Vâ [âng tơpui nâl Rơteăng châ tơpui pơchuât hâk tơngăm tung hyôh Rơ‘jiu Việt Nam, mâu vâi ngoh, vâi nâ ki pêi ‘na hnoăng cheăng tơplôu, tơbleăng, tơpui pơchuât hiăng athế mơ-eăm tâi ivá tơná,khoh chiâng châ ai tiah hâi kố. Xua ai mâu ngế ki nếo hriâm klêi râ má pái, rôh apoăng lo dêi ing pơlê cheăm hiăng châ rah xo pêi dêi hnoăng cheăng tơplôu tơbleăng. Chôu vế mâu hâi ki pơxiâm mot pêi cheăng, ngế ki tơplôu, pơchuât cho nâ Gương xuân ối chôu vế:

‘’Mâu hâi ki pơxiâm mot cheăng, tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât nâl Rơteăng nah, á tá hâi teăm ’nâi nhên tơdroăng tơplôu, xua tơplôu ti lâi vâ ăm vâi krâ-nho\ngo i hlê, pơchuât ti lâi ăm ga rơ-eăng tơniâ, tơtro tung Rơ’jíu. Á tơpui pá kong ga tơ’lêi, la mot tung kơbong ki hrik pơchuât ga pá, ôh pá kâi hiâm, xua mê athế hriâm pá puât nếo chiâng.

Mơni ai 1 hơnăm kơ’nâi mê á chía hmâ [ă hnoăng cheăng, kơnôm châ hriâm ing mâu vâi ngoh nâ o tung khu, malối, klêi kơ’nâi châ hriâm ‘na túa tơplôu túa pơchuât, xua nghe# sih ưu tú Kim Cúc hnê, klê mê, châ lăm hriâm a mâu tíu ki ê dêi Rơ’jíu Việt Nam hnê a Hà Nội. Nốkố, tơdroăng tơplôu, pơchuât hiăng chiâng hmâ [ă hnoăng cheăng rêm hâi, hiăng tơniăn tung tơdroăng cheăng á’’.

Prế pơchuât Nhat Lisa [ă Gương tung kơbong hrik thâo dêi Rơ'jíu Việt Nam kơpong Tây Nguyên

Ôh tá la lâi pơtê hriâm tâp, mơdêk ki rơkê ple\ng ‘na tơdroăng cheăng, tí tăng hriâm, tiô [ối ki rơkê ple\ng tung pơlê pơla, hriâm nâl tơpui xiâm dêi tơná ho\ng mâu rôh trâm tơpui tơno [ă mâu vâi pú ki hmâng rơ’jiu, mâu rôh lăm troh a pơlê, cheăm, mâu rôh lăm vêh dêi a pơlê, [ă hên mâu rôh ki ê, khu tơpui nâl Rơteăng dế rế hía rế hiăng vâ hlê ple\ng, mơdêk ki hơniâp ro dêi nâl tơpui.

Tơdroăng ki tơplôu, tơbleăng, tơpui pơchuât ôh tá xê to hiăng vâ môi tiah mâu hlá mơ-éa, chư chêh ki xiâm, mê ối pêi pro tiô tơrêm kơ tơdroăng, tơtro [ă khôi túa, tơlá le\m tro dêi hdroâng kuăn ngo vâ vâi krâ nho\ng o tơ’lêi hmâng, tơ’lêi hlê, tơ’lêi pâ [ă tơ’lêi pêi pro tiô [ối. Mâu chư chêh hiăng châ pơkâ bô bối, hiăng chiâng môi tơdroăng tiô pơkâ tơdjuôm drêng tơplôu mâu chư, [ai, mâu inâi, hnoăng cheăng pơkuâ [ă hên ki ê, ngế tơplôu [ă tơpui pơchuât A Sa Ly, tối:

‘’Drêng á xiâm mot cheăng a kơ koan nah, tơdroăng ki á tơplôu xuân trâm pá puât ‘nâng. Klêi kơ’nâi châ mâu vâi ngoh nâ tung khu hnê tối, djâ khe\n, mê tơdroăng tơplôu, tơdroăng pơchuât hiăng chía ‘nâi, tơná á xuân kơdo mơ-eăm dêi xêh há, ing mê, chía hiăng ‘nâi drêng tơplôu mâu nâl, mâu chư ki pá.

