Bơyan pĕ kơphê thun anai lĕ sa thun lăng djơ̆ pran jua biă hăng ơi Hoàng Mạnh Thoan ƀơi să Dliê Ya, tơring glông Krông Năng, tơring čar Dak Lak. Kual đang prong 3 ektar, pla 250 ƀĕ phun sầu riêng, 800 ƀĕ gong tiu, 200 ƀĕ phun ƀơr mơ̆ ăt djop anih kơ 3000 ƀĕ phun kơphê mơn, bơyan hơpă leng kơ pơhrui hmâo 15 tơn kơphê asar krô. Lăp yôm phăn lĕ kual đang anai kơjăp biă, kơphê hmâo 30 thun laih mơ̆ bơyan pơhrui anai ăt hmâo 16 tơn mơn. Bruă đang hmua kơjăp phik ƀu kơnong kơ ba glăi kơ sang anô̆ ñu prăk pơhrui glăi lu, abih bang rơbêh kơ 3 klai prăk đôč ôh mơ̆, dô̆ pơtrut pơsur ñu phing kơ pran, prăp lui kơčăo bruă prong hloh amăng thun dơi dong:

 “Ngă đang hmua kơjăp phik lĕ blung hlâo pô hmâo pran jua mơ-ak. Dua lĕ ƀing hna kơphê klă hiam gơñu hmâo rơkâo blơi kơphê kâo. Kâo ƀu djop kơphê pioh sĭ dong tah. Thun dơi kâo amra pơjing dong sa blok đang. Tơdah gêh gal thơ kâo amra hna hăng ba kơphê hyu sĭ”.

Tui hăng tơlơi lăi pơthâo glăi bôh tơhnal ngă tui hơdôm bruă jao bơwih ƀong mơnuih mơnam thun 2024, bruă đang hmua lĕ gru rơđah mơ̆ng hơdôm bôh tơring čar Dap Kơdư, hăng rơnoh đĭ kyar năng ai ñu 5%. Dap Kơdư thun 2024 lĕ kual ngă đang sầu riêng, mắc ca, kơphê, tiu... prong hloh đơ đam dêh čar, prăk pơhrui glăi mơ̆ng sĭ gơnam kơ dêh čar tač rơngiao hmâo 7 klai dolar Mi. Ƀu kơnong kơ djuai gơnam ba jơlan hlâo hmâo rơnoh đĭ lu gah nua ñu, hơdôm gơnam pơmin ƀu djơ̆ hăng kual lŏn hai, kah hăng phun bôh ñông, ca cao Dap Kơdư ăt rŭ đĭ mơn ƀơi anih sĭ mơdrô. Amăng anun, ca cao hmâo rơnoh đĭ kyar prong biă, hmâo hrơi đa truh kơ 12 rơbâo dolar Mi, dưm dưm hăng 300 klăk prăk sa tơn asar krô, lu 6 wot rơnoh hơnong ñu hơdôm thun jê̆ hăng anai. Ơi Lý Quốc Bảo, djuai ania Nùng, ƀơi thôn 16, să Ea Đar, tơring glông Ea Kar, tơring čar Dak Lak lăi pơthâo, hrŏm hăng tơlơi mơ-ak djơ̆ bơyan, hmâo nua, mơnuih pla ca cao dô̆ mơ-ak yua kơ sĭ blơi gêh gal. Neh wa amra sĭ mơtăm ca cao asar dô̆ asăt, hăng nua pơplih 4kg dô̆ asăt dưm kơnar hăng 1kg asar krô.

 “Lơm nua đĭ truh 35-40 rơbâo prăk sa kg neh wa mơ-ak biă mă, samơ̆ laih anun ñu đĭ truh 55.000 prăk hăng ră anai đĭ truh 60.000 lĕ neh wa mơ-ak biă mă. Phun ca cao hmâo lu bôh lu wot hăng tơsă lu tal. Rim rơwang hrơi tơjuh kâo pĕ sa wot čom mă asar ñu dô̆ asăt. Lu lĕ iâo anom mă bruă hrŏm nao pơgiăng, bơ̆ ƀiă lĕ kâo pơgiăng nao, laih anun pơsir prăk kak”.

Tui hăng Khua Ding jum đang hmua hăng pơđĭ kyar ƀôn lan dêh čar Lê Minh Hoan, truh thun 2024, pran ngă pơhưč mơ̆ng Dap Kơdư ƀu pơdơi ƀơi phun pô hor pla, phun bôh troh ôh mơ̆ pok prong hyu wot bruă rông hlô, lơm hmâo lu mơnuih tuh pơplai prong rơkâo hơdôm rơwang bruă hmâo nua pluh klăk dolar Mi, pơkĕ hrŏm wot bruă rông hlô, tơjŭ pla hăng pơkra. Khua Ding jum Lê Minh Hoan lăi lĕ, anai lĕ tơhnal gal rơđah pioh hơdôm bôh tơring čar pơdŏng sa bruă đang hmua lu mơta nua:

 “Kâo čang rơmang ƀing khua git gai ƀơi Dap Kơdư lăng anai lĕ jơlan pok tơbiă phrâo kơ Dap Kơdư gah đang hmua. Anih anom ngă pơhưč tuh pơplai kơ Dap Kơdư gah đang hmua lu mơta hloh, pơsuh hloh, hur har hloh hăng lu tơlơi pơmin hloh, pơdah tơbiă kơ Dap Kơdư tŭ mă bruă đang hmua hmâo nua lu mơta ƀu djơ̆ anăn nua pơkă dong tah”.

