VOV4.Jarai - Amăng hơdôm thun rơgao, gơnang kơ dưi pla sâm Ngọc Linh [ơi ]ư\ Ngọc Linh, hơdôm rơtuh bôh sang ano# djuai ania Hơdang [ơi să Măng Ri, Tê Xăng hăng Ngọc Lây, tơring glông Tu Mrông, tơring ]ar Kontum ră anai jing pơdrong laih. Tết tui phiăn juăt Tân Sửu 2021, hrom hăng tơlơi mơ-ak jơnap, Tết do# jing tal pioh neh wa mut hrom plơi pla, ngă tui pran jua kiăng khăp mơng mơnuih pla sâm [ơi ]ư\ Ngọc Linh.

Thun anai, 65 bôh sang ano# mơnuih [ôn sang [ơi plơi Pu Tá, să Măng Ri ]ơkă Tết kah hăng mơ-ak hloh, yua kơ plơi hmâo dong laih lu sang ano# dưi pla phun sâm Ngọc Linh hăng sa dua phun jrao pơkon dong. Ơi A Tôn, sa amăng hơdôm mơnuih pla sâm Ngọc Linh rơgơi hloh plơi Pu Tá pơsit khop le\: dưi pla sâm Ngọc Linh le\ pơdrong kơja\p sui thun:

“Dong mơng hrơi neh wa thâo phun sâm sa djuai phun pla yôm, hmâo nua yôm dưi pơđ^ kyar bơwih [ong sang ano# anun neh wa hmâo lăng yôm phăn biă, e\p hơdră pla lu hloh, pơgang `u kiăng dưi hmâo tơlơi hơd^p mơda hơđong. Gơnang kơ pla sâm neh wa pơđ^ kyar bơwih [ong, hmâo gơnam [ong huă, gơnam buh, dưi blơi rơdêh, pơdo\ng sang, blơi prăp djop gơnam mă yua amăng sang do#, hmâo prăk kơ ană bă hrăm hră”.

Hăng nua s^ hơnong `u rơbêh kơ 100 klăk prăk sa kg sâm Ngọc Linh do# asăt hmâo wot hla kah hăng ră anai, lu sang ano# mơnuih [ôn sang djuai ania Hơdang [ơi hơdôm bôh să: Măng Ri, Tê Xăng hăng Ngọc Lây, tơring glông Tu Mrông jing pơdrong asah. Tui anun mơn [u hmâo pô đang hơpă kiăng mut amăng dlai bu] s^ sâm Ngọc Linh ôh tơdah kiăng yua prăk biă mă kah mơng nao bu] ba hyu s^.

Rim phun sâm Ngọc Linh sa thun bluh bơnga sa wot, hơnong `u rim phun hmâo mơng 25 truh 30 asar pơjeh, hmâo phun đa hmâo truh 50 asar. Rơnu] thun pe\ pơhrui asar sâm s^ mơtăm ăt hmâo mơn rơbêh kơ 100.000 prăk, tơdah pơdjuai bluh đ^ jing anah phun pla hmâo nua [u [ia\ hloh kơ 300.000 prăk ôh. Juăt `u gơnam yôm hă tơnap biă samơ\ tơlơi pha ra [ơi să Măng Ri ăt kah hăng Tê Xăng hăng Ngọc Lây le\ sang ano# [un rin ăt dưi pla mơn sâm Ngọc Linh. Yua anun mơng lăi phun sâm Ngọc Linh [u djơ\ kơnong kơ phun pơđ^ kyar bơwih [ong ôh mơ\, `u do# jing phun thâo khăp păp dong.

