VOV4.Jarai - Tơdơi kơ hơdôm hrơi tum jơngum mơ-ak sang ano\, lu mơnuih [on sang kual Dap Kơdư nao c\uă hmua, c\uă đang, pơphun ngă bruă amăng bơyan phrâo.

Grup mơ`am mrai Tơng Bông ako\ pơjing mơng thun 2003. Ră anai, Grup hơmâo 45 c\ô ding kơna lêng mơnuih djuai ania Êđê, pơhrui r^m thun giăm 1 klai 200 klăk prăk. Prăk pơhrui r^m c\ô ding kơna mơng 3 klăk 200 rơbâo – 3 klăk 500 rơbâo prăk r^m blan. Mơng thun 2020. Grup hơmâo pơjing anih bơwih brơi tuai c\uă ngui [ơi plơi Tơng Ju\ hăng 3 boh sang dlông djuai ania Êđê pơdă prưng lu gông brô| hăng gơnam juăt yua amăng sang ano\ mơng djuai ania Êđê. Hro\m hăng anun, Grup ăt pơlir hơbit amăng rông mơnu\, un kiăng kơ pơjing hơbô| bruă gơgrong mă pô amăng pơkra pơjing hăng s^ mơdrô brơi tuai c\uă ngui kah hăng tơnă hơbai gơnam [ong huă jơman hơdjă. Amăng bơyan c\ơkă thun phrâo anai, Grup hơmâo lu bruă mă pioh c\ơkă tuai hyu c\uă ngui hăng pel e\p gru grua, gơnam [ong huă mơng djuai ania Êđê.

Yă H Yam Bkrông, Khua Grup brơi thâo, tơdơi kơ hơdôm hrơi bơwih brơi tết, abih bang mơnuih mă bruă mơng Grup amra hơmâo hơdôm hrơi pơdơi pran hlâo kơ pơphun bruă mă amăng thun phrâo 2021.

Tơdơi kơ hơdôm hrơi pơdơi [ong tết Grup pơphun bruă mă amăng thun phrâo hăng tơlơi c\ang rơmangdjop mơta bruă lêng kơ gêh gal, wo\t bruă pơkra pơjing, mơ`am mrai kah hăng bơwih brơi tuai c\uă ngui, c\ơkă tuai rai c\uă ngui. Kâo c\ang rơmang amăng thun anai, Grup bơwih [ong hro\m amra c\ơkă lu tuai mơng djop tơring c\ar rai c\uă ngui, pel e\p gru grua kiăng kơ lăi pơthâo brơi lu mơnuih thâo gru grua yôm phara [ơi anai, mơng mơ`am mrai, gơnam [ong huă truh pơ adôh suang hăng atông c\ing hơgor.

Rim thun amăng hrơi ako\ thun phrâo. Bơyan bơnga phrâo, 21 boh să, phường mơng plơi prong Kon Tum pơphun hrơi blung a nao mă bruă amăng thun phrâo. Thun anai, bruă phun mơ\ gong gai hơdôm boh phường, să lêng ngă le\ pơphun man pơdong plơi pla phrâo hăng plơi prong thâo rơgơi tui rơnuk phrâo. Hăng rơbêh 9.000 c\ô mơnuih, lu hloh le\ djuai ania Bahnar, do\ [ơi 9 boh plơi, gong gai să Đăk Bla pơphun kơ mơnuih [on sang nao mă bruă amăng ako\ thun phrâo. {ơi abih bang plơi lêng hơmâo khua mua mơng să trun nao pơtô brơi mơnuih [on sang ngă bruă, ngă hro\m hăng ană plơi, abih bang pơhiăp nao rai mơ-ak biă. Abih bang lêng amuaih ngă bruă, [u thâo ruai kơ tha, c\ơđai, đah kơmơi, đah rơkơi ôh. Amai Y Hlẻo, khua wai lăng lo\n tơnah, ngă hmua să Đăk Bla pơdơi djă ac\ong hok mơ-ak ră ruai:

Thun 2021, Jơnum min mơnuih [on sang să Đak Bla hơmâo c\ih pơkra ako\ bruă, lăi pơthâo hăng plơi pla kơ bruă ngă hmua pla pơjing, pla hơbơi plum, ngă pơdai, ako\ pơjing hmua pơdai prong, bơwih [ong huă amăng sang ano\. Rơngiao kơ anun, Jơnum min mơnuih [on sang să ăt lăi pơthâo kơ plơi pla kihrơmet jơlan nao rai amăng plơi pla, kiăng anih hơdip hơdjă agaih, glo\m asuk djơ\ anih, đah mơng pơgang klin, pơgang ba tơlơi suaih pral, kiăng abih bang mơnuih [on sang c\ơkă thun phrâo mơ-ak mơ-ai, rơnuk rơnua.

