VOV4.Jarai - Ơi pang, yă dôn hăng ƀing gơyut khăp! Klin Covid-19 glăk ngă tơnap tap ƀơi rŏng lŏn tơnah, ngă laih rơbêh kơ 2 klăk 400 rơbâo čô mơnuih djai, ngă tơdu trun bruă bơwih ƀong prong biă. Ƀơi anăp tơlơi ngă tơnap mơng klin kheng, Ping gah, Kơnuk kơna Việt Nam hmâo hăng glăk gir run kiăng pơhlôm tơlơi dưi hơdip kơ mơnuih mơnam hăng mơnuih dêh čar tač rơngiao ƀơi Việt Nam, hrom hăng anun gum hrom klă, hmâo bruă gơgrong hrom amăng bruă pơgang, pơgăn klin, pơhlôm tơlơi dưi hơdip hăng hơđong tơlơi hơdip mơda mơnuih mơnam kơ mơnuih ƀôn sang.

Tơlơi lăi pơtŏng rơngai lŏn ia mơng dêh čar Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, dưi hmâo Khua mir sir Hồ Chí Minh pơđok ƀơi tơdron lak Ba Đình lơ 2/9/1945 hmâo pơsit laih “Abih bang djop mơnuih leng kơ tơkeng rai hmâo tơlơi dưi dưm kơnar. Yang pơjing kơ ană mơnuih hơdôm tơlơi dưi ƀu hmâo hlơi dưi ngă soh ôh; amăng hơdôm tơlơi dưi anun, hmâo tơlơi dưi hơdip, tơlơi dưi pô hăng tơlơi dưi ĕp jơlan yâu mơ-ak”.

Amăng hơdôm hrơi blan klin Covid-19 ngă tơnap, nua yôm hloh mơng tơlơi dưi ană mơnuih lĕ tơlơi dưi hơdip, dưi pơgang tơlơi hơdip jai jing ƀuh rơđah hloh. Anai lĕ tơlơi mơ̆ Việt Nam hmâo laih, glăk, hăng amra gir run abih pran jua pô kiăng pơgang.

Dong mơng klin gluh đĭ mơtăm, Khua dêh čar ta ơi Nguyễn Xuân Phúc hmâo pơsit: Việt Nam amra gah lui bôh yua gah bơwih ƀong kiăng pơgang, pơgăn klin, pơhlôm tơlơi suaih pral, tơlơi hơdip mơng mơnuih ƀôn sang. Lơ 30/1, Khua dêh čar ta hmâo pơsit pơdŏng Grŭp črâo ba pơgang pơgăn klin ruă bơbrah jơlan suă jua kraih yua kơman corona ba truh yua kơ Kơ-iăng Khua dêh čar, Khua Grŭp mă bruă Ping gah Ding jum ia jrao ơi Vũ Đức Đam ngă Khua Grŭp.

Abih bang glông bruă kơđi čar hăng mơnuih ƀôn sang hmâo gum hrom. Lu bruă ngă tui khop dưi hmâo Ping gah, Kơnuk kơna Việt Nam ngă tui tañ kah hăng pơtă mơnuih ƀôn sang gôm adung mơbah ƀơi anih hmâo lu mơnuih jưh, lăi pơthâo tơlơi suaih pral hăng čơlah đuăi hơbit lom pơwot glăi mơng anih hmâo klin ngă; pơjrao brơi đô̆č kơ mơnuih ƀă kơman SARS-CoV-2 hăng prăk mă yua hăng mơnuih čơlah đuăi; ngă hơdư̆ hĭ abih bang bruă rô hyu amăng lŏn ia hăng mơnuih mut rai amăng lŏn ia; rơkâo mơnuih ƀôn sang dô̆ ataih nao rai amăng rơwang rơbêh kơ sa blan; ba tơbiă hăng pok pơhai hơdôm anung prăk djru mơnuih ƀôn sang hăng anom bơwih ƀong bơbeč djơ̆ kơtang mơng klin Covid-19.

