Amăng sa boh sang anet ƀơi ter tơkai čư̆ plơi Tà Điêk, să Vĩnh Thạnh, tơring čar Gia Lai, ơi Yang Yañ ( Yang Danh) ăt dŏ tơčoh măi komputer ñu rim hrơi. Ñu greh gruñ čih glăi gru grua djuai ania Bahnar Kriêm gơñu pô. Ƀiă mơnuih đôč thâo, jơlan rơbat brơi kơ ñu ngă truh ră anai lĕ, hlăk ñu dơ̆ng mơ̆ng 13 thun đôč, hlăk anun tơdăm ngek Yang Yañ hrŏm hăng lu čơđai sang hră hơdôm tơring čar amăng kual Dap Kơdư rơbat tơkai rôk tui ruăi čư̆ siăng Trường Sơn nao pơ kual Tong keng ră anai lăi kual gah kơdư dêh čar kiăng hrăm hră dưi bưp Wa Hô. Ơi Yang Yañ hơdor glăi:
“Wa tơña kâo: amôn djuai ania hơgĕt? Kâo lăi glăi djuai ania Bahnar, wa tơña dơ̆ng hơmâo phung wang ană amôn mơnuih khin hơtai Nup mơ̆ hă! Laih anun wa tơña ană amôn huă ƀong trơi kian mơ̆n, sum ao buh djop pơđao drơi mơ̆n, asơi huă jơman mơ̆n. Giong anun Wa pơtă pơtăn ƀing ană amôn kah hăng asar pơjeh mriah mơ̆ng kual Dơnung, mơ̆ng kual čư̆ siăng Trường Sơn Dap Kơdư, ƀing ană amôn dŏ pơ anai khom gir run hrăm hră, hrăm thâo rơgơi, lăp hăng asar pơjeh mriah mơ̆ng kual Dơnung pioh kơ tơdơi anai lŏn ia ta pơlir jing sa ƀing gih ană amôn glăi man pơdong lŏn ia ta hŏ”.
Hơdôm tơlơi pơtô lăi, pơtă pơtăn mơ̆ng Wa Hô hơmâo pơtrut pran jua sa čô čơđai sang hră djuai ania Bahnar gir run hrăm hră, pơhrăm ƀư̆ pơkra pran jua tơlơi thâo kơ pô. Truh thun 1969, tơdơi kơ hrăm giong abih gưl klâo, ơi Yang Yañ ruah ngă bruă čih tơlơi pơhing hăng glăi mă bruă ƀơi Gong phun jua pơhiăp Việt Nam pơ Hà Nội. Truh thun 1975, ñu mut hrăm pơ sang hră gah bruă hrăm čih tơlơi pơhing, sang hră gưl prong pơtô bruă ping gah dêh čar kiăng pơđĭ tui tơlơi thâo thăi amăng bruă tui hăng anŏ kiăng.
Tơdơi kơ hrăm giong, ñu glăi mă bruă ngă pô čih tơlơi pơhing sang bruă Hră pơhing Gia Lai-Kon Tum. Ăt mơ̆ng anun mơ̆n lu wơ̆t hyu mă bruă, čih tơlơi pơhing, dŏ hrŏm hăng mơnuih ƀôn sang djop plơi pla, ñu thâo ƀuh lu mơta gru grua hiam đưm djuai ania Bahnar hlăk kiăng hơmâo mơnuih djă pioh. Ơi Yang Yañ brơi thâo:
“Lơ̆m dŏ hrăm hră pơar hơmâo hmư̆ tơlơi pơtô ba anŏ găl, tơlơi djơ̆, djru kơ drơi jăn ta pô hơmâo tơlơi pơmin, bruă mă hăng puăl tlao, pơhiăp djơ̆ rơ-ua hloh. Nao pơpă, ngă bruă hơgĕt ăt khom djru hrŏm ană plơi pla hơpuă pơdai, jik rơ̆k, tlam mơmŏt mơñum tơpai čeh truh krah mlam hăng ană plơi pla laih anun kâo lêng kơ čih pioh glăi soh. Djop mơta tơlơi phiăn juăt kâo čih pioh abih kah hăng sang rung, jing čêng, tơlơi ngă yang pơtrum kơbao pioh tơdơi anai djop mơnuih pơđok glăi. Thun anai, kâo krep 80 thun laih samơ̆ ăt dŏ ber tơčoh boh hră đôč”.
Sit năng ai yua kơ bruă kiăng ngă mơ̆ng sa čô mơnuih hyu sem tơlơi pơhing phrâo djru kơ ñu jing mơnuih hyu hơduah djă pioh gru grua hiam đưm djuai ania pô hăng tơlơi gir run pran jua hur har triăng biă mă. Hơdôm pok hră čih pioh, kiăo tui ñu mơ̆ng plơi anai, nao pơ plơi pơkŏn. Hơdôm tơlơi ră ruai kơ sang rung, čing hơgor, akhan hri, tơlơi ngă yang ƀudah boh pơhiăp djuai ania Bahnar Kriêm dưi hơmâo djă pioh hăng abih pran jua, tơlơi khăp kơ djuai ania pô.