Bơ [ơi plơi Yon Tok, să Ia Glai, tơring glông C|ư\ Sê, tơring c\ar Gialai, ngă hmua le\ ako\ phun, lu hlăk ai amăng plơi pla, yua kơ gir kơtir hrăm hră dưi ngă lu bruă phara, biă mă `u ngă nai ia jrao, ơi ia jrao, nai pơjrao hlô mơnong, nai pơtô … Amai Kpă H’Hlik, mơnuih apăn bruă gơgrong gah ju\ yap ako\ mơnuih [ơi sang ia jrao Ia Glai brơi thâo, mah mă bruă hơget tu\ mơn, tơdơi kơ hrơi [ong tết abih bang mơnuih lêng pơ wo\t glăi bruă mă. Kpă H’Hlik lăi pơthâo bruă mă kơ `u, hlâo adih `u juăt hyu 11 plơi pla amăng să kiăng kơ pơtô pơblang, mơ\ neh met wa juăt nao pơ hmua kut [u [uh pơ sang, yua anun kho\m pơwo\t nao pơwo\t rai lu wo\t glêh glar biă mă. Ră anai gêh gal laih yua kơ neh met wa hơmâo măi telephôn soh amu` ba hyu tơlơi pơhing.

Tơdơi kơ sang ia jrao phrâo man pơdong, mơnuih ruă kă nao pơjrao lu [iă yơh hăng jrao ăt djop yua mơn, ruă kă hơget thơ lêng kơ nao pơjrao [ơi anai soh. Tơdơi kơ hrơi [ong tết giong kâo pơwo\t glăi mă bruă tui hơđăp. Hơdôm hrơi pơdơi kâo mă bruă pơ sang, pơhmutu hrơi năm, hrơi tơjuh [u hơmâo nao mă bruă kâo nao pruih kơphê, buc\ rơk amăng hmua pơdai. Ră anai rơnuk thâo rơgơi 4.0 mơnuih djuai ania Jarai lêng kơ djă măi telephôn soh, lăng hơdôm tơlơi [ing gơ`u hor, anun le\ lăng ph^m, pơđok tơlơi pơhing phrâo kiăng kơ thâo dong amăng bruă pơgang drơi jăn kơ [ing đah kơmơi pi kian tơkeng ană bă súih pral, thâo blơi jrao kiăng pơjrao tơdah hơmâo tơlơi ruă.

{rô amăng hrơi ako\ thun phrâo, hlăk ai să guai lo\n ia Thuận An, tơring glông Dak Mil, Dak Nông amra pơphun nao mă bruă. Ayong Y Arôn – Kơ-iăng khua hlăk ai rơnuk Hồ Chí Minh să Thuận An brơi thâo, bruă ngă phun amăng tal nao mă bruă ako\ thun phrâo anai le\ ngă hro\m hăng Puih kơđông tơhan pơgang guai pơgang klin Covid-19, pơgang bruă arăng s^ mơdrô gơnam c\a c\ot, pla phun kyâo mơtah hiam [ơi jơlan plơi pla phrâo. Anai le\ bruă ngă sit nik c\ơkă Jơnum Ping gah dêh ]ar ta truh kih.

Yak amăng thun phrâo, Khul hlăk ai gơmơi pơtrut pran jua [ing hlăk ai tơdăm dra ngă bruă pơđ^ kyar bơwih [ong huă hăng pơtô pơblang wai lăng hơđong tơlơi rơnuk rơnua. Biă `u, amăng thun phrâo [u dưi mut tơbiă c\a c\ot [ơi guai lo\n ia, mă yua mơnong pơtuh, [udah ma tuý, s^ mơdrô gơnam c\a c\ot [ơi guai dêh ]ar. Ăt amăng hrơi ako\ thun phrâo, gơmơi ngă hro\m hăng Jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam să pla phun kyâo mơtah. Rơđah biă `u gơmơi ruah mă jơlan amăng plơi rơbêh 1 km pioh pla kyâo. Anai jing ring bruă c\ơkă mông Jơnum Ping gah hăng c\ơkă thun phrâo.