Ƀơi kual neh wa djuai ania ƀiă dô̆ hăng kual čư̆ siăng, bruă pơgang pơgăn klin dưi đing nao, pok pơhai khop. Hăng lu hră pơ-ar, Jơnum min djuai ania hmâo pơphô brơi Kơnuk kơna mă yua Tơlơi črâo ba mrô 06 mơng Khua dêh čar lơ 31/3/2020 rơkâo mơnuih apăn bruă, mơnuih mă bruă čar, mơnuih mă bruă pơkon ƀu găn rơgao hơdôm jơlan amur, jơlan pok kual guai lŏn ia, hơdư̆ hĭ hơdôm anih anom tum pơƀut lu mơnuih hăng ngă klă bruă gôm adung mơbah, rao tơngan hăng jrao pơdjai kơman, lăng tui tơlơi pơhing lăi nao kơ klin kiăng hmâo jơlan gah pơsir hmao tlôn, hrom hăng anun pơsit anô̆ bơbeč mơng klin ruă truh neh wa amăng kual hăng ba tơbiă tơlơi rơkâo Kơnuk kơna, Khua dêh čar črâo ba pok pơhai ha amăng plĕ hơdôm bruă pơgang, pơgăn klin ruă hăng kual djuai ania ƀiă dô̆ hăng kual čư̆ siăng. Jơnum min djuai ania ăt črâo ba mơn, pơtô brơi hơdôm anih anom kual neh wa djuai ania ƀiă dô̆ hăng kual čư̆ siăng ngă tui tơpă hơdôm hră pơ-ar, Tơlơi črâo ba mơng Khua dêh čar, pơtô brơi mơng Ding jum ia jrao kơ bruă pơgang pơgăn klin ruă. Jơnum min djuai ania ăt hmâo laih mơn hơdôm bruă djru gum, pơdah pran jua gum djru, lăng ba pioh kơ neh wa djuai ania ƀiă ƀun rin bơbeč mơng klin Covid-19 ngă. Tŭ mă bruă jao mơng Khua Jơnum min djuai ania, Grŭp djuai ania tơring čar Hà Giang hmâo nao čuă, ƀơk gơnam tam djru mơng Jơnum min djuai ania kơ neh wa djuai ania ƀiă ƀun rin, bơbeč mơng klin Covid-19 ngă ƀơi să Phố Là, tơring glông Đồng Văn hăng abih bang nua ñu 110 klăk prăk.

Tui hăng tơlơi lăi pơthâo glăi lu mơta mơng Jơnum min djuai ania, tal klin Covid-19 gluh đĭ blung a hmâo 45/51 bôh tơring čar, ƀôn prong kual neh wa djuai ania ƀiă dô̆ hăng kual čư̆ siăng hmâo 5 čô mơnuih djuai ania ƀiă ƀă kơman Covid-19. Hmâo 4 čô mơnuih pơjrao suaih. Hmâo 1.148 čô mơnuih djuai ania ƀiă dưi čơlah đuăi ƀơi sang gah 6 bôh tơring čar (Hà Giang, Cao Bằng, Lai Châu, Điện Biên, Bắc Giang, Kontum); 1.639 čô mơnuih djuai ania ƀiă gah 8 bôh tơring čar čơlăh đuăi hơbit ƀơi hơdôm anih anom, sang ia jrao; 10.371 čô mơnuih djuai ania ƀiă gah 8 bôh tơring čar hyu mă bruă ƀơi hơdôm sang bruă găn rơgao guai lŏn ia glăi pơ̆ dêh čar (yap mơng blan 1/2020 truh blan 4/2020). Hmâo 813 bôh sang anô̆ mơnuih djuai ania ƀiă ƀun rin, ƀun rin ƀơ ƀiă, sang anô̆ ƀu hmâo anih gơnang (tơring čar Kontum hăng An Giang) bơbeč djơ̆ mơng klin Covid-19 amra kơƀah asơi huă giăm bơyan tơjŭ pla...

Hrom hăng tơlơi gum hrom mơng hơdôm anih anom kual djuai ania ƀiă dô̆ hăng kual čư̆ siăng, Jơnum min djuai ania hmâo pok pơhai lu bruă pơgang, pơgăn klin; kơtưn thâo tơlơi klin ngă ƀơi kual djuai ania ƀiă dô̆ hăng kual čư̆ siăng; črâo ba hơdôm ƀirô, khul grŭp gah gơnong bruă wai lăng pơgang, pơgăn klin Covid-19, amăng anun, hmâo lu hơdră lăi pơhing, lăi pơthâo hăng tơlơi djuai ania ƀiă.

