Pôa Trần Đại Quang, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa kot mâ [ă xông kân a cheăm Quang Thiện, tơring Kim Sơn, kong pơlê Ninh Bình. Cho pơlê ki le\m ro, tơniăn ai hên kong kế ki achê têa kơx^ xo\n hơngế, mâu long têa, mâu rơchôa, hno têa [ă hên mâu tơdroăng ki ê. Xuân môi tiah mâu kuăn pơlê Việt Nam ki ê, hiâm mơno hơ-ui pâ dêi pơlê xiâm, pôa Trần Đại Quang, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa xuân ối chôu vế, khíu pâ dêi pơlê xiâm ki kơtiê, tâ tá to tơnêi klâng chiâk achê têa kơx^, hơ-ui pâ kuăn pơlê tô mêi, tơbrêi tơbrêh, pá puih pêi klâng báu a k^ng têa kơx^ ki xăng po.

Môi tiah môi ngế kuăn prôk hơngế ton hơnăm nếo châ trâm, mê rơkong tơpui xuâ nâ, ro rih, rup ko\ng dêi pó, tơpui tơno [ă kuăn pơlê, pôa Trần Đại Quang, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa kơhnâ khât tung tí tăng êng tối, tơpui tơno tơdroăng ki vâi krâ-nho\ng o pêi chiâk pêi deăng, túa tơpui tơno achê [ă kuăn pơlê [ă xuân ôh tá ai ki klâi kơtăn hơngế pơla môi ngế kăn [ă kuăn pơlê. Pôa Nguyễn Công Uẩn, Kăn pơkuâ hnê ngăn Đảng cheăm Quang Thiện hơ’muăn tối:

‘’Rêm hdroh Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa vêh pôu dêi pơlê xiâm, cho môi ngế ki tiah hmâ, achê [ă kuăn pơlê, ôh tá eâ ai mơngế ki gak ngăn lơ ai rơxế pơto chơ klêng tê klêng hía. Meh troh a pơlê rup ko\ng [ă vâi ki krâ hdrối. Klêi mê, nếo mot tung hngêi hôp, cho môi ngế ki ‘nâi nhuo#m pâ kơ vâi krâ-nho\ng o, môi tiah mơngế ki dế rêh ối [ă kuăn pơlê akố. Xua ti mê, tơdroăng kố ga môi tiah hmâ, pro kuăn pơlê hâk vâ, pâ mơjo kơ Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa’’.

Um méa dêi pôa Trần Đại Quang, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa vêh pôu mâu thái cô ki hnê hneăng pôa ối tơx^n nah, [ă hiâm mơno ‘nâi koh nhuo#m, mơnê kân khât dêi môi ngế hok tro ‘nâi mơjo pâ kơ hnoăng hnê hriâm dêi thái cô ki hiăng hnê mơjiâng pôa chiâng môi ngế ki mơnhông dêi hiâm tuăn pói vâ tơná la ngiâ.

{ă mâu pú mô đo#i ki tro rong, tro tamo châi, vâi xuân ối chôu vế đi đo roh ki rup ko\ng dêi pôa Trần Đại Quang, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa, đi đo git kơ tơdroăng êng, tơpui tơno, mơhnhôk mâu vâi lêng ki rong, ki tamo châi kơdo mơ-eăm khăm pơlât, tơkâ luâ mâu tơdroăng ki pá puât, châi tamo mơdêk tơdroăng rêh ối. Hâi kố, hên rơpo\ng kuăn pơlê a Kim Sơn hiăng hluăn ing kơtiê, ai hngêi trăng krá le\m kơnôm ing tơdroăng to\ng veăng kơhnâ khât, tơdrăng khât, [ă kơnía ‘nâng ing hnoăng dêi Đăi tươ\ng Trần Đại Quang. Pôa Phạm Công Trình, ối a cheăm Ân Hòa ai tối tiah kố:

‘’Kuăn pơlê Kim Sơn ngin hâk tơngăm ‘nâng, hên ngế hiăng lo têa mâ. Meh hiăng kơhnâ vêh lăm pôu, rak ngăn dêi pơlê xuâm. Tiô á hlo, meh cho ngế ki plâ rơxông cheăng ăm kăch măng, veăng cheăng ăm tơnêi têa, pêi cheăng tá troh meh hlâ. Meh mơjo pâ, rak ngăn pơlê xiâm ăm i le\m ro, kro tơniăn tâ.

Drêng vêh pôu, meh Quang ai tối, á cho Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa á kô athế veăng kum, rak ngăn ăm kuăn pơlê, ăm tơnêi têa, pói vâ pơlê pơla le\m ro tâ, tơdroăng rêh ối dêi kuăn pơlê châ mơnhông pêi cheăng kâ, pêi lo kế tơmeăm, kuăn pơlê châ phâi tơtô, hơniâp tơniăn. Meh hiăng kum pơlê pơla kơhnâ krâu khât’’.