Ơ Y Wé Ktla ( arăng juăt iâu le\ ơi Ngân), do\ [ơi plơi Gram A, să C|ư\ Bao, plơi prong Buôn Hồ, tơring c\ar Daklak brơi thâo, amăng thun laih rơgao sang ano\ bơwih [ong hơđong mơn. Bruă phun dua rơkơi bơnai ơi Y Wé le\ wai lăng hăng kuah kơtăk kơsu, bơ [ing ană bă pla kơphê. Hăng 4 ektar kơsu glăk amăng thun kuah kơtăk, r^m blan sang ano\ `u pơhrui glăi mơng 6-8 klăk prăk. Laih dong amăng sang ano\ ngă 6 blah hmua pơdai 2 bơyan, r^m thun pơhrui glăi giăm 7 tơ\n pơdai.

Ơi Y Wé hơmâo 6 c\ô ană, lêng hơmâo sang ano\ phara laih hơdip plơi pla phara amăng tơring c\ar. Amăng hrơi ako\ thun phrâo, ană tơc\ô lêng pioh hrơi mông glăi c\uă, pơpu\ thun phrâo hăng tum pơ [ut c\ơkă thun phrâo. Anai le\ tơlơi ngă kơ `u mơ-ak biă mă. Ơi Y Wé brơi thâo, lơ\m ană tơc\ô glăi c\uă jơmư, hro\m hăng hrơi mơ-ak c\ơkă thun phrâo, `u ăt [u wơr lơi pơtă pơtăn ană tơc\ô gir run mă bruă, pơtô nao rai, thâo gum djru tơdruă.

Ră anai kâo ăt do\ pơm^n pơ anăp anai kho\m ngă hơget dong kiăng kơ tơlơi hơdip amăng sang ano\ jơnap tui, gir run bơwih [ong huă klă hloh. {ong tết giong amra nao sai pơdai. Ngă hmua pơdai giong nao kuah kơtăk kơsu, dăp glăi dơlu\ dưm kơsu. Truh blan 4, pơphun bơyan kuah kơtăk kơsu sit nik amăng thun yua anun kơnong đing nao kuah kơsu yơh.

Amai H’Doa Ksor, [uôn Yun, do\ [ơi să Dliê Ya, tơring glông Krông Năng, tơring ]ar Dak Lak, `u ataih mơng sang ano\ `u 10 thun anai laih, ngă kông `ơn pơ kual ataih. Hơdôm hrơi Tê|t `u glăi ngui pơ sang, mơ-ak mơ-ai biă mă. Thun phrâo, c\ang rơmang kiăng hơmâo tơlơi klă hiam hăng sang ano\, laih anun tơdơi kơ hơdôm hrơi ngui ngor [ong Tê|t, rơkơi bơnai `u prăp c\i nao mă bruă dong yơh.

Hrơi Tê|t gơmơi glăi pơ plơi pla, sang ano\, ră ruai kơ sa thun rơgao [u hơmâo bưp. Tơlơi hơdip tơnap tap samơ\ kâo lêng gir găn rơgao h^. Abih hơdôm hrơi [ong Tê|t, rơkơi bơnai kâo pơwơ\t glăi ngă bruă pơ Đồng Nai yơh, đah mơng djru ba sang ano\, brơi ană bă hrăm hră. Thun phrâo kiăng abih bang sang ano\ hiam drơi jăn pran jua, hơdip yâo mơ-ak.

H’Nưn Mlô (ơi Rak 58 thun) do\ [ơi plơi Trưng, phường An Lạc, plơi prong Buôn Hồ, tơring c\ar Daklak brơi thâo hlâo adih amăng hơdôm hrơi ako\ thun phrâo tơdơi kơ pơhrui abih gơnam đang hmua amra pơphun mơ`um [ong, ngă yang pin ia. Ră anai mơnuih [on sang hơdip jơnap laih thâo pla hơdôm phun pla sui thun, yua anun hơdôm hrơi mơ-ak [ong tết neh met wa ăt nao pơ hmua c\uă lăng phun pla.

Neh met wa amăng plơi gơmơi ră anai thâo pla hơdôm phun pơhrui amăng sui thun anun le\ kơsu, kơphê. Tơdơi kơ [ong giong tết, neh met wa pioh hrơi mông nao c\uă lăng đang hmua. Pruih ia kơphê, trơ\i tha, hlơi ngă hmua pơdai ia buc\ rơk, pruai kơmơk, pruih ia jrao. C|ang rơmang ha thun amra pơhrui hơmâo hmăi.