Á hlo tiah kố, tơdroăng ki tơplôu kal ai chôu phut, hâi khế hriăn ple\ng, ’nâi klê i nhên ’nôi, pin nếo chêh bro păng ‘nâng, xua hiăng tối tơplôu lo nâl kuăn ngo mê athế tơplôu tâi tâng yoh, pro ti lâi mâu nâl tơpui mê athế tơtro, tơ’lêi hmâng, tơ’lêi ’nâi hlê [ă vâi krâ-nho\ng o kuăn ngo pin. Á xuân kơdo mơ-eăm hriâm tâp, vâ dêi tơná  thăm rế rơbot, hlê ple\ng hên tâ ‘na nâl kuăn ngo tơná [ă nâl Xuăn vâ tơxâng ăm hnoăng cheăng ton la ngiâ ki kal vâ tơplôu ki rơkê ăm nâl Rơteăng’’.

Prế pơchuât A Sa Ly [ă Katarina Nga dế thâo hrik tung kơbong

Tung mâu hơnăm ki pơxiâm tơpui mơ’no tung Rơ’jiu, [âng tơpui nâl Rơteăng hiăng châ xo lối chât kơtâ kơthô dêi vâi krâ nho\ng o hmâng rơ’jiu a tơring Krông Pa], kong pơlê Dak Lak [ă mâu tơring Đăk Tô, Đăk Hà, kong pơlê Kon Tum. Rơtế [ă tơdroăng ki mơhnhôk, ô eăng nâl tơpui Rơteăng, mâu ngế ki hmâng rơ’jiu hiăng veăng hnê tối túa ki tơplôu, túa ki pơchuât, tối ‘na nâl tơpui dêi tơrêm ngế pơchuât.

Mâu tuăn hiâm ki kơnía git mê dêi mâu ngế ki hmâng rơ’jiu sap ing mâu pơlê, cheăm hiăng kum mâu ngoh, mâu nâ ki tơpui nâl Rơteăng mơ-eăm mơhriâm, pêi cheăng tro tâ nếo ‘na tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât. Ngế hmâng rơ’jiu inâiY Đuynh, a [uôn Hring, tơring }ư\ Mgar, kong pơlê Dak Lak, ăm ‘nâi:

‘’Á hmâ hmâng Rơ’jiu xiâm Việt Nam ho\ng phôn râng ko\ng. Nâp tơpui rơkong Rơteăng a pơlê á hmâng gá hleăng khât, mâu ngoh, mâu nâ tơpui á hmâng hlê, á hmâ hmâng rơkong tơpui dêi ngoh A Sa Ly. Á rơhêng vâ châ rơ’jiu hnê tối hên tâ ‘na túa ki pêi cheăng kâ.

Rơpo\ng á pêi kơphế la hmâ tro pơreăng kâ ‘nhiê, ôh tá ai têa tôh [ă hên ki ê, drêng châ hmâng rơ’jiu hnê ‘na kih thua#t rak ngăn xiâm loăng kơphế á hlo gá ai pơxúa khât, môi tiah tơdroăng ki hnê tối ‘na xúa tơtro phon hưh cơ rak ngăn hdrê loăng pêt, pro ăm plâi kơtốu hên. Á xuân rơhêng vâ hmâng mâu [ai hơdruê ‘na Tây Nguyên, hmâng to\n chêng koăng, gá sôk ro khât’’.

