Adai pơ-iă ƀrač, ayong Ksor Y Viên ƀơi ƀuôn Hwing, să Ea Hiao, hrŏm hăng bơnai ñu rông phun sâu riêng pla plah wah đang kơphê. Ñu brơi thâo, sâu riêng phrâo pĕ giong, sĭ hơmâo giăm 100 klăk prăk. Yap tom kơphê hai, hmua đang 1,1 ha anai, ba glăi kơ ñu 350 klăk prăk amăng thun anai. Ayong Y Viên hơdor glăi, ñu dŏ bơnai mơ̆ng thun 2015, amĭ ama ñu brơi 3 ar hmua đang, rơkơi bơnai ñu ngă bruă arăng apah, pơkom prăk, čan thim mơ̆ng sang bruă prăk dong či blơi lŏn ngă hmua. Prăk čan anai yơh djru ñu bơwih ƀong dưi. ñu pơmin či čan dong mơn, čan lu ƀiă, či pơjing hmua đang prong pioh pla gơnam, rông hlô mơtăm:“Gơmơi glăk rông rơmô, laih anun či sĭ mơn kiăng pơgôp tom hăng prăk čan dong, či man pơkra drông bui. Sang anŏ gơmơi čang rơmang sang bruă prăk brơi čan thim năng ai 300 klăk dong, či pơplih djuai phun pla, hlô rông, kâo či čan mă amăng 5 thun. Hơmâo prăk pơhrui glăi, gơmơi tla kơ sang bruă prăk, laih anun hơmâo hơmăi prăk brơi ană bă hrăm hră”.

Hrŏm hăng Y Viên lĕ ơi Kpă Liêm ƀơi ƀuôn Hwing, să Ea Hiao, tơring čar Dak Lăk ƀuh rơđah hloh anŏ yom mơ̆ng prăk čan ngă hmua - plơi pla. Tơdah tui hăng thun 1997, ñu dưi čan 5 klăk đôč či ngă hmua anet, lơ̆m anun kiăng huăi rơmŏn rơpa đôč, jing ră anai ñu dưi čan truh kơ 500 klăk laih. Prăk anai ñu pioh tuh pơ plai ƀơi 6,5 ha hmua đang, hăng giăm 7.000 phun kơphê, 150 phun sâu riêng laih anun 500 gong tiu. Amăng bơyan anai đôč, đang hmua ñu pơhrui hơmâo năng ai 15 tơn kơphe, 10 tơn sâu riêng hăng 2 tơn tiu, pơhrui hơmâo 3,2 klai prăk. Tui hăng ơi Kpă Liêm, hrŏm hăng prăk čan lu ƀiă, hrơi ngă hră hai tañ mơn yua hơmâo boh thâo mrô.“Hlâo adih nao čan prăk rơngiă 3 hrơi kah mơ̆ng dưi čan, yua dah hră pơ-ar hnun hnai, nao kơđŏm pơsit hră, nao pơ sang bruă ayuh hyiăng giong anun kah mơ̆ng nao pơ sang bruă prăk. Bơ ră anai tañ yơh. Grup čan prăk ƀơi să Ea Sol hơđăp, mơguah gơñu nao lăng, tlam lĕ nao pơ sang bruă prăk ngă hră čan mơtăm. Amăng ha hrơi dưi čan laih, mơak biă”.