Dế ối pro Ngế xiâm ngăn ‘na Ko\ng an [ă kơ’nâi mê pro Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa, mê pôa Trần Đại Quang đi đo tối nhên, hnê pơchân mâu kăn [o#, mâu lêng athế ai hiâm mơno, to\ng kum kơhnâ khât ăm kuăn pơlê [ă ai rơkong tơpui tơno [ă kuăn pơlê i rơkê. Tung kơbong pêi cheăng dêi Đăi tă Đinh Ngọc Khoa, Kăn pho\ pơkuâ ngăn Ko\ng an kong pơlê Ninh Bình, ai 2 kơxop hlá mơ-éa dêi Đăi tươ\ng Trần Đại Quang ai chêh tối ‘na 6 tơdroăng Pôa Hồ hnê Ko\ng an kuăn pơlê, đi đo châ ‘măn a tíu ki kal má môi. Mê cho kơxop hlá mơ-éa ‘’Mơhno túa le\m tro tung tơpui kâ dêi Ko\ng an kuăn pơlê’’ [ă kơxop hlá mơ-éa má péa mê cho ‘’Kuăn pơlê cho ki xiâm veăng ‘no ivá tung hnoăng cheăng kring vế gak ngăn’’.

Đăi tă Đinh Ngọc Khoa ai tối tiah kố: Pôa Trần Đại Quang, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa hiăng veăng kum ăm tơrêm ngế ki pêi dêi hnoăng cheăng ki pá puât, ki ai tơdroăng rêh ối xahpá. Ki rơhêng vâ tối, cho mâu ngế ki hbrâ rơnáu pleăng dêi hnoăng cheăng, xua tơdroăng ki vâ kring vế tơniăn, hơniâp ro dêi kuăn pơlê.

‘’Pin dó xêh meh lối kơtăng tiô hnoăng cheăng dêi Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa, la xuân achê [ă mâu kăn [o#, lêng, tơpui tơno môi tiah mâu nho\ng o, ôh tá ai tơdroăng tơpui tiô râ mơngế ki ối kơpêng tâ kơ vâi. Drêng pơtê, meh lo a hang lơng tơpui tơno, rup ko\ng tá mâu [inh nhất, [inh nhì êng tơpui ‘na on veăng, kơdrâi kuăn, hngêi ối ulâi. Meh ai hiâm mơno ki trâu hơngế, tơdrăng khât [ă Ko\ng an Ninh Bình’’.

Kơpong pơlê xiâm ki kơtiê Kim Sơn hơnăm roh mê nah ki chông djâ hveâ chêng dêi ngế hok tro kơtiê, kơhnâ hriâm, troh hâi kố dế tơdah dêi môi ngế kuăn ki rơkê kơnía-Pôa Trần Đại Quang, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa, pôa kô koi pơtê đi đo tung tơnêi xiâm dêi tơná pôa. Pôa Hòang Văn Thắng, Kăn pho\ pơkuâ hnê ngăn Đảng tơring Kim Sơn khe\n:

‘’Pôa Trần Đại Quang, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa hiăng prôk hơngế cho tơdroăng ki hía he\ng môi ngế ki kơnía dêi pơlê xiâm, dêi tơnêi têa. Hiâm mơno dêi Kăn xiâm hnê ngăn hiăng kum ăm pơlê xiâm, mê kuăn pơlê Kim Sơn ôh tá la lâi piu. Tiô hiâm mơno dêi rơpo\ng [ă xuân cho hiâm mơno dêi Đảng [o#, Khu kăn xiâm, kuăn pơlê tơring Kim Sơn pói rơhêng vâ châ tơdah pôa vêh a pơlê xiâm vâ pơtê hlống hlối [ă xuân cho vâ kuăn pơlê Kim Sơn modoh chôu vâ lăm pôu tơbâ, [ă koh mơnê hiâm mơno dêi Kăn xiâm hnê ngăn hiăng veăng kum ăm pơlê xiâm tơná’’.

Tiah mê, klêi kơ’nâi to lâi hơnăm tơklâ hơngế, môi ngế kuăn ki rơkê kơnía dêi pơlê xiâm Ninh Bình hiăng prếo vêh [ă dêi tơnêi xiâm, pơlê xiâm tơná, cho kơpong tơnêi ki t^ng [ă ai hên ngế ki rơkê kơnía [ă pơlê kong xiâm roh nah inâi Hoa Lưu ki ối eăng trâ xuân u ối ô eăng hnoăng cheăng kân ke\ng dêi Pơtáu Đinh Tiên Hòang.

Cheăm Kim Sơn hâi kố hiăng hơ’lêh ngiâ méa, pá u ai cho pơlê ki kơtiê xahpá drêng pơla rơxông ối to kong kế, ngo ngối chal Nguyễn Công Trứ, mê nôkố ‘ló hâk tơngăm môi ngế kuăn pơlê xiâm-Pôa Trần Đại Quang, Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa. Pơtê a tơnêi ki tơniăn le\m, môi ngế kuăn ki rơkê kơnía hiăng châi vêh, prếo troh [ă dêi pơlê xiâm, tâng to idrâp ki chôa ‘lâng ki rơlâu rơlo\n dêi têa kơx^, khía pêi hơngiâp ki pêi ing kroăng têa Ân [ă châ ối tung tu\m têk hiâm mơno dêi kuăn pơlê ki têm rơpiât, tơdrăng khât [ă hiâm mơno têm rơpiât, hơ-ui pâ, koh nhuo#m kơ ngế Kăn xiâm hnê ngăn tơnêi têa ki pêng to hiâm mơno mơjo pâ pơlê xiâm tơná.

Hà Nam chêh

Nhat Lisa tơplôu [ă tơbleăng