VOV4.Jarai-Thun 2020 mah bơbe] djơ\ klin Covid 19 dua wơ\t hơđuh rai hăng klin tơlơi ruă bơbrah rơkông đok, tơlơi truh lo\n adai ngă [ơi lu tơring ]ar, samơ\ hơdôm tơring ]ar kual Dap Kơdư ăt ngă giong bruă jao tơhnal pơkă tơlơi bơwih [ong huă mơnuih mơnam.

Ano\ tu\ yua mơ\ng Jơnum ruah khua ping gah djop gưl, rơwang bruă thun 2020-2025 hăng Jơnum ruah khua ping gah dêh ]ar tal XIII, hăng hơdôm tơlơi pơtrun lăp, pơtrut bruă e\p anih s^ mơdrô gơnam đang hmua, jing sa tơlơi bơkơnăl mơak, pran jua kơtang pơtrut kual Dap Kơdư ngă tui tơlơi bơblih phrâo [u kơnong thun 2021 ôh do\ hơdôm thun pơ anăp anai dơ\ng.

Hơdôm hrơi rơnu] thun Canh Tý 2020, abih bang glông kơđi ]ar [ơi să Tân Bình, tơring glông Đak Đoa, tơring ]ar Gia Lai mă bruă abih tơlơi thâo. Khua mua ping gah, jơnum min gong gai kơnuk kơna să kơnong mơne] mă glăi pơ să k^ hră pơar yôm đô], laih anun nao pơ plơi pla soh, hrom hăng lu khul ling tơhan, hyu tơl sang, pơtrut mơnuih [ôn sang tla#o jrao pơgang tơlơi ruă rơkông đok bạch hầu, tơlơi ruă hu\i rơhyưt biă mă djai mơnuih, pơhu\i truh kơ mơnuih [ôn sang amăng să mơkrah thun laih hlâo kơ anun. Ơi Phạm Minh Thắng, Khua Jơnum min mơnuih [ôn sang să Tân Bình brơi thâo, hăng tơlơi glăm ba, kơnong rơbêh 2 hrơi đô], bruă tla#o ia jrao pơgang ruă rơkông đok [ơi să ngă giong:

“Gơmơi pơpha mông mă bruă, ngă hrom hăng anom bruă ia jrao tơring glông, brơi nao tơl r^m sang ano\, lăi pơthâo mông mă bruă anun djơ\ hrom sa mông truh pơ anih kiăng nao mă bruă; pơpha bruă mă rơđah rơđah pơtô lăi mơnuih [ôn sang hăng tơguan bruă pơtrut tla#o ia jrao pơgang. Yua kơ anun bruă tla#o jrao pơgang gêh gal mơ\n. Truh mông anai, bruă tla#o ia jrao pơgang ngă giong laih”.

Tui anun klin mơdua ruă rơkông đok hăng covid 19 sa tơlơi pơhu\i prong biă mă hăng bruă pơđ^ kyar kual Dap Kơdư amăng thun 2020, hơmâo pơgăn dưi h^ jăng jai. Tơlơi ruă rơkông đok [u hơmâo mơnuih [ă phrâo ôh; bruă tla#o jrao pơgang tơlơi ruă rơkông đok kơ abih bang mơnuih [ôn sang hơmâo ngă giong laih [ơi lu tơring glông, lu să, ngă gêh gal kơ bruă tla#o jrao pơgang giong rơbehe 8 klăk liêu, do\ glăi le\ mơkrah pioh tla#o amăng thun 2021.

Hrom hăng bruă pơgăn klin tơlơi ruă rơkông đok, djop tơring ]ar amăng kual Dap Kơdư, ăt ngă hơđong bruă pơhlôm pơgang klin covid 19. Hơdôm [ing [ă kman duăm ruă anai hmao pơ]lah h^ ta`, anun [u hơmâo [ă hyu amăng mơnuih [ôn sang ôh.