Kiăo tui anun, Jơnum min djuai ania hmâo ba tơbiă Khua dêh čar črâo ba hơdôm tơring čar, ƀôn prong pơtrut kơtang hyu lăi pơhing, pơsur neh wa, biă ñu neh wa djuai ania ƀiă dô̆ hơdip mơda ƀơi kual guai lŏn ia thâo bruă pơgang, pơgăn klin ruă, ƀu găn rơgao nao rai ƀơi guai lŏn ia, ƀu nao mă bruă, sĭ mdrô gah kơdih guai lŏn ia amăng hơdôm hrơi anai. Pel ĕp glăi, thâo kơjăp tơlơi hơdip mơda neh wa dô̆ rôk tui guai lŏn ia, hmâo jơlan gah djru braih huă, gơnam mă yua djru neh wa pơgang, pơgăn klin; Hmâo bruă djru pha ra hăng tơring glông Đồng Văn, biă ñu lĕ plơi Pín Tủng, să Phố Là (plơi hmâo mơnuih ruă klin Giàng Thị Chở ƀă kơman Covid-19), yua anai lĕ plơi tơnap tap kiăng neh wa ngă tui bruă pơgang, pơgăn klin Covid-19, hơđong tơlơi hơdip mơda...

Amăng tal gluh đĭ klin tal tlâo mơng klin Covid-19, Kơnuk kơna hmâo črâo ba khop hăng jơlan gah tañ hyu hơduah ĕp mơnuih bơdjơ̆ nao pô ƀă kơman, guang dar kual, tơlơi mut bruă khop mơng hơdôm anih anom, tơlơi ngă tui bruă pơgang pơgăn klin mơng mơnuih ƀôn sang, anun truh ră anai phun ñu dưi wai lăng laih tơlơi klin ngă.

Biă ñu Kơnuk kơna ăt hmâo črâo ba mơn bruă mă yua ngăn drăp pioh Ding jum ia jrao tañ blơi vaccine pioh tlâ̆o pơgang kơ mơnuih ƀôn sang hăng rơkâo Ding jum ia jrao ngă tui bruă tlâ̆o pơgang hmao tlôn, djơ̆ mơnuih kơ mơnuih ƀôn sang. Pơhiăp amăng mông jơnum bruă ia jrao đơ đam dêh čar ta akô̆ thun 2021, Khua dêh čar ta ơi Nguyễn Xuân Phúc lăi rơđah:

“Ƀing ta amra gir run tlâ̆o pơgang đut hlah kơ mrô mơnuih ƀôn sang mơng Việt Nam, ƀing ta pơhlôm ngăn drăp hăng hơdôm mơta, đa hmâo bruă djru ngăn drăp ƀơi anăp kiăng djop mơnuih ƀôn sang dưi tlâ̆o vaccine pơgang. Anai lĕ tơlơi rơkâo kiăng biă mơ̆ gơnong bruă ia jrao hăng hơdôm gưl khom pơphun ngă tui bruă tañ, biă ñu hơdôm mơnuih mơ̆ Kơnuk kơna hmâo Tơlơi pơtrun pơsit”.

Ăt amăng mông jơnum anai mơn, yă Caitlin Wiesen – Antin, Khua pơ ala kơ UNDP ƀơi dêh čar Việt Nam pơsit yôm Việt Nam amăng thun rơgao hmâo laih lu bôh than yôm phăn, hmâo lu bruă mă rơđah rơđông hăng pran jua “Ƀu pioh hlơi lui lơi gah tlôn”. Tal blung a Việt Nam hmâo mrô pơđĭ kyar ană mơnuih lu hăng thun hơdip sui hơnong ñu dưi pơplih prong hloh rơnoh hơnong ñu pơkă hrom. Amăng hơdôm hrơi blan klin Covid-19 ngă kơtang bơbeč truh bruă bơwih ƀong đơ đam rŏng lŏn tơnah, Việt Nam tañ rŭ đĭ lĕ lŏn ia truh kih amăng bruă ngă tui tơhnal pơkă wai lăng klin ngă truh kih hăng gir run pơđĭ kyar bơwih ƀong djơ̆ rơnoh đĭ kyar pơkă amăng thun 2020, mơng anun ăt brơi ƀuh mơn bruă bơwih brơi tơlơi suaih pral kơ mơnuih ƀôn sang dưi hmâo na nao Ping gah, Kơnuk kơna Việt Nam đing nao hăng pơhlôm./.

Siu H’ Prăk: Pô pơblang