Rơtế [a\ mâu tơdroăng tơpui pơchuât nâl hdroâng kuăn ngo Tây Nguyên ki ê, tơdroăng tơpui pơchuât nâl Rơteăng rế hía rế châ hơ’lêh tung tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât, mơdêk tơtro tiô tơdroăng kal vâ dêi vâi krâ mâu hdroâng kuăn ngo. {a\ tơdroăng kal hên h^n, tu\m têk, trâu hơngế, môi tiah Tơdroăng nếo ai, Kuo#k ho#i [a\ kuăn pơlê, Ivá ăm rêm ngế, Rơtế prôk [a\ mơngế pêi chiâk, Thôn pơlê nếo, Khôi túa le\m tro mâu hdroâng kuăn ngo Tây Nguyên…, Tơdroăng tơpui pơchuât nâl Rơteăng kum vâi krâ tơmâng Rơ’jíu ‘na tơdroăng pêi chiâk deăng, rak ngăn ivá châ chăn, ‘nâi ‘na luât, hlê ple\ng khôi túa le\m tro dêi hdroâng kuăn ngo xuân môi tiah mâu hdroâng kuăn ngo nho\ng o tung lâp lu tơnêi têa…

Kum tung tơdroăng kal vâ tơmâng rơ’jíu dêi pú hmâ, [a\ kum rak vế khôi le\m mâu hdroâng kuăn ngo. Hên hơnăm hiăng hluâ, khu cheăng tơpui nâl Rơteăng hiăng tơru\m ti tăng, thâu xo hơdruê, rơngêi, ting ting nâl hdroâng kuăn ngo a mâu pơlê Tây Nguyên. Troh nôkố, hiăng ai lối 370 tơdroăng hơdruê, rơngêi, ting ting Rơteăng [a\ mâu hơdruê ki ê, ai tu\m têk, achê [a\ tơdroăng rêh ối dêi vâi krâ. A Đâm, ngế hmâ tơmâng rơ’jíu, ối a thôn Long ‘Jon, cheăm Đăk Ang, tơring Ngọc Hồi, kong pơlê Kon Tum, tối:

’’Á hâk vâ tơmâng ‘nâng tơdroăng rơngêi ting ting, tơdroăng tơpui nâl Rơteăng mơ’no tung [âng hdroâng kuăn ngo dêi Rơ’jíu Việt Nam, ki má lối cho tơmâng mâu ngế vâi krâ hơdruê, rơngêi, ting ting, ayo\. Rơkong hơdruê dêi mâu vâi krâ mơ’no tung [âng cho rơ-eăng ro, tơniâ ‘nâng, tơleăng há. Á hlo nôkố mâu tơdrá hơdruê, rơkong rơngêi ting ting dêi hdroâng kuăn ngo Rơteăng [a\ mâu rơxông ối nếo nôkố ôh tá hâk vâ xếo.

Xua mê, á pói vâ nâl Rơteăng dêi Rơ’jíu Việt Nam thăm mơ’no hên mâu tơdroăng hơdruê, rơngêi ting ting hdroâng kuăn ngo vâ pơtâng tối ăm rơxông nếo châ tơmâng, châ hlê ple\ng [a\ ‘nâi rak vế [a\ mơnhông khôi túa le\m tro dêi hdroâng kuăn ngo tơná’’.

Pak^ng tơdroăng tơpui mơ’no nâl Rơteăng tung Rơ’jíu, mê khu ngin ối ‘măn tơdroăng ki ngin tơpui pơchuât tung trang web đie#n tưh VOV4.VN dêi Rơ’jíu Việt Nam, kum vâi krâ Rơteăng a rêm kơpong tung tơnêi têa [a\ lâp plâi tơnêi châ ngăn, châ tơmâng [a\ nâl tơpui dêi hdroâng kuăn ngo tơná. Troh nôkố hiăng ai lối 34 rơpâu roh mot ngăn, tâi tâng kơxo# IP vâ chê 10.000, mot ngăn tung [âng nâl Rơteăng; rêm hâi ai lối 100 roh ngế mot ngăn ing vâ chê 30 kong têa tung lâp plâi tơnêi mot ngăn tung trang web.

