [a\ hơnăm nếo [a\ tơdroăng loi tơngah ‘na mâu rơnó pêi lo châ hên rơtế tơdroăng rêh ối tơniăn le\m.

Khoa Điềm chêh

A Sa Ly tơplôu [a\ tơbleăng