Ơi A Sĩ, Khua git gai Ping gah să Măng Ri brơi thâo, kiăng lu mơnuih gum hrom dưi pla phun sâm, neh wa brơi ]an tơdăng nao rai, laih anun djru anah pla. Drơi pô ơi A Sĩ ăt le\ mơnuih ba jơlan hlâo pơgang anah phun sâm Ngọc Linh laih anun lăi pơthâo glăi kơ neh wa:

“Kâo pơmin, tơdah hyu mă na nao thơ amra abih h^ sâm. Mơng anun, kâo pơdjuai anah pla, blơi dong pơjeh neh wa mă mơng dlai klô pioh pla. Kâo pla mơng thun 2003, thun 2004 ră anai hmâo pơpha pơjeh kơ neh wa. Lu sang hmâo laih lu sâm mơng anah pơdjuai mơ\ kâo pha brơi”.

Hrom hăng tơlơi djru gum amăng tơdruă, sa dua bôh anom bơwih [ong pla sâm Ngọc Linh [ơi tơring glông Tu Mrông ăt hmâo laih mơn hơdră djru gum ba glăi bôh tơhnal kơ mơnuih [ôn sang. Sang bruă gum hrom pla sâm Ngọc Linh Kontum le\ sa gru ba jơlan hlâo, Sang bruă anai hmâo ]ơkă laih mơnuih mơng 300 bôh sang ano# mơnuih [ôn sang Hơdang mut pla sâm, pha brơi sum ao pơgang drơi jăn, rông ba asơi huă anih do# hăng rim blan tla mơng 3 truh 5 klăk prăk sa blan. Kiăng mơnuih [ôn sang pơke\ hrom hloh hăng sang bruă laih anun dưi pơđ^ kyar bơwih [ong sang ano#, rim thun Sang bruă anai djru kơ rim mơnuih 100 [e\ anah phun sâm pioh pla mă pô ngă ngăn rơnoh. Hrom hăng anun do# pơtô brơi jơdră pla, bơwih brơi kơ mơnuih [ôn sang. Ơi A Phú, Khua plơi Long Láy brơi thâo, phun sâm Ngọc Linh [u djơ\ kơnong kơ yôm gah nua ôh mơ\, `u do# jing pran jua khăp păp, jing bôh tơhnal lu mơta mơ\ djuai phun jrao anai ba glăi kơ tơlơi hơd^p mơnuih [ôn sang:

“Dưi pla sâm Ngọc Linh neh wa do# hmâo prăk pơhrui glăi, hmâo sang xi-măng dong, ană bă hmâo tơlơi gal nao sang hră. Kiăng dưi pla sâm neh wa thâo khom djă pioh dlai klô anun [u hmâo phă dlai klô ngă đang hmua. Dưi hmâo sang bruă djru đut hlah, pơtô brơi hur har pran jua [ing gơmơi thâo hơdră pla sâm hăng ngă tui tơlơi pơtô ba. Neh wa bơlăi nao rai gir run pla sâm, [u mă sâm ngă mă ]a, [u mă djuai pla mơng kual pơkon hăng gum hrom pơgang dlai klô”.

Yap truh rơnu] thun 2020 tơring ]ar Kontum hmâo abih bang lo\n pla sâm Ngọc Linh năng ai `u 630 ektar, amăng anun hơdôm pluh ektar gah mơnuih [ôn sang djuai ania Hơdang [ơi 3 bôh să Măng Ri, Tê Xăng hăng Ngọc Lây gah tơring glông Tu Mrông. Gơnang kơ ngă tui pran jua gum nao rai tơdruă amăng mơnuih [ôn sang hăng gơgrong hăng khul mơng anom bơwih [ong anun lo\n pla sâm Ngọc Linh [ơi anai glăk pơhư prong tui. Tết tui phiăn juăt Tân Sửu 2021 [ơi kual pla sâm Ngọc Linh Tu Mrông kah hăng mơ-ak hloh yua kơ phun sâm Ngọc Linh [u djơ\ kơnong kơ glăk ba glăi lu prăk kơ mơnuih pla ôh mơ\ `u do# jing gru than mơng pran jua yua plơi pla pơđ^ kyar dong./.  

Siu H’ Prăk: Pô pơbang