VOV4.Jarai - Thun 2020, kual Dăp Kơdư bưp lu tơlơi tơnap yua bơdjơ\ nao mơng klin bơbrah rơkông đok, klin Covid-19, tơdơi kơ anun bơdjơ\ nao prong yua kơ ayuh hyiăng [u klă ngă, ba truh lu tơlơi [u gal kơ bruă ngă đang hmua bơwih [ong huă, s^ mdrô hăng tơlơi hơd^p mơda mơnuih [ôn sang. Khă hnun hai, amăng hơdôm tơlơi tơnap lu mơta, jai bơnga] đ^ pran jua gum djru tơdruă, hla hnil gôm hla tơ\i, bưp tơnap, tơlơi ruă nuă yak rơgao tơlơi tơnap. Hơdôm bôh sang ano# [un rin ăt dưi ]ơkă mă sang do# khăp păp, mơnuih [ôn sang kual tơnap ]ơkă mă lu tơlơi gum djru kơ gơnam [ong huă, sum ao, gơnam tam ngă đang hmua. Tơlơi kiăng khăp anun, ăt amra jing ia ]roh hnoh pioh plơi pla amăng kual yak rơgao djop tơlơi tơnap, pơđ^ kyar dong bruă bơwih [ong, hmâo tơlơi hơd^p mơda hơđong amăng thun 2021.

“Sang kiăng khăp” le\ sa khul gum djru [ơi tơring ]ar Gialai, ding kơna mơng Khul ia jrao kyâu bơrơkal mriah tơring ]ar. Ayong Lê Đức Lâu, khua khul brơi thâo, kâo le\ pô sa bôh anom bơwih [ong gah bruă lăi pơhư\] gơnam tam, blung a le\ mă bruă gum djru hăng hơdôm tal brơi drah gum djru. Mơng anun, `u jai hrơi jai juăt lu gơyut gơyâu hmâo pran jua thâo gum djru, anun gum hrom pơdo\ng sa khul hyu gum djru. Rơngiao kơ brơi drah gum djru, gơ`u ngă djop bruă pioh hmâo prăk gum djru mơnuih tơnap tap, mơng bruă pơ]ruh prăk truh bruă pơphun pơhrui djă gơnam s^ mă prăk. Truh thun 2019, dưi hmâo Khul ia jrao kyâu bơrơkal mriah Gialai djru pơjing glăi khul gru\p, ayong Lâu hrom hăng [ing go\p amăng khul djru laih mơnuih drit druai truh prong, [u do# ]ơkă mă mơng ngăn drăp kah hăng do# anet dong tah. Tơdơi rơbêh kơ 1 thun mă bruă, khul hmâo gum pơ]ruh hmâo giăm truh kơ 1 klai prăk. Mơng anun, hmâo laih hơdôm bôh sang dưi pơdo\ng, hơdôm drơi rơmô dưi [ơk brơi, [ing ]ơđai anet breh pơjrao hơtai bôh hăng hơdôm tal rơdêh pơgiăng gơnam tam gum djru Kual To\ng Krah dêh ]ar. Bôh tơhnal mơng khul “Sang do# khăp păp” hmâo ngă laih lu mơnuih thâo adôh mơ-ak hmâo lu prăk [ơi [ôn prong Hồ Chí Minh anăp nao. Y Giang Tuyn, amăng sa mơlăm pơdah tơlơi adôh hmâo pơhrui laih prăk pioh pơdo\ng Sang do# khăp păp, ol kơdol pran jua:

“Khă gun lu bruă samơ\ pô ăt dưi prăp rơmet mơn kiăng adôh djru jơlan hơdră. Kâo [uh jơlan hơdră tu\ yua biă. }ang rơmang le\ amra hmâo lu jơlan hơdră pơkon truh kih, kiăng dưi djru lu ]ơđai drit druai tơnap tap hloh dong”.

Do# pơmin glăi kơ bruă gum djru mơng pô hăng [ing ding kơna amăng khul, Khua wai lăng khul Lê Đức Lâu lăi pơthâo: gum djru mơnuih pơkon le\ bruă ba glăi lu tơlơi mơ-ak hloh amăng tơlơi hơd^p mơda. Jai gum hrom dơlăm amăng hơdôm bruă mă gum djru, `u jai [uh mơnuih mơnam hmâo lu pran jua khăp păp. Biă `u, amăng tal ia ling dăo [ơi kual To\ng Krah dêh ]ar phrâo rơgao, pran jua kiăng khăp anun kah hăng ha rơtuh bôh ia krông rô nao pơ\ ia rơs^, anăp nao kual To\ng Krah. Khăp păp, djru gum kơnong kơ hmâo hla hnil gôm bah la tơ\i mơ\, sit nik `u hla tơ\i [ia\ ăt hmâo gum djru ba mơn hla tơ\i. Wot neh wa djuai ania [ia\ [ơi hơdôm bôh plơi pla do# tơnap tap [ơi hơdôm bôh tơring ]ar hăng [ơi Gialai ăt hmâo jao abih mơn pran jua pô:

“Sit nik [uh neh wa kual To\ng Krah, [ing apăn bruă tơhan, ling tơhan gleh glar, hu^ rơhyư\t tui anun hlơi hlơi leng kơ păp sôh. Neh wa [uh le\ pô [ong huă sa hrơi 3 wot, samơ\ [ơi anun akă hmâo sa ]ơđeh hơpă mơn. Mơng anun pran jua neh wa hmâo ru\ đ^ laih. {ơi kual Dơnung dêh ]ar le\, [u djơ\ sa kual anet ôh mơ\, kơnong kơ sa [ut, ara\ng ăt gum pơ]ruh djop mơn sa tal rơdêh pơgiăng pioh ba nao. Bơ\ [ơi Pleiku anai, plơi Wâu gah să }ư\ Ă, neh wa do# tơnap tap, samơ\ rim mơnuih djru [ơ [iă braih, năng ai `u rơbêh kơ 1kg, tui anun mơn hmâo gum pơ]ruh hrom hmâo laih giăm truh sa tơn mơ-^t kơ Jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam dêh ]ar Việt Nam tơring ]ar, laih anun jao kơ Khul ia jrao kyâu bơrơkal mriah, laih anun jao kâo ngă khua gru\p ba nao, tơlơi anun hmâo pơlar hyu prong laih”.

Kual To\ng krah dêh ]ar [u djơ\ kơnong kơ kơthel ia ling dăo ôh mơ\. Hlâo kơ anun, klin Covid-19 ăt găn nao mơn sa dua bôh tơring ]ar ngă bruă bơwih [ong, s^ mdrô abih bang kah hăng do\ng glăi. Amăng tơnap tap anun, tơlu^ apui khăp păp, djru gum ăt jă đ^ kơtang laih. Amai Nguyễn Thị Thái Thanh, Khua Sang bruă bơwih [ong mơnuih [ôn sang Ban Mê Green Farm (tơring ]ar Daklak) lăi pơthâo: [uh lu sang apui tơnă hơbai djru hơdôm kual ]ơlah đuăi [ơi kual To\ng Krah kơ[ah a`ăm pơtăm hla rok anun `u hmâo pôr amăng facebook. Hăng lom anun mơtăm, a`ăm pơta\m, hơbơi pơtơi mơng djop anih amăng tơring ]ar ta` ba nao. {u djơ\ kơnong kơ hơdôm mơnuih hmâo đang sang ôh mơ\ lu mơnuih [ôn sang [un rin do# ataih mơng kual krah plơi prong Buôn Ma Thuột hơdôm rơtuh rơwang km ăt pơgiăng nao a`ăm pơtăm gum djru hrom mơn, ngă `u [uh ol kơdol pran jua biă:

“Djơ\ ano# `u [uh ol kơdol pran jua biă. Lăng [uh pran jua gum djru tơdruă hăng gum hrom hơbit mơng djuai ania pô sit nik biă. Juăt `u hlơi dưi hlơi ngă, hlơi hmâo hlơi [ong, samơ\ lom hmâo tơlơi tơnap tap le\ djop mơnuih gum hrom abih pran jua, djru truh đut tơhnal. Lu mơnuih do# tơ`a le\ ]ơkă mă dong mơn, kâo lăi le\ kâo amra ]ơkă mă truh kơ hrơi Đà Nẵng hơđong kah mơng lui”.

Mơnuih [ơi kual Dăp Kơdư djru gum kual To\ng Krah dêh ]ar, hăng mơnuih Việt Nam [ơi djop amăng lo\n ia hăng pơ\ dêh ]ar ta] rơngiao ăt [u wor bit mơn gum djru hơdôm bôh sang ano# tơnap tap [ơi hơdôm bôh tơring ]ar amăng kual. Hơdôm ATM braih, hơdôm anih anom s^ mdrô, siêu thị 0 prăk dưi pok [ơi djop hơdôm bôh tơring ]ar amăng kual, hmao tlôn pha brơi hơdôm rơtuh tơn braih hăng hơdôm klai prăk gơnam tam, [u djơ\\ kơnong kơ brơi neh wa [un rin ôh mơ\ abih bang hlơi bưp tơnap amăng hơdôm hrơi klin Covid-19 ngă dong.