Ơi A Mek do\ [ơi buôn Ea Mao, să Ea Yiêng, tơring glông Krông Pac\, Dak Lak hro\m hăng sang ano\ `u pơphun hrơi blung a nao mă bruă amăng thun phrâo. Ơi A Mek c\ang rơmang, amăng thun phrâo Tân Sửu 2021, abih bang mơnuih amăng sang ano\ `u hiam drơi jăn pran jua, pơdai mơboh jor kơtor mơboh lu; neh met wa amăng plơi hơdip rơnôm, thâo gum pơgôp nao rai bơ wih [ong đ^, ako\ pơdong plơi plơi pla lo\n ia đ^ kyar.

Tơdơi kơ hơdôm hrơi pơdơi tê|t le\ sang ano\ gơmơi nao pơ hmua ngă bruă yơh. Tal anau gơmơi nao pruih hăng pruai kmơk kơphê, tơdơi kơ anun le\ c\ơkă than hăng jik rok đang phun keo, wai lăng hơdôm sao pơdai. Thun anai, kâo c\ang rơmang phun kơphê mơboh, pơdai mơboh, phun keo c\ăt hiam mơn. Rơngiao kơ anun, kâo kiăng neh met wa amăng plơi bơwih [ong gir hloh, ngă tui djơ\ tơlơi pơtrun mơng Ping gah, tơlơi phiăn mơng Kơnuk kơna. Kiăng lo\n ia ta jai hrơi đ^ kyar…

Tha plơi Y Thành do\ [ơi plơi Kdung, să Hra, tơring glông Mang Yang, tơring c\ar Gialai brơi thâo, amăng thun 2021, ană plơi pla hơmâo kơnuk kơna djru brơi pơjeh pơdai phrâo sai amăng bơyan puih phang. ~u le\ tha plơi, mơnuih arăng đăo gơnang, `u amra pơtrut pơsur neh met wa gir kơtir bơwih [ong huă kiăng pơklaih mơng [un rin, man pơdong plơi pla phrâo. Tha plơi Y Thành brơi thâo:

Amăng blan ako\ thun anai, neh met wa amăng plơi pla gơmơi pơphun ngă pơdai bơyan puih phang laih, mơnuih [on sang hur har hăng gir kơtir mă bruă, ană plơi pla c\oh hmua prap sai pơdai. Bơ pơjeh phrâo hơmâo Ping gah, Kơnuk kơna djru brơi djop, hmua pơdai bluh đ^ hiam, ană plơi pla bơni hơ-ơc\ kơ Ping gah, kơnuk kơna hơmâo pơtô brơi bơwih [ong huă hăng djru neh met wa pơjeh pơdai phrâo dưi yuă hơpuă hơmâo hmăi kiăng kơ abih bang mơnuih, djop sang ano\ lêng kơ trơi pơđao, yâo mơ-ak.

Tơdơi kơ hơdôm hrơi pơdơi ngui ngor [ong tê|t Tân Sửu 2021, mơguah hrơi anai, sang ano\ ơi A Rô (djuai ania Sêdang) do\ [ơi plơi Đăk Viên, să Tê Xăng, tơring glôngTu Mơ Rông, tơring ]ar Kon Tum pơphun nao ngă bruă amăng ako\ thun phrâo. Ơi A Rô brơi thâo, amăng thun 2021, `u kiăng hơjan klă ngă hiam, klin klon dưi pơgang, phun pla hlô rông hiam mơn; mơnuih amăng sang ano\, neh met wa amăng plơi pla hiam drơi jăn pran jua, thâo gum pơgôp nao rai.

Pơphun nao ngă hmua soh yơh kah hăng buc\ rok, pla kơtơr, pla hơbơi plum…c\ang rơmang bơyan phrâo mơboh lu hloh, prăk pơhrui lu hloh mơn. Rơngiao kơ anun, neh met amăng plơi pla pơđ^ kyar ngă hmua pla pơjing đah mơng lo\m h^ tơlơi rơmon rơpa, hrưn đ^ ngă pơdrong tui hăng adơi ayong djuai ania Yuan. Neh met wa kho\m pơtô ană bă hrăm hră truh anih, hlăk ai kho\m triăng, gir kơtir kơ bruă djru sang ano\ hu\i rơmon rơpa; rim boh sang ano\ kih rơmet sang do\, anih anom, jơlan nao rai amăng plơi hơdjă hiam. Pơđ^ kyar rông bui mơnu\. Biă `u, neh met wa amăng plơi kho\m gum pơgôp nao rai, hơdip rơnôm, rim c\ô mơnuih thâo pơhiăp tơlơi hiam, gum ako\ pơdong plơi pla pơdrong sah.

Siu Đoan-Siu H’Mai: Pơblang