VOV4.Jarai-Amăng hơdôm hrơi ako# Bơyan bơnga mơtăm, thun phrâo, gong gai să Hiếu, tơring glông Kon Plông, tơring ]ar Kontum pơpha mơnuih mă bruă nao pơ\ 9 bôh plơi amăng să pel e\p tơlơi mơ-ak Tết, ]ơkă Bơyang bơnga mơng mơnuih [ôn sang hăng pok pơhai kơ]a\o bruă ngă đang hmua. Hăng pran pơsit hmâo dong mơng 2 truh kơ 3 tơhnal pơkă pơdo\ng plơi pla phrâo amăng thun anai, gong gai plơi pla ruah bruă pơplih phrâo amăng pơđ^ kyar bơwih [ong kiăng hmâo hmăi dong prăk pơhrui glăi.

Hrom hăng anun ngă tui bruă pô mơng mơnuih [ôn sang ngă tui klă hơdôm tơhnal pơkă kơ ia jrao, pơtô pơhra\m, anih anom mă yua. Lăi kơ kơ]a\o bruă pơđ^ kyar bơwih [ong mơnuih mơnam amăng să thun phrâo 2021, ơi A Thảo, Kơ-iăng Khua Jơnum min mơnuih [ôn sang să Hiếu, tơring glông Kon Plông, brơi thâo:

 “Truh thun phrâo 2021, gong gai să hmâo pơphun abih bang neh wa agaih rơmet jum dar hơdôm bôh sang hăng jơlan nao rai, [ơi gah plơi. Hơdôm bôh plơi leng kơ hur har pơphun bruă pơkra glăi jơlan glông nao rai, kuăi kue] hnoh ia amăng hmua. Mơnuih apăn bruă gơgrong bruă plơi pla nao pơ\ rim plơi kiăng pơsur neh wa kuăi hue\t hnoh ia, hơduah e\p ako# ia kiăng djop ia pơđoh kơ hmua pơdai amăng thun phrâo.

Hrom hăng anun, mơnuih apăn bruă ăt pơsur mơn, pơtô brơi neh wa pơkra glăi, pơgang war rơmô kơbao, pơgang rơ-o\t kơ hlô rông amăng bơyan hơjan rơ-o\t, bơwih brơi kơ hlô huăi hmâo duam ruă hăng djai yua kơ rơ-o\t. Hrom hăng anun, să do# pơsur hơdôm bôh sang ano# đing nao pla hơdôm phun jrao, kah hăng sâm đương quy, phun xạ ju\, kơ phê… kiăng pơhro\ trun rin rơpa. Pơlar dong phun pơdai, yua kơmok eh hlô pruai kơ phun pơdai bluh đ^ klă”.

Tha plơi ơi R]om Ben thun tơkeng 1958, do\ pơ plơi Kom So, să Ia O, tơring glông Ia Grai, Gia Lai brơi thâo, hơdôm thun rơgao, `u ngă hrom khua mua kơnuk kơna să hăng khua wai lăng djop djuai ania mơnuih mơnam, mơnuih tơpuôl jak iâu pơtô lăi mơnuih [ôn sang ako\ pơdong plơi pla phrâo hăng pơđ^ kyar bơwih [ong huă pioh pơtrut đ^ tơlơi tu\ yua hơdip mơda. Tha plơi brơi thâo, amăng thun phrâo 2021, `u ăt ngă klă tơlơi glăm bamơ\ng pô kiăng pơtô lăi ană plơi pla pơđ^ kyar bơwih  [ong huă:

“Kâo ngă tha plơi Kom So, kâo kiăng ană plơi gir run mă bruă pla boh troh, ngă hmua, pla boh sầu riêng, boh nhãn, boh bơ hăng lu mơta, anăm mơ`um tơpai, ngui ngor đô] đa], pơdơi abih yơh ano\ anun, pơđing lăng bruă pưk hmua. Thun 2021 anai, kâo iâu pơthưr ană plơi Kom So anai lăng nao arăng gah adih anun hrăm tui mă bruă bơblih tơlơi hơdip mơda, đ^ tui, thun phrâo bơblih phrâo mơ\n”.

