Yak mut amăng anih răk pioh gơnam kual ia rơsĭ dong amăng sang kơsem min gơnam ia rơsĭ Nha Trang, ƀing ta lăng kar hăng anih pơtum pơƀut glăi gơnam mơng kual ia rơsĭ. Ƀơi anai hơmâo akan, kroa, san hô hăng lu gơnam mơng ia rơsĭ, tơlơi anai brơi ƀuh kual ia rơsĭ Việt Nam hơmâo djop mơta ria mơnong. Gơnam ia rơsĭ hơmâo răk pioh ƀơi anai hơmâo giăm 23.000 gơnam amăng 5.000 djuai.

Sit biă ñu, ƀơi kual pơdă prưng gơnam kual ia rơsi Hoàng Sa-Trường Sa, lu gơnam hơmâo mă ba glăi mơng dua bul pơtâo anai kiăng kơ lăi pơthâo hrŏm hăng tơlơi čih pioh kơ bruă kơsem min kual ia rơsĭ. Amai Mai Thị Huyền, pô ba hyu lăng amăng sang răk pioh gơnam ia rơsĭ brơi thâo, hơdôm gơnam răk pioh anai sui giăm 50 thun laih, pơlir hăng bruă hyu ĕp lăng kual ia rơsĭ hơmâo pơphun lơm gơnam măi mok aka ƀu pơhlôm klă kar hăng ră anai. “Thun 1924, ƀattô hyu ĕp lăng kual ia rơsĭ blung a anăn De Lanessan hơmâo jao brơi anom bruă kơsem min gơnam kual ia rơsĭ, mơng anun, dưi ba hyu ƀing kơhnâo kơhnăk hyu ĕp lăng amăng kual ia rơsĭ ataih ayaih. Hăng hơdôm djuai akan lẹp hơmâo ba glăi mơng bul pơtâo Hoàng Sa amăng thun 1926, tơlơi anai pơdah: Việt Nam hơmâo pơdah tong ten tơlơi ngă pô amăng hơdôm bruă kơsem min. Ƀing ĕp răk pioh gơnam ia rơsĭ truh ră anai”.

Hơdôm gơnam răk pioh arăng lăng kar hăng gơnam pioh kơsem min anun ră anai jing gơnam yôm pioh glăi mơng đưm hlâo. Găn rơgao giăm 50 thun, hơdôm gơnam răk pioh anai jing gơnam pioh glăi mơng kual ia rơsĭ Việt Nam, djru brơi bruă kơsem min, djă pioh djop mơta ria mơnong hăng mă yua klă gơnam kual ia rơsĭ. Ăt tui anun, Sang kơsem min gơnam ia rơsĭ ƀu djơ̆ kơnong lĕ anih ĕp lăng đôč ôh mơ̆ ăt jing anih pơƀuh brơi kual bul pơtâo pla ia rơsĭ. Ơi Trương Quang Đức, tuai čuă ngui mơng ƀôn prong Cần Thơ hrŏm hăng tơčô ñu hơmâo tlâo wŏt nao čuă lăng ƀơi anai, ñu brơi thâo: “Kâo rai pơ Sang răk pioh gơnam kual ia rơsĭ anai tlâo wŏt laih, kâo ƀuh gơnam amăng ia rơsĭ, bul pơtâo ƀơi Việt Nam lu biă mă. Plơi pla gơnam tơdơi kơ pơmut hrŏm jing ƀôn prong Cần Thơ, rai čuă lăng ƀơi anai ƀuh lu gơnam. Anun lĕ kroa, akan… Răk pioh tui anai kiăng pơtô glăi ană tơčô kiăng kơ thâo wai pơgang hlô mơnong kar hăng anai”.

Tơdah Sang răk pioh gơnam kual ia rơsĭ bơră ruai glăi bul pơtô plao ia rơsĭ hăng gơnam yôm pioh glăi mơng đưm, anih pioh hơdor tơhan Gạc Ma, ƀơi Cam Ranh, bơră ruai hơdôm bruă tuh rơyuh pran jua. Hơdôm phun kyâo mơtah jum dar lan sang; ƀơi anăp lĕ gong kut “Ƀing mơnuih đit glăi pơ anai”, kơđŏm glăi rup rap ling tơhan gum hrŏm wai pơgang hla kơ lŏn ia amăng kual ia rơsĭ.