Mah tơdơi anai ñu ngă bruă, apăn bruă pơprong, ngă khua mua ƀơi tơring glông Vĩnh Thạnh hăng tơring čar Bình Định hlâo adih, samơ̆ ñu aka ƀu lui hĭ ôh bruă čih pioh djă lui hơdôm mơta gru grua hiam mơ̆ng djuai ania pô. Ñu hơmâo ba čih in jing 10 mơta hơdrôm hră kơsem min, pơblang glăi djop mơta gru grua djuai ania Bahnar Kriêm kah hăng: Čeh tơpai, mơnong ƀong huă, sang gru đưm djuai ania, hmua pơdai, ngă yang pơtrum kơbao, tơlơi akhan, hri….Lu mơta tơlơi phiăn hiam ñu čih pioh, ba pơdah hăng pơplông amăng dêh čar hơmâo mă pri apah bơni mơ̆ng anom bruă Khul čih tơlơi hơ̆k hơr gru grua mơnuih ƀôn sang Việt Nam bơni.
Ơi Bùi Tấn Thành, Khua ping gah să Vĩnh Thịnh, khua hơđăp Jơnum min mơnuih ƀôn sang tơring glông Vĩnh Thạnh hlâo kơ pơmut glăi, brơi thâo, tơlơi kiăng, bruă ngă hur har prong biă mă mơ̆ng mơnuih kơhnăk gru đưm ơi yang Yañ, sa bruă mă djă pioh gru grua hiam djuai ania Bahnar Kriêm:
“Ñu tom rơkâo hăng pok anih pơtô hrăm hră, boh pơhiăp djuai ania Bahnar Kriêm kơ ƀing apăn bruă khua mua ƀơi djop gơnong bruă amăng tơring glông hlăk anun. Anun yơh sa amăng hơdôm tơlơi ñu kiăng biă mă mơ̆ng ơi Yang Yañ, sa čô mơnuih dŏ pơmin na nao kơ bruă djă pioh bơngăt jua gru grua hiam djuai ania pô. Hơdôm tơlơi ngă yang ngui ngor mơak amăng tơring, ăt jak iâu ñu nao pơhmư̆ hrŏm kiăng pơtô brơi pơčrâo djă pioh rơnoh yom gru grua mơ̆ng djuai ania Bahnar Kriêm ƀơi tơring”.
Ƀu kơnong ƀing ngă bruă djă pioh gru grua hiam, lu gưl khua mua apăn bruă hăng mơnuih ƀôn sang ƀơi tơring glông Vĩnh Thạnh hơđăo, ăt thâo soh kơ ơi Yang Yañ yua mơ̆ng hơdôm tơlơi pơhing ñu čih pioh djơ̆ lăp tơpă ară. Tui hăng yă Đinh Thị Hnơ̆, Kơ-iăng khua git gai ping gah să Vĩnh Thịnh, mơnuih tom ngă bruă amăng gong pơtui jua pơhiăp tơring glông Vĩnh Thạnh hơđăp, amăng tơlơi čih mơ̆ng yang Yañ, ră ruai kơ gru grua-tơlơi hơdip mơda mơnuih ƀôn sang djuai ania Bahnar hiam klă, jĕ giăm biă mă.
“Pô kơhnăk hơmâo čih glăi tơlơi phiăn juăt đưm plơi pla. Pơđok tơlơi wa anun čih, anun juăt lăi pơgui, sưñ pơčưt nao rai, ƀing adơi ayong ngă bruă hrŏm ƀu thâo čih kah hăng wa anun ôh, ñu čih kah hăng pơhiăp, hrup hăng ră ruai glăi”.
Jơlan ngă bruă ƀiă rơgao ha mơkrah rơnuk thun, tong ten, lir hơbit hăng bruă gru grua djuai ania pô, mơnuih kơhnăk gru đưm ơi Yang Yañ, ƀu kơnong pơgôp hrŏm yom đôč ôh amăng bruă djă pioh, pơđĭ tui gru grua hiam djuai ania, dŏ ngă bruă tŭi apui bơngač amăng pran jua pơyơr ai hơtai, tơlơi pơmin brơi jă rơđah hloh. Truh 80 thun laih, ñu ăt jing sa gru grua bơngač kơ bruă mă glăm ba hăng bruă mơnuih mơnam laih anun pran jua khăp kơ plơi pla lŏn ia pô pioh kơ djop rơnuk gưl ană tơčô rơnuk anai hrăm tui hăng kiăo tui na nao đôč.
Viết bình luận