Tiô ngoh Nhat Lisa, Pho\ pơkuâ [ơrô tơpui nâl hdroâng kuăn ngo – VOV Tây Nguyên, Kăn tôh nâl Rơteăng tối nhên, tơpui nâl hdroâng kuăn ngo tung rơ’jíu kal tơniăn péa tơdroăng ki kal, mê cho tơplôu [a\ tơpui pơchuât mơ’no tung hyôh rơ’jíu. Tơdroăng tơplôu thế achê hlê ple\ng, tơpui pơchuât thế hleăng le\m tiô rơkong hdroâng kuăn ngo tơná.

‘’Á tơmiât tiah kố, vâ tơdroăng tơpui nâl Rơteăng rế hía rế achê [ă vâi krâ-nho\ng o kuăn ngo, pák^ng pêi pro le\m tro ‘na hnoăng hriăn ple\ng tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât a kơkoan, khu ngin ki cheăng ‘na tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât xuân kal athế lăm trâm mâ, tơpui tơno [ă vâi krâ-nho\ng o hdroâng kuăn ngo vâ pơtối hriâm dêi nâl tơná ki pin xuân tá hâi teăm ‘nâi nhên tâi, pơtối pơtâp pơchuât ăm i tơtro nâl kuăn ngo.

{ă mâu ngế ki hơnăm ối nếo kal athế kơdo mơ-eăm hriâm tơdroăng chêh, trâm [ă tơdroăng ki châ ngăn hlo, tơpui tơno [ă vâi krâ tung rêh ối, cheăng kâ, ing mê, kô ai pơxúa ăm tơdroăng tơplôu, pơchuât, xuân môi tiah tơdroăng ki ai [ai chêh tơtro tâ, achê tâ ‘na mơhno túa le\m tro hdroâng kuăn ngo tơná. Vâ khoh châ ai tiah mâu tơdroăng tiah mê, ing tơná mâu ngin ki cheăng tơplôu tơbleăng-tơpui pơchuât kal athế kơdo mơ-eăm hên tâ kơ mê nếo vâ khoh châ tơ-[rê hên tâ tung la ngiâ’’.

Khu tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât nâl Rơteăng dêi Rơ'jíu Việt Nam kơpong Tây Nguyên

Tơdroăng mơ-eăm dêi khu ngoh nâ o rah chêh, tơplôu tơbleăng [a\ tơpui pơchuât, hên mâu [ai chêh [a\ nâl Rơteăng hiăng châ kâ pri dêi Rơ’jíu Việt Nam. Mê cho tơdroăng Khôi túa le\m tro mâu hdroâng kuăn ngo Tây Nguyên ‘’Tơlá pâ pơhnêm peăng kơxo má – Khôi túa le\m tro dêi mơngế Rơteăng’’ châ kâ pri C – Pri Rơ’jíu Việt Nam hơnăm 2017. Tơdroăng tơpui pơchuât tơku\m ‘’Khôi túa le\m tro Rơteăng: xiâm kối dêi tơdroăng pâ nhuo#m, tơru\m tơrôa, eăng rơdâ, hơniâp ro, sôk suâ’’ châ kâ pri Hâu tung Tơ’noăng tơpui tung Rơ’jíu lâp tơnêi têa hơnăm 2018.

Mâu tơdroăng pâ nhuo#m dêi vâi krâ a pơlê, hên pri châ mơnhên ing Rơ’jíu Việt Nam cho tơdroăng ki sôk ro mơhnhôk mâu ngế tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât nâl Rơteăng dêi VOV Tây Nguyên pơtối mơ-eăm, hriâm tâp, pơtâp vâ rak tơniăn ki krá kâk tung hnoăng pêi cheăng tơplôu tơbleăng, tơpui pơchuât nâl hdroâng kuăn ngo dêi Rơ’jíu Việt Nam, xua tơdroăng rêh ối rế hía rế hloh hlê, rơkê ple\ng dêi vâi krâ hdroâng kuăn ngo a Tây Nguyên.

Nhat Lisa chêh

Katarina Nga prế A Sa Ly tơplôu tơbleăng