Plơi Pang Sim, să Phi Liêng, tơring glông Dam Rông, tơring ]ar Lâm Đồng hmâo 221 bôh sang ano# hăng giăm truh 1000 ]ô mơnuih, biă `u le\ djuai ania hơđăp [ơi anai. Neh wa [ơi anai biă `u hơd^p gơnang kơ bruă đang hmua, kah hăng pla phun kơ phê, yua anun ngăn rơnoh tuh pơplai le\ kiăng biă. Tui hăng ơi K’Bông, tha plơi Păng Sim, să Phi Liêng, tơring glông Dam Rông, yak mut thun phrâo, neh wa ]ang rơmang dưi hmâo gong gai hăng gơnong bruă ngă gal brơi hloh dong kiăng ]an prăk yua ngă đang hmua, be\ hyu ]an prăk mă kơmlai lu, plư ple]:

 “Kâo ]ang rơmang Ping gah, Kơnuk kơna hơduah e\p lăng tơlơi sit nik amăng tơlơi hơd^p mơda neh wa kiăng thâo hluh neh wa [ing hlơi thâo gir bơwih [ong, hlơi akă sit nik gir run amăng bruă ngă đang hmua, mơng anun pơtrut pran jua neh wa pơkon hrăm tui.

Biă `u khom thâo tơlơi kiăng mơng neh wa djuai ania [ia\, kah hăng prăk yua ngă đang hmua, tla prăk ]an sang prăk, kiăng plơi pla hơđong [u gun kơ prăk ]an mơng [ing mă kơmlai lu gah rơngiao, anun le\ hơdôm tơlơi mơ\ kâo ]ang rơmang. Drơi pô kâo mơ-ak biă yua kơ amăng hơdôm thun rơgao, [ing ]ih tơlơi pơhing gir run rai [ơi kual asuek, ataih, bưp neh wa hăng hơduah e\p kơ tơlơi pơmin, tơlơi ]ang rơmang mơng neh wa. Kâo [uh mơ-ak biă”.

Triăng mă bruă bơwih [ong huă hrăm tui mơ\ng arăng hơdră pla kơphê, sang ano\ ayong Blun, plơi Bot, să H’Nol, tơring glông Đak Đoa, Gia Lai hơmâo hmăi gơnong [ong huă djă pioh, man pơdong sang prong hiam, blơi lu mơta gơnam yua amăng sang ano\ ngă mơak pran jua laih anun ană bă ăt hrăm hră djop. Hăng 3 hektar đang kơphê pe\ boh laih, thun hlâo anai sang ano\ pe\ kơphê hơmâo rơbêh 10 tơn asar krô. Aka pơdơi dơ\ anun ôh, ayong Blun lăi, sang ano\ amra gir run hloh kiăng pơhrui glăi lu amăng bruă mă:

“Dơ\ng mơ\ng kmơ\k pruai pơkra mơ\ng eh rơmô pơđăm lu\k hăng kơđuh kơphê krô, dưm amăng đang kơphê đ^ hiam biă mă, kơphê huăi djai yua kơ[ah ia ôh laih anun boh hơđong. Thun anai, kâo ăt blơi 3 wông rơdêh kơđuh kơphê, djuai rơdêh 25 tơn lu\k hăng eh rơmô sang ano\ rông mă pô rơbêh 10 drơi pioh pơđăm amăng kmơ\k pruai kơphê. Ta gir run abih pran jua, hrăm tui mơ\ng arăng wai lăng răk rem kơphê brơi klă, thun pơ anăp ]ang rơmang amra pơhrui lu hloh kơ thun anai”.

Să Ia Roong, tơring glông }ư\ Pưh, tơring ]ar Gialai hlâo adih mơnuih [ôn sang hmâo tơlơi hơd^p mơda klă biă gơnang kơ phun tiu hmâo nua. Samơ\ tơdơi kơ hmâo kơman ngă thun 2018, phun tiu djai abih, tơlơi hơd^p mơda neh wa tơnap tap biă. Ơi Siu Proh [ơi plơi Tao Klah, să Ia Roong, brơi thâo: Neh wa amăng plơi hmâo pla laih lu djuai phun pla tui jơlan gah lu mơta kiăng plai [ia\ rơngia bơyan, hmâo nua.

 “Să Ia Roong, tơring glông }ư\ Pưh [ing gơmơi hlâo adih pla tiu lu biă, ră anai tiu djai abih, [u do# hơget dong tah. Ră anai, phrâo pla glăi phun sầu riêng, bôh mit hăng djop mơta phun pla pơkon. Ră anai [ing gơmơi akă thâo hơdră pla hăng bơwih brơi ôh samơ\ glăk gir run hrăm tui tơdruă, anăp anai hrăm rah hăng ngă rah [ơ [rư\ đo#]”. 

Nay Jek-Siu H’Prăk: Pơblang