Hơdôm hăng hrơi anai, ƀơi tơring čar Gia Lai, hơmâo pơphun lu bruă mă djru ba tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang ƀun rin, mơnuih ƀôn sang djuai ƀiă. Ƀơi să Ia Rƀol, anih hơmâo truh 93% mrô mơnuih djuai ania Jarai, Anom bruă tơhan pơlih jơlan glông gah Kông an tơring čar Gia Lai hơmâo ngă hrŏm Jơnum min mơnuih ƀôn sang să Ia Rƀol pơphun jơlan hơdră anăn “Bơyan phang trơi pơđao-Têt khăp pap”. Khul pơphun bruă mă hơmâo jao 200 anung gơnam têt, hăng rơnoh prăk sa anung 500 rơbâo prăk, brơi kơ sang anŏ hơmâo anăn kơnuk kơna djru, sang anŏ ƀun rin, mơnuih ƀôn sang tơnap tap hloh. Ơi Nay Pol, Kơ-iăng khua anom bruă gru grua-mơnuih mơnam să Ia Rƀol, tơring čar Gia Lai brơi thâo:

“Sit truh bơyan ngă yang thun phrâo ƀong têt, să  Ia Rƀol hơmâo đing nao djru ba tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang, kiăng abih bang lêng kơ dưi ƀong têt mơak mơai trơi pơđao. Truh bơyan têt, tơring čar ăt hơmâo mơ-it rai prăk kăk, gơnam tam pioh djru kah pơpha kơ mơnuih ƀôn sang ƀong têt mơak hloh. Hrŏm hăng anun, să đing nao hơdôm sang anŏ hơmâo mơnuih duăm ruă, mơnuih ƀu klă drơi jăn hăng sang anŏ tơnap tap hloh, kiăng abih bang djop sang anŏ anun dưi hơmâo mơnong ƀong huă, ƀu lui ư̆ rơpa kơƀah mơnong ƀong huă, eng ao čut ôh amăng bơyan ƀong têt”.

Să Dam Rông 4 tơring čar Lâm Đồng hơmâo akŏ pơdong yua pơmut abih đơ đam lŏn tơnah hăng mrô mơnuih mơ̆ng 3 boh să: Dạ Tông, Dạ Long hăng Đưng Knớ. Să prong biă mă, hăng rơbêh 17.000 čô mơnuih; amăng anun hơmâo lu biă mơnuih djuai ania ƀiă. Ơi Lơ Mu Ha Poh - Khua ping gah să Dam Rông 4 lăi, rim bơyan tê̆t truh, bơyan phang glăi, ping gah să hăng gong gai lăng ba soh tơlơi dŏ dong ƀong huă kơ neh met wa, biă ñu lĕ neh wa djuai ania ƀiă, sang anŏ ƀun rin hăng hơdôm boh sang anŏ bưp tơlơi truh lŏn adai ngă. Hrŏm hăng prăk mơ̆ng să, hơmâo lu grup djru khăp pap djru ba rơbêh 1.000 anung gơnam brơi kơ neh met wa djuai ania ƀiă.

“Amăng hrơi Tê̆t, kiăng ngă brơi neh met wa čơkă tê̆t mơak biă, să pơphun ngui gru grua - adoh suang, ngui tui gru đưm, hơtuk ƀañ čưng, pơnah mlăi amăng mlăm 30 Tê̆t. Laih dong, rơngiao kơ brơi gơnam tui Ping gah hăng Kơnuk kơna jao, să ăt djru pơpha brơi dong mơn kơ hơdôm boh sang anĭ ƀun rin, sang anŏ hơmâo tơlơi truh hơjan kơthel phrâo rơgao, kiăng abih bang dưi čơkă Tê̆t čơkă bơyan bơnga mơak mơai hloh”.

