Amăng hơdră ngă bruă, pơđ^ kyar bơwih [ong huă – mơnuih mơnam mơng Hră lăi pơthâo glăi hơdră pơđ^ kyar bơwih [ong huă – mơnuih mơnam 10 thun 2011-2020, c\ih pơkra hơdră pơđ^ kyar bơwih [ong huă mơnuih mơnam 10 thun thun 2021-2030, Hră yôm bruă ]ar pơdah thâo kơ Jơnum Ping gah dêh ]ar tal 13 kiăng ngă bruă: Pơđ^ kyar gru grua, mơnuih mơnam, pơplih phrâo klă hloh hăng ngă bơkơnar mơnuih mơnam; [u pơdơi pơđ^ tui tơlơi hơdip mơda mơng mơnuih [on sang. Pơđ^ kyar abih bang, hơđong kơjăp, “{u pơklaih lui pô hlơi gah tlôn” ăt jing tơlơi hơmâo lăi nao amăng mông Jơnum Ping gah hơdôm tơring ]ar kual Tong Krah, Dap Kơdư lăp đing nao.

Jơlan hơdră pơđ^ kyar tơlơi bơwih [ong huă – mơnuih mơnam kual mơnuih djuai [iă hăng kual c\ư\ siăng le\ sa amăng 4 jơlan hơdră pơđ^ kyar bơwih [ong huă – mơnuih mơnam mơng tơring ]ar Khánh Hoà amăng rơwang thun 2015-2020. Amăng 5 thun rơgao, tơring ]ar Khánh Hoà hơmâo brơi 140 klai prăk pioh tuh pơ alin [ơi kual c\ư\ siăng, pơmut hro\m hăng jơlan hơdră pơko\n rơbêh 270 klai prăk.

Prăk anai hơmâo djru brơi giăm 2 rơbâo hơbô| bruă bơwih [ong mơng mơnuih [on sang. Anih anom [ơi kual c\ư\ siăng hơmâo tuh pơ alin dưm knar [ơi abih bang, 100% mrô să hơmâo jơlan ô tô nao pơ să, lu ring bruă yôm phun hơmâo pơkra. Boh than ba glăi le\ pơhro\ trun 25% mrô sang ano\ rin. Khă hnun, jơlan hơdră anai aka [u tu\ yua đơi ôh, mrô sang ano\ rin [ơi 2 boh tơring glông amăng tơring ]ar ăt do\ rơbêh 30%. Truh ră anai, tơring glông Khánh Sơn aka [u hơmâo să plơi pla phrâo ôh. Ơi Nguyễn Văn Nhuận, Kơ-iăng khua git gai ping gah tơring glông, Khua jơnum min mơnuih [on sang tơring glông Khánh Sơn brơi thâo:

“Ră anai, tơring glông pơhrui prăk yap tui ako\ mơnuih kơnong hơmâo 20 klăk 500 rơbâo prăk đôc\, tơlơi kiăng mơng Jơnum Ping gah tơring glông le\ pơ anăp hơmâo 48 klăk prăk lơ\m sa c\ô, ră anai glăk hơmâo ha mơkrah. Tơlơi hơmâo blung a mơng hơdôm boh să [ơi Khánh Sơn aset biă. Kho\m hơmâo hơdră pơsir, pơhrui abih bang tơlơi hơmâo mơng mơnuih mơnam, biă `u tơring ]ar kho\m djru brơi. C|ang rơmang hơmâo laih hơdră bruă dêh djru pơhro\ trun sang ano\ rin, giong anun hơmâo dong hơdră bruă dêh ]ar tuh pơ alin kual mơnuih [on sang djuai [iă do\. Anun le\ tơlơi hơyak đ^ amăng bruă tuh pơ alin”.