Hrŏm gơgrong pô hrưn đĭ kơtang mơ̆ng bruă đang hmua Dap Kơdư ăt glăk dưi tŭ mă mơn hơdôm ngăn rơnoh gah rơngiao prong, biă ñu jơlan nao rai. Tơdơi rơbêh kơ 1 thun ha mkrah pơphun pơkra, jơlan đuăi hmar Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột hmâo nua 22 rơbâo klai prăk phun ñu pơjing laih. Hơdôm gru glông jơlan đuăi hmar blung a ƀơi tơring čar Dak Lak hmâo tuh kơsu, lăi pơthâo hrơi Dap Kơdư jơlan prong nao pơ̆ ia rơsĭ giăm hloh. Hăng tơring čar akă hmâo tơlơi găn rơgao pok pơhai hơdôm rơwang bruă jơlan đuăi hmar, samơ̆ hăng hơdôm tơlơi gir run yak rơgao tañ, Rơwang bruă črăn 3, jơlan đuăi hmar Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột yua kơ tơring čar Dak Lak pô wai lăng, glăk djơ̆ tui rơnoh tañ hloh. Ơi Phạm Ngọc Nghị, Khua Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring čar phing kơ pran, rơwang bruă amra truh akô̆ tañ.

 “Tơring čar Dak Lak rơkâo pơkôl, khut khăt dong bruă lăng tui, pơtrut đĭ, ngă gal brơi tâ̆o hloh pioh ngă giong rơwang bruă tuh pơplai pơkra jơlan đuăi hmar Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột rơwang sa amra truh akô̆ djơ̆ rơnoh pơkă ba tơbiă”.

Kiăo tui tlôn jơlan đuăi hmar Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột, kual Dap Kơdư amra hmâo dong lu jơlan đuăi hmar pơkon, kah hăng jơlan đuăi hmar Quảng Ngãi – Kon Tum, găn kual tuai čuă ngui dêh čar Măng Đen. Jơlan đuăi hmar Plei Ku – Quy Nhơn, tô tơring čar Gia Lai hăng tơring čar Bình Định; Jơlan đuăi hmar Gia Nghĩa – Chơn Thành, tô tơring čar Bình Phước hăng tơring čar Dak Nông hăng jơlan đuăi hmar gah yŭ Dap Kơdư, tô 4 tơring čar Kon Tum, Gia Lai, Dak Lak hăng Dak Nông. Hăng tañ hloh amăng hơdôm glông jơlan đuăi hmar pơgi kơdih anai mơ̆ng Dap Kơdư, amra jing jơlan đuăi hmar Tân Phú- Liên Khương, tô tơring čar Lâm Đồng hăng ƀôn prong Hồ Chí Minh. Rơwang bruă anai hlăk hmâo sa dua anô̆ gun dưi hmâo Kơ-iăng Khua dêh čar Trần Hồng Hà ƀơi anăp nao pel ĕp hăng črâo ba pơtlaih:

 “Kâo rơkâo Ding jum prăk kak khom hmâo kơsem min pioh lăi pơthâo glăi kơ Khua dêh čar pel ĕp pioh ba tbiă tơlơi pơtrun pơsit mơ̆ng Gong gai dêh čar ƀudah pơkra Tơlơi pơtrun pơkă 78, hrơi blan pok pơhai bruă anai jai tañ jai klă. Yua kơ hơdôm hơdră bruă Kơnuk kơna pơplih lu, kơƀah tơhnal djơ̆ hrŏm hăng amra hmâo tơlơi amăng tuh pơplai, yap wot ƀing tuh pơplai ăt kah hăng hơdôm sang prăk gum hrŏm anun kiăng hmâo hră pơ-ar pơphô brơi kơ Khua dêh čar pioh hmâo tơlơi črâo ba pioh ƀing ta mă bruă tŭ yua, pioh djă lui hơdôm tơlơi pơkôl mơ̆ng Kơnuk kơna”.

Hrưn đĭ kơtang hăng pran kơtang gah đang hmua hăng pok prong jơlan pơđĭ kyar kơnang kơ tơlơi pơplih phrâo gah jơlan nao rai, Dap Kơdư glăk sit nik yak mut sa rơnuk phrâo bă kơ tơlơi čang rơmang. Hăng tơlơi gum hrŏm ha amăng plĕ kơplah wah gong gai, mơnuih tuh pơpơlai hăng mơnuih ƀôn sang, kual lŏn bă kơ tơhnal gal anai amra tañ jing anih anom phun bruă đang hmua hmâo lu nua mơ̆, amra ngă tui wot hơdôm nua bôh thâo đưm, glai klô, djru mut tơlơi pơđĭ kyar hrŏm mơ̆ng đơ đam dêh čar gah bơwih ƀong - mơnuih mơnam, pơhlôm pơgang lŏn ia, rơnuk rơnua plơi pla./.