Să Đak Tô tơring čar Quảng Ngãi dưi akŏ pơdong glăi tơdơi kơ pơmut tơring kual Đak Tô hăng hơdôm să Tân Cảnh, Pôkô, Diên Bình. Thun 2025, tơlơi bơwih ƀong huă mơnuih mơnam saw ăt djă hnơ̆ng rơnoh pơđĭ kyar hăng lu hloh rơnoh pơkă. Hrŏm hăng anun, bruă đing nao kơ tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang, pơhlom brơi mơnuih ƀôn sang čơkă têt djop, trơi pơđao, să Đak Tô đing nao biă mă lu bruă mă gru grua, ngui ngor bơyan phang tui gru grua phiăn đưm. Ơi Mai Huy Hưng, Kơ-iăng Khua jơnum min mơnuih ƀôn sang să Đak Tô, brơi thâo:

“Kơ gru grua thâo thăi-mơnuih mơnam lĕ ƀing gơmơi đing nao biă mă lu bruă mă pơphu ngui ngorr kơ mơnuih ƀôn sang amăng să čơkă thun phrâo ăt kah hăng lu bruă ngă hrŏm amăng plơi pla. Biă mă ñu rim thun să ăt pơphun jơlan hơdră anăn “Ƀanh chưng mơtah”, djru prăk kăk kiăng djru mơnuih ƀôn sang, brơi ngă tui anung ƀañ čưng hrŏ hơbit mơak amăng mông tơkuh thun phrâo, boh nik ñu hyu ƀơk pơpha ƀañ  kơ sang anŏ ƀun rin, giăm ƀun rin”.

Ƀon Pi Nao, să Nhân Cơ, Lâm Đồng jing anih pơtum lu gru grua hiam phara mơ̆ng djuai ania gah Dơnung Dap Kơdư, kah hăng M’nông, Mạ. K’ho. Sang yă H’Yon, khua ping gah plơi Pi Nao, jing anih mă bruă mơ̆ng Grup mơñam mrai, laih dong ăt jing sa amăng hơdôm anih či nao sem lăng mơ̆ng Anih čuă ngui amăng plơi ƀơi ƀon Pi Nao, biă ñu amăng hrơi akŏ thun phrâo.

 “Anih čuă ngui amăng plơi Pi Nao pơphun pok amăng čơkă tuai, pơ anai, gơmơi hơmâo suang, adoh, ngă yang pơdai hăng hơtuk rơyă añăm ƀong đưm. Hăng bruă ngă khua grup ngă hrŏm, gơmơi tơkŏng tơpai čeh, ƀhu pơtơi pơjeh, hơmâo rơbung krô či bơwih brơi kơ tuai. Rơngiao kơ anun, gơmơi hơmâo grup adoh suang, atông čing. Kơnuk kơna djru brơi kiăng plơi pla dưi djă pioh gru ama grua am, laih dong brơi ƀing hlăk ai gum ngă tom kiăng hor hloh hăng răk lui gru hiam mơ̆ng djuai ania pô. Amăng hrơi ngui ngor, ƀong tê̆t, Ping gah hăng Kơnuk kơna iâu pơthưr rim čô mơnuih gum hrŏm ngui ngor čơkă tê̆t kah hăng adơi ayong djuai ania Yuan mơn, kiăng abih bang pơbưp, dŏ hrŏm, ră ruai, jê̆ giăm hloh. Sang hlơi thơ hơmâo lĕ ngă prong, dŏ kơƀah lĕ ngui tê̆t anet mơn...”.

Mơ̆ng jơlan hơdră dêh čar pơtrun kiăng pơhrŏ ƀun rin hơđong, jơlan hơdră lŏm lui sang tơ̆i, sang răm...thun 2025, 10 boh sang anŏ ƀun rin, tơnap tap hloh plơi Groi 1, să Đak Đoa, tơring čar Gia Lai, dưi hơmâo kơnuk kơna djru prăk man pơdong sang. Rim boh sang prong rơhaih boh anet ñu 30 met karê pơngŏ, tui hluai prăk sang anŏ hơmâo pơčruh hrŏm, kơnong kơnuk kơna djru lĕ 60 klăk prăk. Hlâo kơ têt, 10 boh sang ƀơi plơi Groi 1 hơmâo man giong hăng jao glăi kơ pô sang tŭ mă. Amai Chon hrŏm hăng rơkơi ñu laih anun 2 čô ană prăp mut nao dŏ amăng sang phrâo ƀrô djơ̆ hlâo hrơi ƀong têt sit nik, gơñu ƀu pơdop tah tơlơi mơak hăng lăi:

“Têt, sang anŏ ăt ƀu ngă prong ôh, samơ̆ dŏ amăng sang phrâo lĕ pran jua mơak hloh...Yua hơmâo kơnuk kơna djru ha mơkrah, sang anŏ pơkom pơčruh hrŏm ha mơkrah dơ̆ng dưi hơmâo hĭ sang dŏ hiam djơh hăng anai. Hơmâo laih sang dŏ hơđong, amra gir run hloh bơwih ƀong huă, truh rơnuč thun čang rơmang abih tơlơi ƀun rin. Thun blan pơ anăp, sang anŏ gir run pơtrut pran jua tơdruă mă bruă, pơđĭ tui tơlơi bơwih ƀong huă kiăng pơhrŏ ƀun rin. Bơni kơ Ping gah, kơnuk kơna”.