Să Ea Hiao hơmâo rơbêh kơ 361 km2, hăng 7.100 akŏ sang anŏ, 31.400 čô mơnuih, amăng anun djuai ania ƀiă hơmâo rơbêh 52%. Amăng hơdră prăp rơmet phrâo mơ̆ng Dak Lăk Ea Hiao jing kual bơwin ƀong akŏ phun gah Ngŏ tơring čar, anih dưi mơneč mă anŏ gêh găl ngă hmua. Tui hăng ơi Huỳnh Văn Vịnh, Kơ-iăng khua jơnum min mơnuih ƀôn sang să, kiăng dưi ngă tui akŏ bruă prăp rơmet, prăk čan kơ bruă ngă hmua plơi pla jing yom hloh. Gong gai ƀôn lan glăk hiăp tom sang bruă prăk, djru brơi ană plơi dưi čan prăk. Ơi Huỳnh Văn Vịnh brơi thâo:“Lơ̆m neh met wa nao tơña či kơđŏm pơsit hră čan prăk, Jơnum min mơnuih ƀôn sang să git gai Sang bruă ngă hră pơ-ar hăng Anom bruă bơwih ƀong să pơƀut ngă brơi hră pơ-ar neh met wa amăng 1-2 mông lĕ giong. Rơkâo đĭ sang bruă prăk djru hơmâo lu ƀiă dong prăk čan, biă ñu čan ƀong kơmlai aset, djru ba sang anŏ rin, sang anŏ hơmâo anăn kơnuk kơna djru laih anun sang anŏ djuai ania ƀiă pơ plơi pla ataih yaih dưi čan prăk”.

Ngă tui hơdră djru čan prăk ngă hmua hăng plơi pla ƀơi Dăk Lăk, Agribank jing sang bruă nao hlâo, akŏ phun. Kơnong sang bruă Kơdư Dăk Lăk, hơmâo laih prăk brơi čan 19.500 klai, hăng rơbêh 29.000 čô mơnuih čan mă; amăng anun 2.800 čô mơnuih čan lĕ djuai ania ƀiă, čan mă 1.872 klai prăk. Tui hăng ơi Nguyễn Văn Tùng, Kơ-iăng khua sang bruă Agribank gah Kơdư Dak Lăk, ngă tui Hră pơtrun 55/NĐ-CP mơ̆ng kơnuk kơna hăng sang bruă gơnong dlông kơ bruă brơi čan prăk ngă hmua, đĭ kyar plơi pla, hơdôm thun rơgao, rơngiao kơ brơi prăk ngă hmua, plơi pla, sang bruă anai ăt djru brơi neh met wa djuai ania ƀiă pơ plơi ataih yaih hơmâo prăk ngă hmua, pơkra gơnam, rông hlô. Hrŏm hăng brơi čan, bruă djru ba tơlơi hơdip mơda ăt hơmâo lăng ba mơn, djru ba mơnuih ƀôn sang hơđong tơlơi hơdip, bơwih ƀong đĭ. Ơi Nguyễn Văn Tùng brơi thâo:“Sang bruă prăk hơmâo ngă 15 jơlan hơdră, djru čan prăk mă kơmlai aset hloh kơ kơmlai juăt brơi čan mơ̆ng 1-2%/thun, brơi kơ ƀing čan mă hơjăn, amăng anun hơmâo neh met wa djuai ania ƀiă. Hơdôm hơdră djru anai lu mơta biă, mơ̆ng sang dŏ, tơlơi hơdip mơda, truh kơ bruă pơkra gơnam, sĭ mơdrô, tơjŭ pla, rông bui mơnŭ, akan hơdang hăng blơi măi mok...Yua hnun, tui hluai kơ tơlơi kiăng mơ̆ng rim čô mơnuih čan mơn, ta ruah mă anung prăk čan ƀơi thơ găl kơ ta”.

Mơ̆ng prăk brơi čan lăp djơ̆, lu sang anŏ djuai ania ƀiă ƀơi plơi pla ataih yaih amăng tơring čar Dak Lăk, gêh găl ƀiă či ngă hmua, rông hlô, ƀơ ƀrư̆ pơklaih ƀun rin, ngă pơdrong. Prăk čan anai ƀu kơnong plih tơlơi hơdip mơ̆ng sang anŏ đôč ôh ăt djru ngă plai ƀiă pleh ploh pơdrong hăng rin, akŏ pơdong plơi pla jai hrơi pơdrong sah, kjăp kơtang, mơ̆ng anun mơnuih ƀôn sang đăo kơnang hloh mơn kơ Ping gah, Kơnuk kơna. Anai jing sa amăng hơdôm phun atur kiăng Dak Lăk đĭ kyar tañ, hơđong kjăp amăng rơwang thun pơ anăp./.