Hơdôm blan pơgang klin, hơdôm hrơi tơnap tap găn rơgao tơlơi tơnap, tơlơi bơwih [ong huă Dap Kơdư kơnong djă hnong ngă djơ\ tơhnal pơtrun hăng pơđ^ kyar, laih dơ\ng bang hyu tơlơi gum pơgôp kơtang, djru nao rai tơdruă hrưn đ^. Amai Nguyễn Thị Thái Thanh, Khua kông ty TNHH BanMe Green Farm tơring ]ar Dak Lak lăi pơthâo bruă mă djru tơlơi khăp pap, djru ba mơnuih [ôn sang tơnap tap amăng abih thun 2020, djru kơ `u thâo rơđah hloh kơ tơlơi hiam, bruă klă bang hyu amăng mơnuih mơnam:

“{ơi ano\ [uh lu tơlơi dlưh pran biă mă. [uh tơlơi mơak le\, pran jua thâo gum djru nao rai hăng gum pơgôp mơ\ng djuai ania ta hiam biă. Lơ\m tơnap tap anun djop mơnuih gum djru hrom gir run kơtưn truh rơnu] kiăng mơak klă”.

Jai tơnap tap, khul gum pơgôp [ơi kual Dap Kơdư jai pơdah rai rơđah rơđong. Hrom hăng anun atur hiam klă anun, lu tơhnal pơkă, tơlơi bơkơnăl [uh đ^ tui, mơak amăng tơlơi bơwih [ong huă [ơi kual Dap Kơdư. Mơkrah thun 2020, hơmâo hơjan hlim lu hrơi, ngă kơ 50 rơbâo hektar đang tơbâo amăng kual đ^ tui lu.

Truh bơyan koh tơbâo, nua tơbâo đ^ 40%, rơnoh đ^ tui 1.150 prăk lơ\m tơn tơbâo a`rông. Hăng tơlơi gehe gal mơdua djơh hăng anun tơbâo jor, nua đ^ đăi, mơnuih ngă hmua pla tơbâo [ơi kual Dap Kơdư amra pơhrui glăi lu hloh, yap abih bang truh 1 rơbâo klai prăk amăng thun phrâo 2021.

Ăt kah hăng pơjeh tơbâo mơ\n, kơsu, phun boh troh yôm [ơi kual Dap Kơdư ăt dưi ru\ glăi [ơ [rư\ nua đ^ đăi. Nua kơtăk kơsu mơ\ng 32 truh 37 klăk lơ\m sa tơn thun 2020, djru kơ lu sang bruă mơdrô găn rơgao h^ laih tơlơi lông lăng, djru mơnuih [ôn sang ngă hmua pla kơsu pơhrui glăi mơ\ng 10 truh 17 klăk prăk sa blan. Ơi Rmah Nhot, mơnuih ngă hmua pla kơsu do\ pơ plơi Ngo Leh 1, să giăm guai dêh ]ar Ia Krel, tơring glông Đưk Kơ, Gia Lai brơi thâo:

Tiếng Jarai:  Amăng plơi hơmâo lu sang ano\ pla lu 3 hektar pơhrui glăi mơ\ng 20-30 klăk prăk, Hơdôm sang ano\ pla mơ\ng 1,2 truh 1,3 hektar, ăt dưi pơhrui glăi mơ\ng 15 klăk prăk, hơdôm sang ano\ pla rơbêh 600 phun kơsu pơhrui glăi truh 17 klăk prăk tui hluai kơtăk kơsu [iă [udah lu”.

Thun 2021 truh laih [ơi kual Dap Kơdư hrom hăng lu anom bruă s^ mơdrô pơprong hơmâo ]ih anăn ngă tui kơ]ăo bruă pơprong hơdôm rơbâo klai prăk. Bơyan bơnga Tân Sửu lăng yhu hyok hyơr ]uh blang, pơdah rai bruă mă tu\ yua mơak yua Jơnum ruah khua pơ ala ping gah djop gưl hăng ping gah dêh ]ar tal XIII truh kih.