Plơi Đăk Giá 1, să Dục Nông (Quảng Ngãi) ră anai hơmâo 152 boh sang hăng 612 čô mơnuih, amăng anun hơmâo mơnuih djuai ania Hơdang yơh lu. Tui hăng ơi A Thương, Khua plơi Đăk Giá 1, neh met wa gum hrŏm đĭ kyar bơwih ƀong, pơkra gơnam, truh ră anai amăng plơi dŏ glăi 9 boh sang rin hăng 2 boh sang rin plai ƀiă. Thun laih rơgao, nua lu mơta gơnam mơ̆ng hmua kah hăng kơphê, kơsu, hơbơi plum hơđong mơn, mơboh lu mơn, anun jing djru neh met wa jai hrơi hơmâo tui, plơi pla plih tui mơn. Čơkă bơyan phang truh hăng bơyan hơmâo hơmăi, ơi A Thương pơtă pơtăn kơ neh met wa:

 “Amăng hrơi Tê̆t kâo bơni hơ-ơč pơpŭ kơ ơi yă, amĭ ama, adơi ayong, hiam drơi jăn pran jua, ƀong Tê̆t thâo pơkrem, tơpai ƀier mơñum mă ƀiă, hŭi kơ djơ̆ djuam duam ră. Lơ̆m đĭ rơdêh khŏm klum đoan pơgang akŏ, klă kơ ta pô wơ̆t hăng mơnuih iao gah mơn. Tui hăng tơlơi pơtrun 168 neh met wa gir ngă klă, biă ñu amăng hrơi Tê̆t. Hơmâo hră mơgăt rơdêh kah mơ̆ng dưi đĭ rơdêh”.

Plơi Liêng Hung, să Đam Rông 2, tơring čar Lâm Đồng hơmâo rơbêh 282 boh sang anŏ hăng 950 čô mơnuih, lu kơ djuai ania K’Ho hăng Bơnông. Ơi Čil Ha Krong, djuai ania K’Ho lĕ sa amăng hơdôm mơnuih ngă hmua ba gru hlâo, mơnuih arăng đăo kơnang amăng plơi Liêng Hung, să Dam Rông 2, tơring čar Lâm Đồng. Yua thâo pơblih hơdră ngă đang hmua pla pơjing, plâ kơphê hrŏm hăng boh sầu riêng laih anun hơdôm mơta phun boh troh pơkŏn amăng sa blah đang hmua, pơjeh phun pla sĭ hơmâo rơnoh, anun yơh thun phrâo rơgao, sang anŏ ơi Čil Ha Krong hơmâo pơhrui glăi 2 klai prăk:

“Yua hơmâo tơlơi đing nao mơ̆ng djop sang bruă kơnuk kơna, juăt pơtô ba, pơčrâo brơi hơdră bơwih ƀong huă tŭ yua, anun sang anŏ gơmơi hăng mơnuih ƀôn sang amăng plơi jai hrơi hơmâo tơlơi hơdip đĭ tui, yua thâo mơneč mă wbruă bơwih ƀong huă. Khom kiăo tui ping gah, ƀu hmư̆ hiăp ƀing soh sat plư, kơnong gir run mă bruă đôč kiăng plơi pla rơnuk ngă sang rơnang ngă hmua, tơlơi hơdip mơda jai hrơi đĭ tui. Sang anŏ gơmơi hrŏm hăng ană plơi pla pơphun ngui ngor thun phrâoa ƀong têt kiăng thâo gum pơgôp hrŏm hơbit. Yua mông anai yơh gêh găl pioh djop mơnuih bưp nao rai, kah pơpha tơlơi thâo thăi bơwih ƀong huă, mă bruă iăng bơyan pơ anăp, tơlơi pơhiăp jua puăi tlao ik ăk kơdor hloh amăng plơi”.