Kơnôl 14/3/1988, ƀơi kual Gạc Ma, Cô Lin, Len Đao amăng bul pơtô Trường Sa, 64 čô mơnuih apăn bruă, ling tơhan sơlup Việt Nam tuh rơyuh pran jua ngă bruă jao kiăng wai pơgang bul pơtâo. Rup rap ling tơhan dŏ dong jum dar hla kơ lŏn ia ƀơi Gạc Ma jing rup pơdah brơi tơlơi tuh rơyuh pran jua kiăng wai pơgang bul pơtâo plao ia rơsĭ. Amai Nguyễn Thị Thanh Hà, mơnuih mă bruă ƀơi anih pioh hơdor Gạc Ma brơi thâo, anăn 64 čô tơhan djai pơsăn drơi hơmâo čih pioh ƀơi pơsat Mộ Gió. Lu mơnuih rai pơ anai juăt kret kruai rơmet hyu lăng anăn, dưm guang bơnga, tŭi ñang. “Ră anai ƀơi anai rơ-ơ̆ biă, hơmâo lu phun kyâo pơprong. Đa hơmâo lu mơnuih rai čuă samơ̆ ăt hơmâo anih hơ-iu mơn. Tuai rai pơ sang lu hloh lĕ ƀing hlăk ai mơng hơdôm să, ƀing tuai rơnguai mơng hơdôm anih anom rai čuă lu biă mơn. Tuai rai čuă amăng hơdôm hrơi ngă yang pơprong. Hlơi rai hlâo kâo ba mut hlâo, črâo anih pơsat Mộ Gió.”

Gạc Ma ƀu djơ̆ kơnong pioh hơdor ƀing tơhan djai pơsăn drơi amăng kual ia rơsĭ đôč ôh mơ̆ ăt kiăng pơtă tơhan glăk wai pơgang kual ia rơsĭ tŭ tă ră anai dong. Kiăng wai pơgang ia rơsĭ, bul pơtâo, gah tlôn ling tơhan lêng kơ hơmâo mơnuih kiăo tui djru brơi. Anai lĕ tơlơi djru ba mơng sang anŏ, mơnuih mơnam mơng rŏng lŏn, kiăng ƀing mơnuih glăk ngă bruă jao amăng kual ia rơsĭ hơđong pran jua ngă bruă jao.

Ƀơi Khánh Hòa, tơlơi glăm ba anun hơmâo tô tui hăng hơdôm bruă anăp nao Trường Sa, tơlơi djru brơi sang anŏ ƀing apăn bruă, ling tơhan. Yă Trần Thị Minh Trang, kơ-iăng khua jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam phương Cam Ranh, tơring čar Khánh Hòa brơi thâo, mơng kual rŏng lŏn truh pơ bul pơtâo, rĭm tơlơi djru ba amra pơsur pran jua wai pơgang bul pơtâo plao ia rơsĭ. “Anih pioh hơdor ngă ƀing ta hluh rơđah dong hơdôm tal kơsung blah, ƀing mơnuih sông kơtang wai pơgang bul pơtâo plao ia rơsĭ. Ƀing apăn bruă, mơnuih Ping gah, mơnuih ƀôn sang amăng phương Cam Ranh amra tŏ tui ngă klă bruă djru brơi sang anŏ ƀing apăn bruă, ling tơhan glăk mă bruă ƀơi bul pơtâo Trường Sa. Pơgôp kiăng ƀing ling tơhan hơđong pran jua wai pơgang kual ia rơsĭ dêh čar”.

Hơdôm gơnam hơmâo răk pioh sui giăm 50 thun truh pơ anăn čih pioh ƀơi anih pioh hơdor tơhan Gạc Ma, tơlơi bơră ruai lăi nao bul pơtâo Việt Nam hơmâo djă pioh hăng hơdôm tơlơi kơđŏm glăi tong ten: sa wŏt hyu ĕp lăng, sa gơnam djă pioh, sa čô tơhan djai pơsăn drơi hăng hơdôm boh sang anŏ lêng kơ anăp nao bul pơtâo lŏn ia.

Hơdôm “anih pioh hơdor” ƀơi Khánh Hòa ƀu djơ̆ kơnong djă pioh gru sô hơđăp đôč ôh mơ̆ ăt djru brơi rơnuk tơdơi anai hluh rơđah dong kơ gru grua, tơlơi glăm ba hăng bul pơtâo plao ia rơsĭ. Mơng hơdôm boh thâo, pran tuh rơhyu mơng ling tơhan truh pran pơtrut pơsur mơng mơnuih amăng sang anŏ, bruă wai pơgang kual ia rơsĭ glăk tŏ tui hăng tơlơi glăm ba, pran kơtang hăng tơlơi gir run pơjing Việt Nam jing dêh čar hơmâo kual ia rơsĭ kơtang./.