Ơi Mấu Văn Phi, Khua git gai Ping gah tơring glông Khánh Vĩnh brơi thâo, rơ wang bruă pơ anăp, tơring glông amra ngă djop hơdră pơhro\ trun sang ano\ rin amăng lu mơta bruă, hơđong kơjăp, biă `u le\ kual mơnuih [on sang djuai [iă; Ăt ngă mơn Hơdră dêh ]ar pơtrun pơhro\ trun sang ano\ rin hăng djru mơnuih [on sang bơwih [ong. Phrâo rơgao, tơring glông Khánh Vĩnh pơsit djop djuai phun pla lu hloh kah hăng boh kruăi dung kơđuh mơtah, boh mit nghệ, boh pơô| rơc\ăm c\i pơ[ut tuh pơ alin blơi anah, hơdră pla, prăk djru ba mơnuih [on sang pơplih phun pla. Jơlan nao djơ\ amăng bruă pơplih phun pla, bơwih [ong huă, pơtô bruă kơ mơnuih [on sang amra djru Khánh Vĩnh tơbiă mơng tơring glông rin ta` hloh. Ơi Mấu Văn Phi, Khua git gai Ping gah tơring glông Khánh Vĩnh brơi thâo:

“Tơlơi ta kiăng le\ tơklaih mơng [un rin, gir ngă amăng rơwang bruă anai. Sa tơlơi anun yơh, samơ\ kiăng hơmâo lu hơdră ngă, lu bruă kiăng ngă. Sa, dua hơbô| bruă pơkra gơnam, bơwih [ong hơmâo pok prong amăng plơi pla. Pơ anăp anai, pơđ^ kyar pơkra jơlan nao rai, pơtrut nao rai blơi gơnam mơng hmua mơng neh met wa. Hăng bruă ngă rơđah rơđông, ngă na nao mơtăm, amăng rim thun”.

Pơđ^ tui tơlơi hơdip mơnuih [on sang [u kơnong hăng prăk pơhrui glăi đôc\ ôh mơ\ kho\m pơhro\ trun tơlơi rin [un lu bơnah, pơđ^ tui tơlơi hơdip mơda, pran jua mơng mơnuih [on sang. Hră yôm pơdah thâo Jơnum ping gah dêh ]ar tal 13 hơmâo bruă kiăng pơjing ană mơnuih Việt Nam hăng bruă ngă mơdưh pran jua khăp kơ lo\n ia, kơdrưh ang djuai ania, abih bang pơlir hơbit hăng hrưn đ^. Pơjing ană mơnuih le\ sa amăng 6 tơlơi pơplih phrâo prong mơng Tơlơi pơtrun Jơnum Ping gah tơring ]ar Phú Yên tal 17. Anun le\ pơjing ană mơnuih Phú Yên pơđ^ kyar abih bang, pơlir hăng pơđ^ tui tơlơi rơgơi, kơjăp drơi jăn, pơmin hiam hăng thâo pơsir bruă amăng mơnuih mơnam. Ơi Trần Hữu Thế, Kơ-iăng khua git gai ping gah tơring ]ar, Khua Jơnum min mơnuih [on sang Phú Yên pơsit, glăk ngă tui amăng [rư\ pơjing anih hơdip hiam, pơđ^ tui tơlơi hơdip mơnuih [on sang:

“Gơmơi glăk gir ru\ pơdong gru grua hơdip hro\m na nao hăng ană mơnuih ta, tơdah mă yua klă le\ anun jing gru grua hiam, tơdah [u mă yua klă le\ jing gơnam glo\m lui. Laih dong sit anih gru grua anun, tơlơi phiăn anun yơh amra jing kual plơi pla, hơmâo tơlơi c\i jơnum. Kiăng mơnuih [on sang [ing ta nao hăng e\p lăng, pơtrut hloh dong djop gru grua mơng hlâo. Amăng anun, pơlir hăng djru ba tơlơi hơdip mơnuih [on sang”.