Ƀơi să Ia Dreh, hlâo kơ hrơi ƀong tê̆t nguyên đán Bính Ngọ 2026, Anom bruă hlăk ai čơđai muai tơring čar Gia Lai ngă hrŏm hăng Khul hlăk ai să hăng ƀing thâo čơmah djru pơphun jơlan hơdră “Bơyan bơnga khăp pap”, kiăng mơak mơai. Ƀơi anai, grup pơphun tơlơi ngui hơmâo brơi giăm 500 anung gơnam hơmâo braih, mi tôm, hăng gơnam yua pơkŏn dong kơ neh met wa, brơi 20 anung prăk hrăm hră, 10 boh rơdêh tang wang kơ ƀing čơđai sang anŏ tơnap. Yă Ksor H’Un dŏ pơ Ƀôn Nông Siu, să Ia Dreh, tơring čar Gia Lai bơni biă kơ tơlơi lăng ba mơ̆ng Ping gah hăng Kơnuk kơna lơ̆m bơyan Tê̆t truh. 

“Hơdôm boh sang anŏ djuai ania Jarai dŏ tơnap hơmâo Kơnuk kơna lăng ba, djru brơi hmao kru dong tah. Djơ̆ anŏ ñu hơmâo ƀơk brơi sum ao, braih huă. Hơdôm boh sang tơnap ƀu hơmâo sang dŏ ăt hơmâo Kơnuk kơna djru pơkra glăi sang mơn. Hăng sang anŏ ƀu hơmâo lŏn sang đang hmua, ăt hơmâo kơnuk kơna ta djru ba rơmô rông, laih dong brơi prăk dong kiăng neh met wa tañ hơđong tơlơi hơdip”.

Tơdơi kơ boyan hơpuă yuă, kơtor rơtă dưm amăng hơjai, pơdai tuh amăng tơnuh, 106 boh sang anŏ djuai ania Bahnar plơi Stơr, să Khin hơtai Tơtung, tơring čar Gia Lai prăp lui yơh čeh tơpai điơ̆ ƀâo bơngưi, hơtŭk ƀañ tek, blơi sum ao phrâo hiam kơ ƀing ană bă, blơi ƀañ mưt, ƀañ kĕo....pioh sang anŏ mơak čơkă thun phrâo. Amai Đinh Thị Tranh, 27 thun, plơi Stơr, hrơi têt sang anŏ gơñu prăp lui hơmâo na nao tơpai čeh pioh kơ djop mơnuih rai ngui mơñum hrŏm, ră ruai, pơtrut pơsur mă bruă, akŏ pơdong tơlơi hơdip mơda phrâo trơi pơđao.

“Sang anŏ gơmơi ƀu hơmâo ƀong huă prong lơi, hrơi têt kơnong jak iâu phung wang, sang anŏ ieo gah, mơnuih ta juăt, gơyut gơyâo rai ƀong huă, mơñum tơpai čeh hrơi têt. Anŏ kiăng phun lĕ hrơi têt ƀing adơi ayong, phung wang pơtum jơngum, ră ruai kơtuai akhan mơak pơpŭ nao rai tơdruă sa thun sa wơ̆t. Ƀu pơphun ngui ngor ƀong huă lu prong ôh hŭi huač prăk kăk”.

Amăng hrơi mông bơyan bơnga truh, bơyan Tê̆t dik dak mơak mơai ƀơi Dak Lăk, neh met wa djuai ania Êđê pơ plơi gah Ngŏ tơring čar čơkă Tê̆t phara mơn, mut hrŏm hăng đang hmua, gru grua đưm. Tơdơi kơ puih bơyan pơdai, Tê̆t ƀu kơnong jing hrơi ngui ngor pơdơi pơdă đôč ôh ăt jing hrơi mông kiăng plơi pla tum jơnum, kah pơpha tơlơi mơak. Amai Kpă H’ Thảo, dŏ pơ ƀuôn Lê Diêm, să Sông Hinh, tơring čar Dak Lăk lăi:

“Amăng hrơi Tê̆t, mơnuih djuai ania Êđê pơ Phú Yên juăt čơkă Tê̆t tui bơyan pơdai kơtor mơn. Tơdơi kơ puih pơdai, neh met wa juăt ƀong Tê̆t, iâu kơnung djuai ayong amai adơi ngui ngor tum jơngum hơmre mơtăm yơh. Tui hluai kơ sang anŏ mơn, đa ƀong kơbao, đa ƀong rơmô čơkă Tê̆t, sang anŏ pơdrong ngă prong, sang anŏ tơnap lĕ arăng ƀong bui, mơnŭ, samơ̆ hrơi ngui Tê̆t leng kơ mơak soh”.