Ayong Phạm Trọng Phát, Kơ-iăng Khua Khul pơlir hơbit hlăk ai Việt Nam tơring ]ar Daklak, wai lăng hăng git gai jơlan hơdră ATM braih khăp păp [ơi Daklak, pơsit:

“Bruă mă mơng ATM braih khăp păp ba glăi bôh tơhnal biă. Phrâo tom adih anai hơdôm tơlơi pơhing ăt kah hăng tơlơi kiăng yua, tơlơi ]ang rơmang mơng neh wa mơnuih [ôn sang le\, [ing ta hmâo pok pơhai laih 9 anih anom [ơi hơdôm bôh tơring glông, plơi prong mơng tơring ]ar. Hăng mrô braih hyu pơsur ara\ng pơ]ruh hmâo hăng lu tơlơi kiăng yua nao hrom le\, hơdôm anih anom ATM braih mơng hơdôm bôh tơring glông, plơi prong ăt hmâo pok pơhai mơn, lar hyu dong pran jua gum djru mơng ATM braih khăp păp”.

Hrom hăng hơdôm bruă mă gum djru, tơlơi khăp păp truh hăng mơnuih tơnap tap yua kơ ayuh hyiăng [u klă ngă, klin ruă, hơdôm anih anom, hơdôm khul gru\p mơnuih [ơi kual Dăp Kơdư ăt anăp nao mơn mơnuih [un rin hăng hơdôm bruă mă tui phiăn juăt. Bôh yua ba jơlan hlâo amăng mrô anai le\ bruă pơdo\ng sang do# khăp păp brơi kơ hơdôm bôh sang ano# gah hơdră bruă, hăng hơdôm rơtuh bôh sang do# dưi pơdo\ng brơi. Hăng sang ano# [un rin, sang ano# gah hơdră bruă, hmâo sa bôh sang do# pơđao, jing tơlơi ]ang rơmang ha rơnuk thun mơng pô jing h^ sit, kah hăng yă H’ Luin Du, [ơi [ôn Drê` A, să Dak Liêng, tơring glông Lak:

“Drơi pô kâo tơnap tap mơng do# anet laih, truh do# rơkơi le\, rơkơi kâo ruă huying. Sui hăng anai kâo ]ang rơmang hmâo sa bôh sang do# tui anun, ră anai jing h^ sit laih. Mơ-ak biă, bơni kơ [ing gih hmâo brơi laih kâo sa bôh sang do#. Ră anai hmâo sang laih le\ kơnong kơ bơwih asơi huă đo#], gir run mă bruă kiăng hmâo ano# [ong huă hăng pơtô ană bă hrăm hră truh kih”.

Hăng anai le\ tơlơi lăi pơthâo mơng yă Nguyễn Thị Tịnh, [ơi tơring kual Phước An, tơring glông Krông Pa], tơring ]ar Daklak:

“Hlâo adih sang hnal kyâu [u ro# yâu ôh tơnap biă. Rim wot adai hơjan le\ [le\ bă kơ sang, akă lăi nao ôh [ui hlu\. Ră anai hmâo sang ximăng do#, kâo huăi bơngot hơget dong tah, kơnong kơ hơđong pran jua thun tha do# glăi đo#]”.

Tơnap tap bơrơkua đ^ yua kơ ayuh hyiăng [u klă ngă, yua klin ruă ngă sui abih bang kah hăng sa thun, samơ\ thun 2020 le\ jing thun kiăng khăp pơdah rơđah hloh. ATM braih, gơnam tam, anih pơdă s^ gơnam, siêu thị 0 prăk [ơi lu tơring glông, plơi prong kual Dăp Kơdư, hmao tlôn djru mơnuih tơnap tap, gum hrom yak rơgao tơlơi tơnap… jing laih hơdôm tơlơi pơ]eh phrâo mut amăng gru grua, lăi đ^ pran jua gum djru hyu djop. Hơdôm tal rơdêh pơgiăng gơnam tam mơng kual Dơnung, kual Pơngo\, mơng kual Dăp Kơdư nao djru kual To\ng Krah bưp tơlơi tơnap… ăt brơi [uh pran jua prong prin mơng tơlơi gum hrom hơbit, lăng ba. Hơdôm pran jua klă anun, glăk ba mơnuih mơnam mut amăng thun phrâo 2021, khă dưi pơkă lăng hlâo do# [u [ia\ tơnap tap, samơ\ ăt bă kơ tơlơi kiăng khăp, ]ang rơmang mơn./.

            Dương Đình Tuấn: Pô ]ih – Siu H’ Prăk: Pô pơblang