Thun 2020, yua bơbec\ mơng klin Covid-19, rơnoh đ^ kyar bơwih [ong huă mơng hơdôm boh tơring ]ar kual Tong Krah, Dap Kơdư [u đ^ dong tah. Samơ\ hơdôm boh tơring ]ar hơmâo ngă lu hơdră, djru prăk, braih kơ sang ano\ tơnap tap. Hơdôm boh tơring ]ar kiăng pơđ^ prăk pơhrui, tơlơi hơdip mơnuih [on sang. Hro\m hăng tơlơi gêh gal, hơdôm boh tơring ]ar kual Dap Kơdư hơmâo tơlơi gêh gal c\i pơđ^ tui hloh nua gơnam mơng hmua. Kual pla tiu, kơphê lu hloh [ơi ro\ng lo\n tơnah, glăk hơmâo tơlơi klă hiam hăng hu\i mơn yua Hră pơkôl EVFTA dưi mă yua laih.

Jơnum Ping gah hơdôm boh tơring ]ar kual Tong Krah, Dap Kơdư rơwang phrâo 2020-2025 pơdah pran jua gơgrong bruă, kho\m pơđ^ kyar tơlơi bơwih [ong, mơnuih mơnam đah mơng pơđ^ na nao tơlơi hơdip mơnuih [on sang. Nai prin tha Nguyễn Duy Thuỵ - Ding kơna Khul Lý luận Ping gah dêh ]ar, Khua anom boh thâo ia rơgơi mơnuih mơnam kual Dap Kơdư lăi, hơdôm rơnoh pơkă, kơ\căo bruă c\i pơđ^ kyar bơwih [ong huă mơnuih mơnam, rơnuk rơnua lo\n ia kơ kual mơnuih [on sang djuai ania rơwang thun pơ anăp, kiăng ngă rơđah hloh hơdră pơplih bơwih [ong tu\ yua kơ grup kiăng djru phara:

“Ră anai, kiăng pơplih bruă đ^ kyar bơwih [ong huă mơnuih mơna, hăng pơjing anih hơdip rơnuk rơnua, hơmâo kông ngăn lo\n adai glai rưng hăng mơnuih [on sang djuai [iă le\ ta kho\m pơplih hơdră bơwih [ong tu\ yua hloh. Tui hluai kơ plơi pla, gru grua mơng rim kual mơn mơ\ hơmâo hơdră pơplih tơlơi bơwih [ong lăp djơ\. Sa amăng hơdôm hơbô| bruă pơplih hơdră bơwih [ong yôm hloh ăt kah hăng tu\ yua hloh anun le\ ngă hmua hơdjă đah mơng pơhro\ trun mrô sang ano\ rin kơ mơnuih [on sang djuai [iă tơnap tap”.

Lơ\m pơgôp hiăp amăng hră yôm mơng Jơnum ping gah dêh ]ar tal 13, ơi Võ Tấn Tài, Kơ-iăng khua wai lăng ngă rah Khua c\ih pioh Khul pơlir hơbit hơdôm anom ngă giăng mah tơring ]ar Dak Lak pơsit, kiăng dưi ngă Tơlơi pơtrun mơng Ping gah, bruă pơtrut pran jua gum pơgôp abih bang yơh yôm, yua dah, lăng nao lăng rai djop tơlơi dưi ngă mơng bruă pơplih phrâo le\ yua mơnuih [on sang yu\ tơlơi git gai mơng Ping gah.

“Kâo lăng hră yôm dêh ]ar tal anai lăi nao pơtrut đ^ pran kơtang mơng abih bang djuai ania, abih bang ha pran jua. Kâo lăi anun le\ tơlơi pơsit lăp djơ\ hăng tơlơi pơmin djơ\ biă yơh kiăng pơtrut đ^ pran kơtang mơng abih bang djuai ania amăng bruă dưi ngă hơdră pơplih phrâo lo\n ia ăt kah hăng Tơlơi pơtrun mơng Ping gah kiăng ngă”.

Siu H’Mai: Pơblang