Jơnum tal anai pơsit, hăng pran jua gum pơgôp abih bang mơnuih [ôn sang, “sa ping gah hơkru\ tơpă rơgoh, kjăp, djop kơnuih hing ang, khin hơtai, thâo rơgơi git gai lo\n ia hăng thâo găn rơgao laih mơ\ng Ping gah ta, dưi hơmâo mơnuih [ôn sang abih pran jua đăo kơnang, khăp pơpu\, dong yua, [ing ta djop pran kơtang, găn rơgao djop tơlơi lông lăng; [u hơmâo tơlơi soh ayăt pơpă ôh dưi pơgăn djuai ania ta hrưn đ^, ako\ pơjing boh tơhnal phrâo amăng bruă ako\ pơdong hăng pơđ^ kyar lo\n ia”.

Mut tơma hrom gêh gal anăp nao kơ jơnum ping gah dêh ]ar tal XIII tơgu\ pơdong, djop tơring  kual Dap Kơdư ăt pơtrut đ^ tơlơi đăo kơnang hăng hrưn đ^ tong ten. Ơi Phạm S, Kơ-iăng Khua tơring ]ar Lâm Đồng brơi thâo, hrom hăng pơtrut bơblih phrâo bruă ngă hmua, ba boh troh đang hmua Lâm Đồng nao pơ anom s^ mơdrô prong pơ kual Mi ko# tui hăng Hră pơkôl s^ mơdrô hrom Việt Nam-Kual Mi ko#, tơring ]ar do\ pơphun bruă mă bơblih phara, krăo lăng tong ten hrơi tơju\ pla, ngă hmua:

“}ơkă tuai lăng đang hmua yơh jing tơlơi gêh gal mơ\ng tơring ]ar Lâm Đồng, laih anun ră anai Lâm Đồng hlăk ngă hră pơtrun djơ\ hăng tơlơi phiăn pioh pơtrut pơđ^ kyar ]ơkă tuai hyu ngui lăng đang hmua pơ anăp klă hloh, pơgang ano\ lăp hăng hnong pơkă gưl dêh ]ar mă yua ano\ gêh gal, tơlơi kơtang gah anom bruă tuai ]uă ngui Lâm Đồng”.

Bơ tui hăng ơi Phạm Minh Tấn, Kơ-iăng Khua git gai ping gah tơring ]ar Dak Lak, boh tu\ yua Jơnum ruah khua ping gah dêh ]ar tal XIII le\ jing tơlơi đăo kơnang, pran jua pơtrut Dak Lak yak nao rơbat pơđ^ kyar kơtang hloh:

“Tơdơi kơ jơnum ruah khua ping gah dêh ]ar tal XIII tu\ yua le\ Dak Lak hơmâo sa tơlơi đăo kơnang phrâo pioh pơphun ba tơlơi pơtrun mơ\ng jơnum tal XIII ngă tui sit nik, lir hơbit bruă ngă tui tơlơi pơtrun mơ\ng ping gah tơring ]ar tal XVII rơwang bruă thun 2020-2025 ako\ pơdong Dak Lak jai hrơi pơdrong asah thâo rơgơi, amăng anun ako\ pơdong plơi prong {uôn Ma Thuôt jing plơi prong phun [ơi kual Dap Kơdư”.

Thun sô rơgao Canh Tý amăng hơdôm hrơi rơnu] thun laih, thun phrâo Tân Sửu hlăk rai tu\ abih bang khom pơsit pran jua kơtang, djop gưl ping gah, gong gai kơnuk kơna hăng mơnuih [ôn sang djop djuai ania kual Dap Kơdư, gir run găn rơgao tơlơi lông lăng prong, tu\ mă tơlơi gêh gal prong pok rai [ơi anăp.

Djơ\ hrom gal biă mă [ing ta hlăk amăng dua thun anăn Can Tân. Canh-Tân le\ bơblih phrâo. Mơnuih [ôn sang gum pơgôp sa pran jua, Ping gah ta mơ\ng gơnong dlông truh pơ tơring ]ar, plơi pla lêng kơ pơsit bơblih phrâo, pơtrut bruă ako\ pơdong hăng [ư\ pơkra ping gah…anai le\ atur pioh kơ abih bang mơnuih [ôn sang đăo kơnang kơ hơdôm mơta tơlơi hiam klă hloh amra tu\ mă amăng thun 2021 hăng rơwang bruă thun 2020-2025.

Nay Jek Pơblang